Szukaj

środa, 03 wrzesień 2014
Strona główna arrow Czarnobyl


Czarnobyl PDF Drukuj E-mail
Dodał wtorek
środa, 16 marzec 2005

Miasto

Mapa Ukrainy
Mapa Ukrainy
Czarnobyl, Czernobyl, miasto w północnej części Ukrainy, na północ od Kijowa, przy ujściu Prypeci do Zbiornika Kijowskiego, przy granicy z Białorusią. 14 tys. mieszkańców (1986), po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej ludność ewakuowano.

Historia: wzmiankowane 1193, wchodziło w skład Księstwa Kijowskiego. Od XIV w. należało do Litwy, 1569 wcielone do Korony, własność królewska. W XVI w. rozwijało się jako centrum handlowe, położone przy szlakach wodnych. Od 1566 należało do rotmistrza królewskiego i starosty orszańskiego Filona Kmity, zw. Czarnobylskim, następnie do rodu Sapiehów, od poł. XVIII w. do Chodkiewiczów. Podupadło w XVII w. podczas powstania B. Chmielnickiego. Od 1793 pod zaborem rosyjskim. 1922-1991 w Ukraińskiej SRR. Prawa miejskie 1941. Od 1991 w granicach niepodległej Ukrainy.

Wstęp

Czarnobyl jest często nazywany "największą katastrofą spowodowaną przez człowieka". Określenie to jest słuszne, jeżeli chodzi o powszechny lęk, jakiego w okresie pokoju nigdy jeszcze nie doświadczyliśmy. Jednak pod innymi względami ta katastrofa była daleka od "największej". Na przykład, emisja jodu-131 z czarnobylskiego reaktora była 180 razy mniejsza niż z wybuchów jądrowych przeprowadzonych w rekordowym 1962 roku, a liczba zgonów (41) i ciężkich obrażeń (203) blednie wobec innych katastrof w XX wieku. Warto zwrócić uwagę, że w czterech najsławniejszych katastrofach zapisanych trwale w pamięci społecznej (Windscale, Seveso, Three Mile Island i Czarnobyl) żniwo śmierci było najmniejsze.

Czarnobyl był z pewnością największą w historii katastrofą psychologiczną, która swym zasięgiem wielokrotnie przekroczyła nawet sławny strach przed końcem świata w czasie Pierwszego Millenium. W przeciwieństwie do irracjonalnych zachowań społecznych w latach, kiedy - jak pisze Słowacki -

Nadchodził wielki ów Rok Tysiącowy
Który narody jak gwiazdy odmienia,

lęk czarnobylski nie ograniczył się do krajów chrześcijańskich, lecz rozszedł się po całym świecie i opanował niemal każdego: publiczność, media, polityków, uczonych, a nawet profesjonalistów ochrony radiologicznej.

Ten współczesny strach nie był krótki, jak sprzed wieków. Po dziesięciu latach nadal wpływa na emocje, decyzje a nawet zdrowie wielkiej liczby ludzi. Jednym z czynników napędzającym czarnobylskie lęki, a nawet ogólnie radiofobię, jest - paradoksalnie - doskonałość współczesnej ochrony radiologicznej i systemów monitoringu promieniowania.

Elektrownia po awarii
Elektrownia po awarii
W roku 1986 wszyscy wierzyli, że nawet najmniejsza dawka promieniowania, bliska zerowej, powoduje powstawanie nowotworów. Paradygmat ten jest administracyjnym założeniem przyjętym w roku 1959 dla ochrony radiologicznej stosunkowo małej grupy ludzi zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące. Założenie to jest najważniejszym źródłem czarnobylskich obaw i ich trwałości. Obecnie jest ono poddawane krytyce, nagromadzono bowiem wiele danych epidemiologicznych i eksperymentalnych wskazujących na jego fałszywość. Hipotetyczne uratowanie jednego życia ludzkiego przez wprowadzenie do amerykańskiej energetyki jądrowej przepisów opartych na tym paradygmacie kosztuje 2.5 mld dolarów. Natomiast koszt szczepień ochronnych przeciw dyfterii, krztuścowi i odrze naprawdę ratujących życie wynosi w Trzecim Świecie 50-100 dolarów na osobę. Ale na takie szczepienia chronicznie brakuje pieniędzy.

Okazuje się, że małe dawki promieniowania, podobne do naturalnych, i większe niż czarnobylskie dawki w Polsce, przedłużają życie, poprawiają odporność na choroby zakaźne i zmniejszają śmiertelność nowotworową. Stwierdzono to m.in. wśród tej części ludności Hiroszimy i Nagasaki, która została napromieniona małymi dawkami w czasie ataku atomowego. Występowanie zjawiska dobroczynnych skutków małych dawek promieniowania potwierdził UNSCEAR - Komitet Naukowy Narodów Zjednoczonych ds. Skutków Promieniowania Atomowego, największy międzynarodowy autorytet w dziedzinie badań radiacyjnych. Przejdźmy wreszcie do przebiegu pierwszych dni w Polsce po katastrofie w Czarnobylu.

26 KWIETNIA 1986 ROKU

O godzinie 1:23 w nocy, 26 kwietnia 1986 roku, reaktor w Czarnobylu zaczął się topić. Przyczyną był błąd człowieka i wady konstrukcyjne reaktora tego typu. Tamtej fatalnej nocy pracownicy elektrowni przeprowadzali doświadczenie, które miało polegać na stopniowym zmniejszaniu mocy reaktora. Aby się powiodło, wyłączono większość automatycznych systemów zabezpieczeń. Reaktory typu czarnobylskiego RBMK-1000 mają jednak tę wielką wadę, że są niestabilne, gdy pracują z małą mocą. W pewnym momencie reakcja zachodząca w reaktorze wymknęła się spod kontroli, a na włączenie systemów zabezpieczających było już za późno. Ilość wytwarzanej energii była tak duża, że zaczęły się palić pewne elementy konstrukcyjne reaktora. I tutaj dały o sobie znać wady konstrukcyjne. Wewnątrz reaktora znajdowało się 1500 ton łatwo palnego grafitu. I to on wywołał pożar i wybuch chemiczny. Wtedy w Polsce nie istniała energetyka jądrowa ani żadne plany na wypadek takiej katastrofy. Nikt nie spodziewał się wówczas, aby awaria w cywilnym zakładzie jądrowym w jakimś kraju europejskim wymagała działań władz polskich dla ochrony ludności. Nawiasem mówiąc, jak się wiele lat później okazało, w żadnym z tych państw nie istniały plany przeciwdziałania skutkom podobnych katastrof. Lokalne plany awaryjne dla reaktorów w Świerku oraz plany obrony cywilnej na wypadek wojny jądrowej okazały się zupełnie nieprzydatne w sytuacji katastrofy czarnobylskiej.

Mieliśmy jednak dobrze zorganizowaną i wyszkoloną Służbę Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych (SPSP), czyli krajowy system monitoringu radiacyjnego, koordynowaną przez Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR) w Warszawie. W jej skład wchodziło wtedy około 140 placówek pomiarowych rozmieszczonych mniej więcej równomiernie w całej Polsce. W CLOR były dwie stacje poboru wielkich mas powietrza do mierzenia śladowych zawartości pyłów promieniotwórczych w atmosferze, unikalne w Europie, umożliwiające szybką analizę składu izotopowego skażeń i określenie ich źródła. CLOR był jedyną w Europie placówką, która miała możliwość mierzenia skażeń przestrzeni powietrznej państwa, na wszystkich wysokościach troposferycznych i w dolnej stratosferze.

System SPSP stworzono z myślą o obronie cywilnej w przypadku ataku jądrowego. Jednak spełnił on dobrze swe najważniejsze zadanie: wcześnie wykrył i zidentyfikował zagrożenie czarnobylskie. Wykorzystaliśmy doświadczenie zdobyte w ciągu wielu lat monitorowania skażeń po próbach jądrowych, a także w czasie ćwiczeń i prac badawczych nad wojną jądrową prowadzonych przez Państwową Agencję Atomistyki i CLOR. Niedostatkiem SPSP był brak bezpośredniej łączności z centralnym ośrodkiem władzy politycznej i administracyjnej, która powinna podjąć szybkie decyzje dotyczące milionów ludzi w całym kraju.

Wojskowy system wykrywania skażeń promieniotwórczych, podobnie jak we wszystkich innych krajach, był dostosowany do znacznie większych poziomów radiacji po ataku jądrowym. Przyrządy radiometryczne służb wojskowych okazały się w sytuacji katastrofy czarnobylskiej zbyt mało czułe. Podczas nocnego spotkania 29 kwietnia w Komitecie Centralnym PZPR, szef Obrony Cywilnej Kraju, wiceminister obrony narodowej gen. Tadeusz Tuczapski stwierdził, że nie ma żadnych skażeń, bo gdyby były, to Obrona Cywilna by je wykryła. Jednak nie wykryła ani w Polsce, ani nigdzie w Europie. W ciągu następnych kilku tygodni Obrona Cywilna przedstawiała specjalnie powołanej Komisji Rządowej wyniki swoich pomiarów. Różniły się one całkowicie od wyników monitoringu SPSP i nie były wiarygodne. Z tego powodu nie zostały opublikowane w Raporcie Komisji Rządowej, wydanym w czerwcu 1986 roku.

Pierwsza fala skażonego powietrza dotarła nad Polskę prawdopodobnie około północy 27/28 kwietnia, a wykryto ją w kilka godzin później. W samym Czarnobylu, emisja z płonącego reaktora uległa już wtedy znacznemu zmniejszeniu. Emisja malała dalej aż do 3 maja, kiedy to zaczął się jej ponowny gwałtowny wzrost. Ta druga emisja, większa niż 27 kwietnia, nastąpiła wskutek przebicia się stopionego rdzenia reaktora do znajdujących się poniżej pomieszczeń wypełnionych wodą. Chmura z tej drugiej wielkiej emisji szczęśliwie ominęła Polskę i skierowała się na południe Europy. 1 maja w Polsce zaczął się gwałtowny spadek skażeń powietrza, lecz nie gruntu, paszy, mleka itd. O tym co działo się w czarnobylskim reaktorze, jakie były fluktuacje emisji radioizotopów (np. gwałtowny jej wzrost 3 maja) i lokalne kierunki rozchodzenia się, ani polskie władze ani specjaliści nie otrzymali ze Związku Radzieckiego żadnych informacji, tak więc wszystkie decyzje ochronne podejmowaliśmy na podstawie danych z naszej własnej sieci monitoringu. Pomimo obowiązujących od 1984 roku w krajach RWPG ustaleń Związek Radziecki nie zawiadomił polskich władz "w możliwie krótkim czasie" o katastrofie i jej przebiegu, co opóźniło nasze przygotowania ochronne o około półtora dnia.

28 KWIETNIA 1986 ROKU

O godz. 7:00, 28 kwietnia, placówka SPSP w Mikołajkach stwierdziła kilkakrotny wzrost mocy dawki promieniowania gamma i około siedmiusetkrotny wzrost ogólnej radioaktywności beta w powietrzu. Wiadomość o tym przekazano telefonicznie do CLOR o godz. 9:00. W tym samym czasie podobny wzrost mocy dawki promieniowania gamma - ponad 20 mR/h (mR/h = mikrorentgeny na godzinę, nieformalna obecnie jednostka mocy dawki promieniowania gamma) i silne skażenie powierzchni gruntu stwierdzono przed budynkiem CLOR. Wktrótce potem zaczęły docierać do CLOR z innych stacji SPSP meldunki o gwałtownym wzroście radioaktywności powietrza. O godz. 10:00 CLOR wprowadził alarmowy system pracy w dwudziestu czterech, a od 29 kwietnia we wszystkich placówkach SPSP.

W ciągu następnych dwóch godzin wpłynęło wiele raportów z sieci placówek SPSP, które wskazywały, że chmura radioaktywnego powietrza przesuwa się nad Polską od wschodu i pokrywa jej północno-wschodni obszar. W południe w Warszawie stężenie cezu-137 w powietrzu wynosiło 3300 mBq/m3 (Bq jest jednostką aktywności substancji promieniotwórczej wynoszącą jeden rozpad atomu na sekundę), tj. ponad 80 000 razy więcej niż średnio w poprzednim roku, stężenie jodu-131 około 100 000 mBq/m3 (przed awarią jod-131 był niewykrywalny), a moc dawki promieniowania gamma wynosiła około 30 mR/h.

Około godz. 12:00 przedstawiono sytuację Mieczysławowi Sowińskiemu, prezesowi PAA. W rozmowie tej podano, że niedługo będzie wiadomo, czy przyczyną skażenia jest wybuch broni jądrowej czy też awaria reaktora i nalegano, by o tak wielkim skażeniu kraju natychmiast poinformować rząd. Prezes stwierdził: Mierzcie dalej i informujcie mnie o wynikach.

Między godz. 10:10 - 13:15 zebrano w CLOR na filtrze pył promieniotwórczy z około 700 m3 powietrza. Analiza spektrometryczna wykazała, że jego skład izotopowy jest typowy dla procesów reaktorowych, a nie wybuchu jądrowego. Mimo licznych usiłowań, nie udało się skomunikować z prezesem PAA, więc około godz. 17:00 informację o zagrożeniu radiacyjnym kraju przekazałem sekretarzowi naukowemu PAN, prof. Janowi Kaczmarkowi, który zobowiązał się natychmiast zawiadomić premiera.

W godzinach popołudniowych stworzono w CLOR ad hoc grupę operacyjną, która analizowała sytuację i przygotowywała zalecenia ochronne. Niektóre meldunki zawierały nieprawdopodobe wyniki, np. instytuty w Świerku stwierdziły moce dawki gamma sięgające 2500 a nawet 10 000 mR/h. Po ich sprawdzeniu wykryto błędy w metodyce pomiaru i kalibracji przyrządów. Jednak zanim to wykonano, te zastraszające informacje wpływały na postępowanie specjalistów w CLOR, a także trafiły do publicznej wiadomości w Polsce i za granicą. Większość pomiarów mocy dawki wskazywała jednak, że nie ma bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia ludności od zewnętrznego promieniowania gamma, nawet jeżeli utrzyma się ono przez wiele miesięcy na poziomie bliskim obecnemu (ok. 30 mR/h). Była to bowiem moc dawki tylko nieco większa od poziomu naturalnego w Polsce i mniejsza niż w wielu innych krajach mających skały i gleby bogatsze w uran, tor i rad. Natomiast pomiary stężeń radionuklidów w powietrzu i analiza ich składu izotopowego wskazywały, że izotopy promieniotwórczego jodu, a zwłaszcza jod-131, wchłonięte do organizmu z powietrzem i żywnością, mogą ulec tak znacznej koncentracji w tarczycy dzieci, że staną się zagrożeniem ich zdrowia, powodując zwiększenie ryzyka powstania nowotworów złośliwych tego ważnego organu. Zawartość innych radioizotopów, np. cezu-137, była znacznie niższa.

Przemieszczanie się chmury radioaktywnej (animacja - czas trwania: 17s [chmura.rar - 1.17MB])


Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Przeprowadzone w godzinach popołudniowych i wieczornych obliczenia wskazywały, że dawka promieniowania od radiojodów w tarczycy dzieci może przekroczyć 50 mSv (Sv jest jednostką dawki promieniowania pochłoniętego przez organizm uwzględniającą różnice biologiczne rożnych rodzajów promieniowania i warunków napromienienia), a więc poziom powyżej którego Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej zalecała blokowanie dostępu radiojodów do tarczycy jodem nieradioaktywnym. To zalecenie oparte było na wspomnianym już administracyjnym założeniu, że każda, nawet bliska zerowej dawka promieniowania jonizującego może wywołać nowotwory złośliwe. Nowe dane z Hiroshimy i Nagasaki wskazują jednak, że poniżej dawki 200 mSv nie zaobserwowano znaczącego wzrostu śmiertelności nowotworowej, a przy dawkach mniejszych od 100 mSv śmiertelność wskutek białaczek była w tych dwóch miastach niższa niż u mieszkańców nie napromienionych. Również w Szwecji wsród tysięcy osób, którym podawano jod-131 dla celów diagnostycznych (średnia dawka 500 mSv) stwierdzono mniejszą częstość zachorowań na raka tarczycy niż u ludzi, którzy z takiej diagnostyki nie korzystali.

Jednak wobec narastającego zagrożenia czarnobylskiego nie roztrząsano takich subtelności (przyszła na to pora dopiero teraz), lecz zastosowano się do zaleceń międzynarodowych i uznano, że najpilniejszą sprawą jest ochrona dzieci przed skażeniem jodem promieniotwórczym.

Około godz. 18:00 specjaliści w CLOR dowiedzieli się z radia BBC, że źródłem emisji radionuklidów jest awaria reaktora w Czarnobylu. Ta informacja umożliwiła nam tylko nieco bardziej realistyczne prognozowanie dalszego rozwoju sytuacji, bowiem to co działo się w samym Czarnobylu było ciągle okryte tajemnicą. Dziś wiemy, że wszelkie połączenia z Czarnobylem zostały wówczas odcięte przez KGB. Lakoniczne oświadczenie TASS informujące o awarii na Ukrainie, bez podania miejscowości i informacji potrzebnych do planowania działań ochronnych, dotarło do Warszawy późnym wieczorem.

O godz. 18:30 zwróciliśmy się do Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych współpracującego z CLOR z prośbą o codzienne pobieranie prób powietrza z wysokości 1, 3, 6, 9, 12 i 15 km wzdłuż północno-wschodniej części granicy. W następnych dniach wykonano 60 lotów, a zdobyte w ten sposób informacje wykorzystaliśmy do prognozy skażeń. W godzinach popołudniowych CLOR nawiązał kontakt ze specjalistami z innych krajów (Anglii, Francji, Finlandii, Szwecji), wymieniając informacje o skażeniach oraz planowanych przedsięwzięciach.

Do późnych godzin nocnych w CLOR pracowano nad propozycjami zaleceń ochronnych dla ludności Polski. O pomoc w przygotowaniu najważniejszego z nich, tj. użycia jodu nieradioaktywnego dla blokady tarczycy poproszono specjalistów z Ministerstwa Zdrowia oraz Szefostwa Służby Zdrowia MON.

29 KWIETNIA 1986 ROKU

29 kwietnia około godz. 1:00 w Komitecie Centralnym PZPR rozpoczęło się posiedzenie kilku członków Biura Politycznego, członków rządu i Komitetu Obrony Kraju. O godz. 4:00 do grupy tej zaproszono z CLOR prof. Zenona Bałtrukiewicza z Szefostwa Służby Zdrowia MON oraz prezesa PAA. Posiedzenie trwało do godz. 6:30 i przyjęto na nim główne kierunki ochrony ludności zaproponowane przez CLOR. Miała to być przede wszystkim ochrona dzieci przed wchłonięciem radiojodu. Ustalono, że dzieciom we wschodnich i północnych województwach należy podać nieradioaktywny jod, a także wstrzymać wypas bydła na łąkach i przejść na karmienie ich suchą paszą. Mleka od krów przebywających dotąd na pastwiskach nie należy kierować do sklepów, lecz przeznaczyć do przerobu. Dzieci i młodzież do lat 18 powinny konsumować mleko w proszku i skondensowane. Należy ograniczyć spożycie świeżych jarzyn oraz dokładnie je myć. Zakazano picia wody deszczowej i stopionego śniegu.

Prócz tego prof. Zenon Bałtrukiewicz zaproponował, by ze względu na możliwość napływu nad Polskę większych niż dotychczas skażeń przez kilka dni dzieci pozostawały w domu i nie chodziły do szkół. By zamykać okna, zmywać jezdnie i chodniki wodą oraz odwołać pochody 1-majowe. Okazało się później, że zalecenia te nie były potrzebne, bo radioaktywne skażenia miały niższy poziom niż prognozowano.

Tych dodatkowych zaleceń nie przyjęto. Zgodzono się, że zagrożenie od innych radioizotopów jest mniej istotne, toteż akcję przeciw nim należy rozpocząć w drugiej kolejności. Uczestnicy spotkania doszli do porozumienia, że o sytuacji i zaleceniach ochronnych należy poinformować społeczeństwo w porannych audycjach radiowych, a następnie w prasie i w telewizji. Rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban rozpoczął pisanie komunikatu dla ludności.

Około godz. 6:00 sekretarz KC Marian Woźniak zatelefonował do swego odpowiednika w Moskwie, po czym stwierdził, że jego rozmówca nic nie wie o katastrofie w Czarnobylu. Wtedy nie wierzyliśmy w to, lecz dziś wiemy, że mogło to być prawdą.

Dla przygotowania akcji jodowej około godz. 6:00 zebrano w Ministerstwie Zdrowia grupę, która ustaliła (po raz pierwszy w świecie), że formą masowej profilaktyki jodowej będzie podanie tzw. płynu Lugola - wodnego roztworu jodku potasu i pierwiastkowego jodu oraz ustaliła jego dawki dla trzech grup wiekowych dzieci.

O godz. 6:30 do Komitetu Centralnego przybył gen. Wojciech Jaruzelski. Wkrótce, w ścisłym gronie członków Biura Politycznego i rządu, podjęto decyzję o stworzeniu tzw. Komisji Rządowej pod przewodnictwem wicepremiera Zbigniewa Szałajdy. Na zakończenie zebrania sekretarz KC Marian Woźniak oświadczył, że komunikatu dla społeczeństwa nie będzie. W Raporcie Komisji Rządowej nie ma wzmianki o tym nocnym posiedzeniu w Komitecie Centralnym, podczas którego podjęto wszystkie najważniejsze decyzje w sprawie działań ochronnych.

Pierwsze posiedzenie Komisji Rządowej rozpoczęło się o godz. 8:00 w Prezydium Rady Ministrów. Około godz. 11:00 Komisja oficjalnie zaleciła podjęcie akcji jodowej. Rozpoczęto ją w godzinach wieczornych i kontynuowano w nocy w jedenastu województwach północno-wschodnich. Akcja przebiegała niezwykle sprawnie. Podawanie płynu Lugola zorganizowano we wszystkich przedszkolach, szkołach, ośrodkach zdrowia i aptekach. Pomocy udzielili ochotnicy, którzy m.in. rozwozili roztwór jodu do małych wiosek. Około 75% populacji dzieci w 11 województwach przyjęło jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin akcji. (Przed rozpoczęciem akcji, tj. 28 kwietnia wieczorem i 29 kwietnia rano, około 2% rodziców podało dzieciom jod w formie i dawkach nieustalonych).

Dla porównania warto dodać, że w Związku Radzieckim ograniczenia spożycia mleka wprowadzono dopiero 23 maja, a jod stabilny zaczęto podawać ludności około 25 maja. Z powodu trudności organizacyjnych objęto tą akcją tylko 1.6 mln dzieci.

30 KWIETNIA 1986 ROKU

Skażenia ogarnęły cały kraj. Przed południem utrzymywało się w Warszawie bardzo wysokie skażenie powietrza, które po południu i w nocy spadło blisko czterdziestokrotnie. Komisja Rządowa wprowadziła profilaktykę jodową na terenie całej Polski, biorąc pod uwagę przemieszczanie się skażeń, niepewność co do emisji z Czarnobyla oraz nastrój ludności.

Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Na pozostałych terenach akcja przebiegała mniej sprawnie niż w województwach północno-wschodnich. Tam zaledwie 25% populacji dzieci otrzymało jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin. W tych rejonach kraju akcję jodową w większości zakończono 2 maja, jednak w niektórych miejscowościach ciągnęła się ona jeszcze do 5 maja. Komisja Rządowa przewidując, że zabraknie mleka w proszku, poleciła ministrowi handlu wewnętrznego wprowadzenie 2 maja reglamentowanej jego sprzedaży dla dzieci do 12 miesiecy oraz dokonanie importu brakującej ilości.

Poczynając od 4 maja, w CLOR mierzono zawartość jodu-131 w tarczycach mieszkańców Warszawy i kilku województw. Łącznie zbadano około 1400 osób. Podobne badania prowadzono u kilkuset osób w Instytucie Energii Atomowej w Świerku, gdzie również badano zawartość cezu-137 i cezu-134 w całym ciele.

Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Od 6 maja dwie ekipy CLOR prowadziły zwiad radiacyjny w pobliżu wschodniej granicy kraju, korzystając z helikopterów MSW. Mierzono moc dawki promieniowania gamma, zbierano próby mleka, roślin i gleby, a także badano skażenie ludzi. Wykryto wtedy silne skażenia radiojodem tarczyc dzieci szkolnych w niektórych miejscowościach. Specjaliści CLOR zażądali od Komisji Rządowej, by skierować do tego rejonu samochodowe laboratorium CLOR, w celu dokładnego zbadania skażenia dzieci w rejonach przygranicznych. Przewodniczący Komisji zarządził przeprowadzenie tych badań przez CLOR, jednak zarówno prezes PAA, jak i minister zdrowia sabotowali to zarządzenie i w końcu nie dopuścili do jego realizacji. 31 maja dyżurny Ośrodka Dyspozycyjnego Służby Awaryjnej CLOR zapisał w raporcie nr 181/86, że został telefonicznie powiadomiony, aby na polecenie prezesa PAA wstrzymać wszelkie pomiary jodu-131 w tarczycy wykonywane w samym CLOR.

Komisja Rządowa pracowała do 18 czerwca, analizując zmieniającą się sytuację, wprowadzając normy skażeń oraz modyfikując, a potem stopniowo ograniczając działania profilaktyczne. Na żądanie Komisji w pierwszych dniach maja sprowadzono z zagranicy 2000 ton mleka w proszku.

SKUTKI ZDROWOTNE

Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Średnia dawka promieniowania na całe ciało, jaką Polacy otrzymali w ciągu pierwszego roku od czarnobylskich radioizotopów wynosiła (według oceny UNSCEAR) 0.27 mSv. Stanowiło to 11% rocznej naturalnej dawki promieniowania. W ciągu całego życia Polacy otrzymają średnio od opadu czarnobylskiego dawkę na całe ciało wynoszącą około 0.9 mSv, czyli około 0.5% dawki, jaką w tym samym czasie zostaną napromienieni ze źródeł naturalnych, wynoszącej 168 mSv. Około 74% tej dawki na całe ciało pochodziło od cezu-137, 20% od cezu-134, 1% od jodu-131 i około 5% od innych izotopów. Tak mała dawka na całe ciało od skażenia czarnobylskiego nie będzie mogła dać żadnych, ani szkodliwych ani dobroczynnych, zauważalnych zmian zdrowia ludności w naszym kraju.

Dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 była natomiast znacznie wyższa. W zachodnich, mało skażonych województwach, sięgała ona od około 2 do 30 mSv u dzieci w wieku 1 roku. We wschodnich, silniej skażonych rejonach, dawka ta sięgała niekiedy około 10-90 mSv. U niemal 5% dzieci (u których zastosowano profilaktykę jodową) maksymalne dawki wynosiły niemal 200 mSv. Profilaktyka jodowa zmniejszyła dawki na tarczycę dzieci średnio o blisko połowę. Tam gdzie akcję rozpoczęto wcześniej zmniejszenie dawki mogło być nawet pięciokrotne. Około 70-80% radiojodu w tarczycy dzieci pochodziło z pożywienia (głównie z mleka). Tylko 20-30% radiojodu przedostało się do tarczycy drogą oddechową. Maksymalne stężenia jodu-131 w mleku pojawiły się w większości rejonów po 5 maja. Zatem nawet późno zastosowana profilaktyka dała korzystny efekt.

Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Gdyby w Polsce nie przeprowadzono profilaktyki jodowej to u około 5% dzieci, tj. około 500 000, dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 przekroczyłaby 1000 mSv. Zachorowalność na raka tarczycy po takich i większych dawkach wynosi na Białorusi około 1%. Jeżeli u nas byłaby podobna, to można sądzić, że w wyniku akcji jodowej ocaliliśmy około 5000 polskich dzieci od tej choroby. Zgodnie z danymi Kliniki Mayo w Rochester, Minnesota, przy wystąpieniu raka tarczycy u dzieci pełne wyleczenie osiąga się niemal w 100% przypadków. Jest to dobra prognoza dla 682 dzieci na Białorusi, Ukrainie i w Rosji, które zachorowały na raka tarczycy. Wiele z nich leczy się w krajach zachodnich.

W wyniku akcji jodowej 18.5 mln ludzi przyjęło blokującą dawkę płynu Lugola, w tym ponad 95% dzieci i młodzieży. Była to pierwsza w historii medycyny tak wielka akcja profilaktyczna dokonana w ciągu kilku dni. Rozpoczęto ją po około 13 godzinach od powziętej decyzji. Akcja ta dowodzi wysokiej sprawności organizacyjnej i zdolności do improwizacji Polaków. Dla porównania należy przypomnieć, że po katastrofie elektrowni w Three Mile Island koło Harrisburga, w Pensylwanii w 1979 roku, rząd amerykański zaczął dostarczać wyprodukowane ad hoc tabletki jodu okolicznym mieszkańcom w cztery dni po wypadku. Świadczy to o trudnościach logistycznych takiej akcji, które w dużej mierze wpłynęły na niepodjęcie jej w krajach europejskich, poza Polską, mimo że niektóre z nich były skażone w stopniu wyższym niż my. W Europie po prostu nie było wystarczającego zapasu tabletek jodowych dla zagrożonej ludności, ani szans na ich natychmiastowe wyprodukowanie i dystrybucję. Nasz sukces był wynikiem śmiałej decyzji oraz nowatorskiej idei, która zrodziła się w Ministerstwie Zdrowia: postanowiono użyć nie tabletek jodowych, których też nie mieliśmy, lecz przygotować w każdej aptece dobrze znany farmaceutom płyn Lugola. Zapasy jodu i jodku potasu niezbędnych do wyprodukowania go w aptekach znacznie przekraczały potrzeby.

Badania epidemiologiczne (największe jakie kiedykolwiek przeprowadzono w Polsce) wykonane przez zespół prof. Janusza Naumana z Akademii Medycznej w Warszawie, złożony z najwybitniejszych polskich endokrynologów i radiologów wykazały, że łagodne "zewnątrztarczycowe" objawy uboczne po podaniu płynu Lugola (mdłości, bóle głowy i swędzenie skóry) pojawiły się w około 5% przypadków. U bardzo małych dzieci niekiedy występowały wymioty, prawie zawsze u tych którym zamiast płynu Lugola podano roztwór jodyny. W żadnej grupie wiekowej nie zaobserwowano ubocznego "wewnątrztarczycowego" działania profilaktycznych dawek jodu. W badaniach tych, przeprowadzonych w latach 1989-1990, nie stwierdzono zwiększonego występowania nowotworów tarczycy.

Badania Instytutu Onkologii nie wykazały do roku 1995 wzrostu nowotworów tarczycy i białaczek. Ubocznym, bardzo ważnym rezultatem badań grupy prof. Naumana było stwierdzenie obecności wola endemicznego u mieszkańców znacznych obszarów Polski, wywołanego głębokim niedoborem jodu w naszej diecie. Niedobór zaczął się około 1980 roku, gdy zaprzestano jodowania soli kuchennej. W efekcie tych badań powrócono do jodowania żywności w Polsce, co powinno przyczynić się do poprawy zdrowia ludności.

POLITYKA INFORMACYJNA

Polityka informacyjna, którą władze stosowały w pierwszych dwóch dniach była błędna. 28 kwietnia nie było jej wcale, ponieważ rząd dowiedział się o skażeniach w Polsce zbyt późno. Ostatnie dzienniki radiowe i telewizyjne przekazały jedynie krótką informację agencyjną o wypadku w Czarnobylu. Na spotkaniu władz naczelnych w Komitecie Centralnym PZPR wczesnym rankiem 29 kwietnia postanowiono, by wstępne zalecenia dla ludności podać w rannych i przedpołudniowych dziennikach radiowych, a następnie w prasie i telewizji. Pod koniec tego spotkania zdecydowano jednak nie publikować takiego komunikatu. W prasie popołudniowej ukazała się jedynie bałamutna informacja, że 28 kwietnia nad północnymi regionami Polski przeszedł na dużej wysokości radioaktywny obłok, że utworzono Komisję Rządową i nikomu nic nie grozi.

Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
29 kwietnia wraz przygotowano rzeczową informację o skażeniach kraju, która miała być pierwszym oficjalnym komunikatem Komisji. Tekst ten przyjęto, jednak później został całkowicie zmieniony przez Wydział Prasy KC oraz rzecznika prasowego rządu. W efekcie 30 kwietnia publiczność znowu dowiedziała się, że radioaktywny jod "lata" w obłoku gdzieś wysoko nad Polską. Ponadto podano kłamliwą informację, że nastąpiło jedynie podwyższenie stężenia aktywnego jodu w powietrzu (...), stwierdza się spadkową tendencję poziomu stężenia i że nie stwierdzono podwyższenia stężenia innych pierwiastków. Na posiedzeniu Komisji 30 kwietnia prof. Zenon Bałturkiewicz z dr. Żarnowieckim zaprotestowali przeciwko wypaczaniu ich tekstu. Ostatnie kłamstwo - o braku innych pierwiastków - było tak kompromitujące, że przewodniczący Komisji oświadczył, iż takie manipulowanie tekstami specjalistów nie powtórzy się już więcej.

Na tym samym posiedzeniu odbyła się dłuższa dyskusja nad polityką informacyjną. Prof. Zenoen Bałturkiewicz twierdził, że władze muszą dawać publiczności pełną informację o średnich, maksymalnych i minimalnych poziomach skażeń. Starał się przekonywać, że wzbudzi to zaufanie ludności do postępowania i zaleceń Komisji. Kontrargumentem rzecznika rządu - głównego przeciwnika tej koncepcji, było niebezpieczeństwo wywołania paniki. Trudno jednak byłoby ją wywołać wiadomościami o skażeniach dających dawki promieniowania, na całe ciało, dziesiątki tysięcy razy niższe od zagrażających życiu. To co skłoniło go do podania prawdziwej informacji, to sugestia, że Polska poniesie setki milionów dolarów strat na eksporcie żywności, jeżeli przestaniemy być wiarygodni w oczach zachodnich kontrahentów i konsumentów.

Po tej dyskusji informacje w prasie były zgodne z rzeczywistością. I tak np. "Express Wieczorny" 5 maja opublikował komunikat Komisji Rządowej wraz z tabliczką szczegółowych średnich wartości skażeń kraju. Tego rodzaju informacja była unikatem w prasie światowej i została potem uznana przez ekspertów amerykańskiej Food and Drug Administration za najbardziej przejrzystą i pożyteczną spośród wielu. Amerykański Sekretarz Stanu George Schulz stwierdził, że Polska potraktowała ten wypadek w sposób zdecydowanie odmienny od ZSRR. Polska informowała ludność, przekazując wszystkie informacje jakimi dysponowała. Prasa zachodnioniemiecka wyrażała podobne opinie: Polskie media zwróciły od początku na siebie uwagę obszerną i rzeczową informacją ("Tages Anzeiger" - 2.05.86); Polacy w sposób najbardziej otwarty poinformowali własną opinię publiczną i zagranicę o skutkach awarii ("Volksblatt Berlin" - 3.05.86).

Pod tym względem różniliśmy się np. od Francji, gdzie po dwóch tygodniach milczenia, władze podały informację, że sytuacja wróciła do normy. W Anglii pojawiały się raczej enigmatyczne wiadomości, np. że większe skażenia występują na północy niż na południu, a 12 maja minister środowiska twierdził: można pić wodę, która wtedy w południowej Szkocji czterokrotnie przekraczała normy na wypadek awarii.

W roku 1986 specjaliści zachodnioniemieccy mówili do nas: Podziwiamy waszą sprawność i szybkość. U nas nie byłoby to możliwe. Tak widziano działania polskich specjalistów i władz za granicą, lecz nie w Polsce, gdzie spotkały się z powszechną krytyką.

Elektrownia w tle
Elektrownia w tle
Śledztwo wykazało, że odpowiedzialność za tę monstrualną tragedię spada na wiele osób, niekiedy zupełnie nie związanych z zespołem, który w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 pełnił dyżur w elektrowni. Następstwa katastrofy również wykroczyły daleko poza przemysł jądrowy, zmuszając do stawiania podstawowych pytań dotyczących dalszego rozwoju cywilizacji technicznej. Czarnobyl (ros. Czernobyl, ukr. Czornobyl) jeszcze kilkanaście lat temu był małym miastem, prawie zupełnie nie znanym światu. Po wybuchu reaktora nazwa ta znalazła trwałe miejsce w kronice XX wieku, stając się synonimem największej tragedii technologicznej w dziejach ludzkości, symbolem równie nośnym jak Stalingrad czy Bhopal. Z perspektywy lat widać nawet, że polityczne reperkusje katastrofy na Ukrainie przyspieszyły rozpad rosyjskiego imperium. Ważne jest zatem, aby świat zrozumiał przyczyny i skutki tego kataklizmu.

Rozległe skutki

Strefa zakazana
Strefa zakazana
Nigdy nie będzie znana całkowita ilość uwolnionej radioaktywności. 90mln kiurów, oficjalnie zgłoszonych przez ZSRR, należy traktować jako dolną granicę rzeczywistej wartości, która - według innych oszacowań - może być nawet kilkakrotnie wyższa. Trzeba uczciwie powiedzieć, że spowodowany katastrofą opad promieniotwórczy był porównywalny z tym, jakiego można oczekiwać po "średniej" wojnie jądrowej. Na miejscu wypadku w wyniku eksplozji i pożaru 187 osób zapadło na ostrą chorobę popromienną, a 31 z nich zmarło. Większość spośród pierwszych ofiar stanowili strażacy. Zniszczony reaktor wyzwolił setki razy więcej promieniowania jonizującego niż zbombardowanie Hiroszimy i Nagasaki. Intensywność promieni gamma na terenie elektrowni przewyższała 100 R/h (rentgenów na godzinę), a to oznacza, że dawka, którą Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej uznaje za maksymalną roczną, została tam przekroczona kilkaset razy w ciągu zaledwie godziny. Natomiast na dachu zniszczonego bloku energetycznego promieniowanie osiągnęło przerażający poziom 100 000 R/h.

Ludzki wymiar katastrofy sprzed 15 lat to odrębny, tragiczny i poruszający rozdział. Prof. Jurij Szczerbak pracował wówczas naukowo w kijowskim Instytucie Epidemiologii i Chorób Zakaźnych, około 100 km od Czarnobyla. 26 kwietnia dowiedział się od kolegi o poparzonych ludziach, których przywożono z elektrowni do szpitala. Nie miał wtedy pojęcia o rozmiarach wypadku. Przez kilka kolejnych dni napływały jedynie bardzo skąpe oficjalne komunikaty, w których dawano do zrozumienia, że skala zagrożenia jest niewielka. Władze zagłuszały większość zagranicznych radiostacji, zdołał jednak usłyszeć w radiu szwedzkim o wysokich poziomach radioaktywności w Skandynawii i innych rejonach Europy. Wraz z kilkoma lekarzami zdecydował się pojechać na miejsce katastrofy, aby poznać prawdę i służyć pomocą.

Kijowski Instytut Endokrynologii
Kijowski Instytut Endokrynologii
Wyruszyli w pogodnym nastroju, wkrótce jednak, w miarę zbliżania się do celu, zaczęli dostrzegać oznaki paniki. Ludzie ustosunkowani wykorzystywali swoje wpływy, aby zdobyć bilety lotnicze lub kolejowe dla dzieci. Inni, nie mający znajomości, stali w długich kolejkach do kas dworcowych lub szturmowali zatłoczone pociągi. Raz tylko, w czasie epidemii cholery, widział podobny popłoch wśród ludności. Wielu pracowników elektrowni było już wówczas hospitalizowanych. Terytorialny rozkład skażeń charakteryzował się wielką niejednorodnością. Jakiś fragment pola uprawnego mógł być bardzo niebezpieczny, podczas gdy zaledwie kilka metrów dalej rejestrowano niskie poziomy radioaktywności. Niemniej skażone zostały potężne obszary ziemi. Okres połowicznego rozpadu jodu 131 wynosi zaledwie 8 dni, bezpośrednio jednak po katastrofie izotop ten wyemitował ogromną dawkę promieniowania. Trwalsze są stront 90 i cez 137. Specjaliści twierdzą, że najbardziej szkodliwy w dłuższej skali czasu będzie właśnie cez. Ogółem na przeszło 260 000 km2 Ukrainy, Rosji i Białorusi nadal rejestruje się poziom radioaktywności cezu 137 przekraczający l Ci/km2. Ta wartość oznacza konieczność corocznych badań ludności. Na Ukrainie obszar, o którym mowa, zajmuje 35 000 km2, a więc ponad 5% terytorium państwa. Większość tych obszarów, bo aż 26 000 km2, to ziemie uprawne. W najdotkliwiej skażonych rejonach ograniczono wprawdzie produkcję rolną, jednak gleby o mniejszej radioaktywności ciągle się uprawia. Szczególnie dotknięte obszary to 13 regionów administracyjnych (obwodów) - 1300 miast i wsi, w których żyto 2.6 mln ludzi, w tym 700 tys. dzieci. 135 tys. mieszkańców tych terenów opuściło domy w ciągu pierwszych 10 dni po katastrofie; do dzisiaj 167 tys. osób. Należy stwierdzić, że próby wyciszenia sprawy i uspokojenia opinii publicznej przyczyniły się jedynie do pogorszenia sytuacji. Wielu ludzi otrzymałoby mniejsze dawki promieniowania, gdyby zorganizowano szybką ewakuację w ciągu pierwszych krytycznych dni. Obszar o promieniu 30 km wokół elektrowni czarnobylskiej jest dziś praktycznie nie zamieszkany. Przesiedlono również 60 osad spoza tej strefy. Tętniące niegdyś życiem miejscowości zmieniły się w miasta widma. Odpowiedzią rządu na tę bezprecedensową sytuację było nadanie skażonym terenom specjalnego statusu prawnego i za gwarantowanie pomocy materialnej dla osób szczególnie poszkodowanych. Następstwa katastrofy będą jednak odczuwane jeszcze przez wiele pokoleń.

Masowe zachorowania

Operacyjne leczenie raka tarczycy
Operacyjne leczenie raka tarczycy
Najpoważniejsze są rzecz jasna konsekwencje zdrowotne. Zachorowało około 30 tys. ludzi spośród 400 tys. "likwidatorów" - robotników zatrudnionych przy zakopywaniu najbardziej niebezpiecznych odpadów i budowie specjalnego budynku wokół zniszczonego reaktora ochrzczonego "sarkofagiem". Stan zdrowia 5 tys. osób nadal uniemożliwia im podjęcie pracy. Trudno określić, nawet w przybliżeniu, ile osób poniosło śmierć w wyniku katastrofy. Skupiska ludzkie uległy dezintegracji; z wielu rejonów masowo wysyłano dzieci. Ukraiński oddział Greenpeace porównywał śmiertelność w różnych społecznościach przed i po wypadku. Liczbę zmarłych oszacowano w ten sposób na 32 tys. Inne źródła podają liczby większe lub mniejsze, jednak ustalenia Greenpeace uważane są za najrzetelniejsze. Pewne, może nawet liczne zgony mogły być następstwem olbrzymiego stresu, którego doświadczyli mieszkańcy skażonych obszarów. W wyniku badań prowadzonych w ramach jednego z programów badawczych realizowanego przez kijowski zespół pod kierunkiem Siergieja Komissarienki stwierdzono u większości osób z licznej grupy likwidatorów pewne objawy, które występowały łącznie, co sugerowało, że mamy do czynienia z nowym zespołem chorobowym. Były to uczucie zmęczenia, apatia i zmniejszona liczba pewnego rodzaju limfocytów (tzw. natural killer cells) należących do białych ciałek krwi. Z uwagi na uderzające analogie niektórzy mówią nawet o "czarnobylskim AIDS". Limfocyty-zabójcy potrafią niszczyć komórki nowotworowe i zaatakowane przez wirusy. Zmniejszenie ich liczby jest zatem równaj znaczne z osłabieniem układu odpornościowego. Wśród chorych notuje się nie tylko więcej przypadków białaczki i złośliwych guzów, lecz także większą podatność na choroby układu krążenia oraz zwykłe infekcje: bronchit, zapalenie migdałków lub zapalenie płuc. Wdychanie rozproszonego w powietrzu jodu 131 spowodowało bezpośrednio po katastrofie napromieniowanie tarczycy dawkami równoważnymi ponad 200 R u 13 tys. dzieci. (Dopuszczalna dawka roczna dla pracowników przemysłu atomowego jest dwukrotnie mniejsza.) 4 tys. dzieci otrzymało dawki odpowiadające aż 2000 R i zapadło na chroniczne zapalenie tarczycy (jod gromadzi się selektywnie w tym gruczole). Zapalenie tarczycy przebiega wprawdzie bezobjawowo, można już jednak mówić o początku fali zachorowań na nowotwory. Liczby mówią za siebie. Dane zebrane przez kijowskiego badacza Mikolę D. Tronkę i jego kolegów wskazują, że w latach 1981-1985 na skażonych później obszarach Ukrainy notowano około pięciu przypadków raka tarczycy rocznie. W ciągu 5 lat po katastrofie liczba ta wzrosła do 22, a w latach 1992-1993 notowano już średnio 43 przypadki rocznie. Oficjalne dane statystyczne mówią o 589 dzieciach z najdotkliwiej skażonych regionów, u których po 1986 roku stwierdzono nowotwór tarczycy. (Na Białorusi liczba zachorowań jest jeszcze większa.) Wśród dzieci ewakuowanych z bliskich okolic reaktora zachorowalność na raka tarczycy wzrosła dziesięciokrotnie w porównaniu z poziomem sprzed awarii i przekraczało 5 lat temu 4 przypadki na milion. Są to nowotwory łatwo dające przerzuty. Warunkiem wyleczenia jest szybkie wykrycie guza i usunięcie całego gruczołu. Pacjent musi później już do końca życia uzupełniać niedobór hormonów tarczycy.

Inne badania prowadzone przez naukowców ukraińskich i izraelskich wykazały, że co trzeci spośród likwidatorów -głównie mężczyzn po trzydziestce - ma zaburzenia aktywności seksualnej lub zdolności reprodukcyjnej. Problemem jest zwłaszcza impotencja oraz patologie składu nasienia. Na skażonych terenach wzrosła też liczba powikłań ciążowych, wśród młodzieży zaś szerzy się obezwładniający strach przed promieniowaniem.

Zrujnowany reaktor
Zrujnowany reaktor
Optymistyczne prognozy, które zakładały brak jakichkolwiek długofalowych skutków katastrofy, były więc całkowicie błędne. Formułowali je urzędnicy służby zdrowia byłego Związku Radzieckiego zgodnie ze specjalną instrukcją Biura Politycznego KPZR. Do "optymistów" należeli również niektórzy zachodni eksperci ds. pokojowego i militarnego wykorzystania energii atomowej.

Nie sprawdziły się też przepowiednie katastroficzne, choćby takie, w których dopuszczano wystąpienie ponad 100 tys. dodatkowych przypadków raka. Z dotychczasowych badań, przeprowadzonych głównie wśród ofiar bombardowania Hiroszimy i Nagasaki, wynika, że należy się liczyć z ciągłym wzrostem liczby zachorowań. Nowotwory wywołane promieniowaniem rozwijają się niekiedy przez długie lata. Dzieci z najdotkliwiej skażonych obszarów nie mają więc, niestety, zbyt dużych szans na zdrowe życie. Propagandowe próby tuszowania i bagatelizowania zagrożeń związanych z promieniowaniem przyniosły efekt przeciwny do zamierzonego. Ludzie żyją w ciągłym stresie i strachu przed chorobą; powszechne są zwłaszcza obawy o zdrowie dzieci. Ten uraz psychiczny przerodził się w pewien szczególny zespół objawów, który można rozpoznać także u weteranów wojen w Wietnamie i Afganistanie. Badania dzieci ewakuowanych z okolic reaktora wykazały dziesięcio- lub nawet piętnastokrotny wzrost liczby zaburzeń neuropsychiatrycznych.

Katastrofa w Czarnobylu wymusiła masowe przesiedlenia ludności. Wynikające stąd zniszczenie struktury etnicznej na skażonych terenach wydaje się nie do naprawienia. (Chodzi tu zwłaszcza o społeczności Drewlanów i Poleszuków.) Skazane na zapomnienie unikalne obiekty architektoniczne oraz inne przedmioty kultury duchowej i materialnej niszczeją w opuszczonych miastach i wioskach. Piękne krajobrazy są dziś często niebezpieczne dla zdrowia.

Rząd ukraiński pomimo głębokiego kryzysu gospodarczego corocznie przeznacza aż 5% budżetu na walkę ze skutkami katastrofy. Pieniądze te wydatkowane są m. in. na bezpłatne mieszkania dla ludzi, których oficjalnie uznano za najciężej dotkniętych tragedią. Jest wśród nich 356 tys. likwidatorów i 870 tys. dzieci. Nie wiadomo, jak długo władze zdołają utrzymać tę pomoc na obecnym poziomie, chociaż wprowadzono specjalny 12-procentowy podatek od wynagrodzeń. Pod względem radioaktywności strefa Czarnobyla jest dziś jednym z najbardziej niebezpiecznych miejsc na świecie. Szczątki zrujnowanego reaktora kryją dziesiątki tysięcy ton paliwa jądrowego o łącznej radioaktywności sięgającej 20 mln kiurów. Emitowane w samym reaktorze promieniowanie, kilka tysięcy rentgenów na godzinę, jest zabójcze dla każdej formy życia. Zagrożenie sięga jednak dalej. W granicach 30-kilometrowej strefy otaczającej elektrownię znajduje się około 800 naprędce utworzonych składowisk. Grzebano w nich różne radioaktywne odpady, w tym drzewa, które zaabsorbowały z atmosfery wielkie ilości groźnych izotopów.

Owe składowiska to zwykłe gliniane doły. Właśnie one mogą być przyczyną silnego skażenia osadów dennych Dniepru i jego dopływu Prypeci, które dostarczają wodę dla 30 min ludzi. Szacuje się, że w pobliżu Czarnobyla osady Dniepru zawierają 10 tys. kiurów strontu 90, 12 tys. kiurów cezu 137 i 2 tys. kiurów plutonu. Aby zahamować zatruwanie wód przez rozpuszczalne radioaktywne związki chemiczne, należałoby zlikwidować prowizoryczne składowiska i zastąpić je innymi. Niestety, wciąż nie ma odpowiednio przygotowanych i wyposażonych magazynów odpadów promieniotwórczych.

Koszty sprzątania

Miasto widmo
Miasto widmo
Pozostałe dwa reaktory elektrowni w Czarnobylu również stanowią poważny problem (trzech wyłączono po pożarze w 1992 roku). Dostarczają one Ukrainie 5% energii elektrycznej; wszystkie siłownie jądrowe dają w sumie 40% energii. Ukraina podpisała jednak z państwami Grupy Siedmiu formalne porozumienie w sprawie wspólnych działań, których rezultatem powinno być całkowite zamknięcie tej elektrowni w 2000 roku. Unia Europejska i Stany Zjednoczone pomogą w tworzeniu specjalnego programu, który ma łagodzić społeczne skutki likwidacji wielkiego zakładu pracy. Ustalono też mechanizmy finansowania przez zagranicę wydatków na modernizację innych pracujących reaktorów jądrowych. Umowa przewiduje międzynarodowe współdziałanie nie tylko przy wyłączaniu czarnobylskiej elektrowni, lecz i przy najtrudniejszym zadaniu -stworzeniu nowej, trwałej i ekologicznie bezpiecznej konstrukcji w miejsce sarkofagu, który przykrywa ruiny czwartego bloku czarnobylskiego.

Dziesięciopiętrowy sarkofag zbudowano z betonu i wielkich płyt metalowych. Grubość jego ścian przekracza 6 m, a trwałość całej tej konstrukcji oceniono na 30 lat. Wznoszono ją jednak w wielkim pośpiechu, w warunkach silnego promieniowania, co oznacza kiepską jakość wykonanych robót - już dzisiaj sarkofag pilnie wymaga naprawy. Stal skorodowała, popękało ponad 1000 m2 betonu. Do wnętrza może przenikać deszcz i śnieg. W przypadku zawalenia się budowli (choćby na skutek trzęsienia ziemi) gruzowisko stałoby się źródłem radioaktywnego pyłu.

W poszukiwaniu najlepszego długofalowego rozwiązania rozpisano w 1993 roku międzynarodowy konkurs. Do dalszej oceny wybrano 6 najbardziej obiecujących projektów spośród 94 nadesłanych. Rok później konkurs został rozstrzygnięty na korzyść francuskiego konsorcjum Alliance, któremu przewodzi Campenon Bernard. Zwycięski projekt zakłada budowę supersarkofagu wokół już istniejącego. W przedsięwzięciu tym mają uczestniczyć firmy francuskie, niemieckie, brytyjskie, rosyjskie i ukraińskie. Rozpoczęto już wspólne prace nad założeniami techniczno-ekonomicznymi. Jeśli projekt wejdzie w życie, materiały konstrukcyjne kosztować będą 20-30 min dolarów, same zaś prace budowlane, które zajmą 5 lat, ponad 300 min. Natomiast ostateczne zebranie radioaktywnych pozostałości po katastrofie zajmie 30 lat. Jeden z projektów przewiduje uwięzienie odpadów w specjalnym szkle.

Katastrofy w Czarnobylu nie można zaliczyć do takich kataklizmów, jak pożary, trzęsienia ziemi lub powodzie, które od wieków nękały ludzkość. Jest to globalne zjawisko ekologiczne zupełnie nowego typu. Mamy tu tysiące uchodźców, długotrwałe skażenie ziemi, wody i powietrza oraz głębokie, być może nieodwracalne zniszczenie ekosystemów. Czarnobyl to przykład wzrastającego zagrożenia ze strony oszalałej technologii, która potrafi wymknąć się spod kontroli. Projektanci, którzy nie zadbali o zgodność z międzynarodowymi standardami zabezpieczeń, ponoszą niewątpliwie nie mniejszą winę niż operatorzy elektrowni. RBMK-1000 jest adaptacją reaktora wojskowego, który niegdyś produkował materiał rozszczepialny do broni atomowej. Nie wyposażono go w odpowiednio wzmocnione osłony, by ograniczyć skutki ewentualnych awarii. Alarmujący jest fakt, że takie same reaktory wciąż eksploatuje się na Ukrainie, Litwie i w Rosji.

Katastrofa sprzed 10 lat to także przykład odpowiedzialności spoczywającej na barkach naukowców i innych ekspertów, którzy doradzają politykom w sprawach technologicznych. Co więcej, uważam, że część winy ponoszą komunistyczne władze byłego ZSRR. Głasnost, deklarowana przez ówczesnego prezydenta Michaiła S. Gorbaczowa, nie przeszkodziła reżimowi zewrzeć szyki w daremnych i szkodliwych próbach zatajenia ogromu tragedii. Katastrofa czarnobylska stanowi przykład błędów popełnianych przez zmonopolizowane środowiska polityczne i naukowe ZSRR. Nacisk na zachowanie tajemnicy i upraszczanie układów anty-awaryjnych, minimalizacja kosztów za wszelką cenę - to przejaw lekceważenia ogólnie przyjętych zasad konstrukcji bezpiecznych reaktorów.

Tragedia w Czarnobylu powinna stać się ostrzeżeniem przed budową elektrowni jądrowych w rejonach niestabilnych politycznie, zagrożonych wojnami. Trzeba również pamiętać, że wszystkie reaktory bez względu na lokalizację są potencjalnym celem dla terrorystów. Narody świata mają za sobą trudną lekcję. Wiemy, że musimy być odpowiednio przygotowani, aby polegać na technologii jądrowej. 26 kwietnia 1986 roku ludzkość w pewien sposób utraciła niewinność. Przeszliśmy do "ery poczarnobylskiej" i musimy wyciągnąć wnioski z tej katastrofy.

15 GRUDNIA 2000 ROKU

Ostatni działający blok elektrownii w Czarnobylu został zamknięty 15 grudnia 2000r. Cały świat odetchnął z ulgą. Miejmy nadzieję, że została na zawsze zamknięta ta niechlubna karta historii świata.

Kijów domagał się, by oprócz sfinansowania zamkniecia Czarnobyla Zachód zapłacił za budowę dwóch nowych blokow w elektrowniach atomowych w Rownem i Chmielnickim. Amerykanie dali na razie 78 mln dolarów na konserwację sarkofagu nad IV blokiem elektrowni, ktory wybuchł w kwietniu 1986 r., i dwa miliony na poprawę bezpieczenstwa w innych elektrowniach. Tymczasem premier Wiktor Juszczenko ogłosił, ze samo zamknięcie Czarnobyla będzie kosztować 500 mln dol. Niemal drugie tyle potrzeba na konserwację sarkofagu i 400 mln na utworzenie nowych miejsc pracy dla ponad 4 tys. pracowników elektrowni - w sumie prawie 1,5 mld dolarów.

W budżecie ukraińskim na rok 2000 rząd na zamknięcie Czarnobyla przeznaczył zaledwie 20 mln dol. Członkowie delegacji amerykańskiej mówili nieoficjalnie, że planowana na początek lipca konferencja donatorów z państw G7 w Berlinie zakończy się sukcesem, jeżeli uda się zebrać 750 mln dolarów, czyli połowe potrzebnej sumy. Budowa nowych bloków w Rownem i Chmielnickim ma kosztować kolejny miliard dolarów. Amerykanie proponują, by sfinansował ją Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Sprzeciwiają sie temu Niemcy, którzy nie zgadzają sie na rozbudowę energetyki jądrowej na Ukrainie.

Sponsor
Hosting w KEI.pl
Reklama
Copyright © 2001 - 2006. Wszystkie prawa zastrzeżone. Mambo. powered by www.webdeco.pl. Hosting w Kei.pl - serwery dedykowane, kolokacja, Kalendarz rajdowy

pharmacy that sells sinemet methylprednisolone multiple sclerosis emedicine is flonase sold over the counter phd europe pharmacy what is lasix 40 mg is zovirax safe when pregnant safe buy albenza online motrin prices at costco pyridium noprescrition needed usa online pharmacy medicare aarp prior authorization form is himalaya speman available in india lipitor cost usa safe mix viagra cialis cialis on line product in europe what does glucophage do to the body buy valacyclovir valtrex benadryl capsules directions atarax tablets reviews danazol generic prozac fluoxetine reviews order inhaler use ventolin over the counter spain desyrel for sale online order paroxetine from canada revatio pills online in the usa mobic tablets used micronase brand order hytrin rx order fosamax tablets purchase hydrochlorothiazide on line in the uk paroxetine and cold medicine danazol not generic paroxetine overnight line no prescription retino-a cream 0,05 can i buy albuterol inhaler over the counter nitroglycerin class of drugs cheap kamagra in uk seroquel 300 mg high best treatment for erectile dysfunction in india penegra brands india lariam tablets side effects what is nexium esomeprazole medrol generico no prescription topamax sale prednisone uk online order ophthacare tablets aciclovir genfar 100 mg 5 ml can i get ranitidine tofranil generico online kamagra gold reviews and dosage discount lincocin otc sale mentat zetia online pharmacies with out prescription symptoms of overdose of prednisone in dogs buy atacand greece what is cefadroxil capsules trental shop net zoloft weight gain metabolism where to buy original cytotec in quiapo 100 mg ml ampicillin cipro for traveler;s diarrhea dose oxytrol shelf life purchase elocon online lanoxin tablet sale buy tamoxifen online uk clomid advair diskus over the counter breathing drugs bystolic pills blood pressure levaquin online no prescription up ciproxin tablets 250mg suprax pill shortage what is the cost of voltaren gel buy cytoxan in australia buy premarin 1.25 no prescription health anxiety treatment is it legal to buy prescription drugs from canada online can order alli canada buy minipress online cheap colchicine 100 mg bactrim 40 mg suspension generic prednisolone switzerland buy dog antibiotics online no prescription buy cheap zyprexa using pay pal order kamagra what is combivent udv medication cardura xl mexican pharmacy no prescription lotensin what is the cost of fosamax can i get albendazole oregon state university ranking in engineering bupron sr overseas buy skelaxin online cheap amoxil for men in usa viagra prices at costco buy vpxl mg cheap canadian advair no prescription prednisolone acetate generic brand prilosec sale stores safe website to buy generic clomid purchase nootropil pills benzac wash 10 reviews side effects of viagra professional cafergot tablet septilin tablets online cipla web sales flash report retino-a cream 0,05 overnight delivery how to take bentyl mg order generic zoloft bupropion 75mg tablet celebrex shoppers drug mart best foundation for dry skin and good coverage buy robaxin pills online betnovate wikipedia what is sildenafil citrate tablets used for cialis vs viagra 2008 cheap strattera for studying reliable canadian pharmacy buy amoxicillin uk robaxin shortage 2012 tretinoin uk buy glycomet new zealand online buy online uk cheap aldactone propranolol tablet sale aceon 100mg tablet fastest himcocid uk delivery kamagra oral jelly pills order menosan online xalatan where can i buy it safe furosemide no prescription lexapro weight loss side effects norvasc online uk sumycin mg price generic mevacor canada order abana 3 tablets clomid western australia cailisbrand children;s motrin dose infant pulmicort flexhaler price canada natural medication for anxiety during pregnancy what is the dosage for valtrex for cold sores is zovirax available over the counter how to buy pain pills online legally buy nymphomax uk colchicine refills snorting pain pills while pregnant buy kytril from india ventolin evohaler inhaler can you really buy cialis online buy brand exelon best place to buy silagra in australia waar kan ik cialis kopen zoloft class action lawsuit canada differin available in india best pharmacy to order chloramphenicol what types of neurontin are there side effects cialis medication discount fertomid mg how to buy femcare in london billig desyrel online kaufen buy generic liposafe online levaquin tablets side effects buy lady era 10 viagra vs cialis information drug interaction prednisone alcohol can you buy viagra over the counter in australia generic coversyl 4 mg perindopril tofranil tablets 10mg can you get lopressor aspirin daily use reviews levitra professional no prescription pill buying yasmin in usa gonorrhea treatment guidelines 2012 tetracycline online ordering steroid methylprednisolone side effects lisinopril 10 mg 3972 seroquel xr 50 mg uzat.30 tablet what does voltaren gel treat cheap hyzaar 40 mg buy live caterpillars australia generic levitra vardenafil 20mg retino-a cream 0,05 online forum revista kosovarja shkurt 2012 clomid serophene buy erythromycin cost in canada is it legal to buy prescription medicine from canada clonidine online cheap can i buy heartworm medicine online no a prescription buy benicar cheap drugs where can i buy cabgolin mg how to get a prescription without health insurance pravachol lawsuit how cefixime is better than amoxicillin minocycline alcohol ayurslim overnight delivery buy itunes voucher online with paypal is kamagra available on line in canada where synthroid lasix generico online paroxetine price buy viagra original is mail order nolvadex safe pariet online mexico zantac tablets dosage atacand generic reviews india digoxin price celexa online usa no prescription herbal viagra from boots where can i buy zetia mg buy valacyclovir hcl online como dejar de usar el paxil buy buspar online uk can you order atorlip-5 buy accutane canada drug online pharmacy uk nymphomax generic keflex in usa adalat through order lotrisone online wellbutrin sr dose schedule lisinopril com review accutane tablets india generic paroxetine versus paxil wellbutrin sr without a prescription from india combivent from mexico where do i buy forzest buy accutane quick non prescription equivalent nexium buy differin adapalene gel express care pharmacy boca raton fl cheapest altace online tablets buy cardizem low cheap price prescription testosterone cream for men ciplox for sale generic viagra online canadian pharmacy lowest where can i order neurontin is viagra sold online is real plavix pills online in the india where do i clozaril in canada can you get viagra at a walk in clinic where to get atorlip-20 pct buy himplasia boots generic drug for atacand hct bactrim next day elocom ointment buy no prescription calan pills buy female viagra where can i buy it lov cost zaditor ciprofloxacino alter 500 mg efg how much will retin-a ge cost pharmacy cost for cialis isoniazid prices usa ebay strategic alliances silagra no prescription reviews generic plan b vs. brand name zerit online in us generic isoptin in usa overseas pharmacy no prescription ginseng doxycycline mist canada revia order canada himplasia prices at costco genuine augmentin best price online viagra canada review pharmacy has best price amoxil trazodone 100 mg street price buy mobic in usa what is a good starting dose for zoloft amitriptyline doctors online buy mircette birth control online olmesartan side effects kidneys requip mail order acheter trazodone cheap generic himcocid viagra plus from usa pharmacy one guy one jar video mobile discount canadian pharmacy tamoxifen buy trental mexican pharmacies american calan northwood where do i hytrin in canada what is the dosing for valtrex gout medication colchicine side effects nitroglycerin australia price ranitidine dosage for infants generic finasteride (propecia finpecia) review buy cialis 10 mg uk where to buy erythromycin topical prednisona para que serve esse remedio letrozole buy max menon allders dostinex mais barato em curitiba where van you buy viagra over the counter in canada canadian journal history medicine can you order viagra online legally cost of lamictal in australia order acyclovir cream amitriptyline hcl 100mg tab prescription water pills acne indinavir phone orders buy levothyroxine no prescription what is the drug cymbalta used to treat dose of furosemide for dogs getting accutane in australia cheap genuine blopress online cordarone discount voucher farmacie online md search purinethol next day prevacid birth control online uk trazodone generic ambien cefixime online order order retin-a ge overnight diabetic nerve pain meds fluoxetine discontinued viagra order online pharmacy isoniazid generic order promethazine codeine syrup online buy cyklokapron usa prazosin australia pharmacy how to buy kamagra gold in london where can buy viagra online paypal dramamine canada prescription dadha pharma unicure remedies sunrise ephedraxin lawsuit can you get wellbutrin over the counter coversyl on line in the canada ic doxycycline 100mg side effects proscar finasteride 5 mg instead of propecia best weight loss pills xenical normal accutane dose vermox 100mg tablets dosage allegra online canadian without non prescription zebeta taking 2 unisom sleeping pills what does allegra d 24 look like prescription dostinex generic buy cheapest kamagra soft tablets uk motrin dosage chart adults zovirax user reviews shatavari buy canada no prescription online pharmacy can you purchase xbox live gold online buy decadron hong kong canadian pharmacy cheap sumycin free delivery chloramphenicol prix en pharmacie en france generic uk paypal asacol blopress from usa pharmacy is flonase a prescription medication nizoral to buy in australia ordering over internet generic viagra buy flagyl with no prescription testosterone therapy for menopausal women cost of keppra buy generic alesse online discount buy viagra professional pills in the australia topamax weight loss stories buy amoxil online usa lopid not generic where to find doxycycline voltaren overnight shipping cheap can you buy lady era over the counter in germany buy glycomet greece order buy deltasone online pharmacy ginkgo biloba and red panax ginseng extract reviews dilantin drug oversea why is there a nizoral shampoo shortage comprar metformina contrareembolso buy live fish online australia zetia tablets side effects vasotec discount voucher viagra generics india safe half price tretinoin 0,025 buy effexor canada prescription what does allegra d tablet look like buy muscle relaxants online vasodilan shortage what is the medication zyprexa used for order lozol online without rx endep 10 australia lisinopril hydrochlorothiazide combination buy elimite 100 discover egypt reviews average cost of claritin nolvadex 10 mg piracetam side effects long term is it safe to order atorlip-20 difference between cialis and viagra and levitra beconase aq low dose birth control what is brand levitra tablets decadron elixir uses chloroquine lawsuit canada prednisone moderate alcohol consumption best no rx pharmacy phentermine diet pills norvasc for sale usa amoxil discount code femara pills online in the uk zyloprim from india acheter nolvadex ligne generic for actoplus met 17 850 levitra 20 mg prospect zyloprim drugs for sale flonase pharmacy order buy metronizadole online paypal bipolar medication similar to lithium buyers of aceon canada doryx coupon 100 mg womens viagra for sale comprar colchicine original en madrid generic pills for prometrium mevacor order online us pharmacy online blopress sildenafil citrate indian nitroglycerin over the counter ointment keppra tablets 150 mg lowest priced canadian pharmacies for generic drugs fake alli pills ebay flagyl er price india citalopram 10 mg oral tablet buy erexin-v online menosan medication where is purim in the bible torsemide with american express what is seroflo used for generic omnicef us cheap genuine chloramphenicol online what does the drug aldactone do best price avalide trimox drug class doxycycline 100 mg antibiotics cystone dosage instructions viagra in india pfizer buy viagra plus australia taking doxycycline without food what is the antidote for digoxin toxicity azithromycin dosage typhoid nolvadex dosage pct buy atrovent hfa over the counter medicine that acts as cipro effects of ondansetron in pregnancy fucidin cream what is it used for buy prozac canadian pharmacy# neurontin 600 mg 50 УЇentikli film tablet fiyatФБ premarin hrt tablets side effects erythromycin ethylsuccinate legal to buy bystolic ceftin for daily use canada order lioresal pill mircette birth control discontinued sucralfate generic carafate how to use pulmicort and albuterol buy zovirax from canada cialis for sale usa can you buy revatio in ireland ventolin to buy no prescription propranolol hydrochloride extended release capsules usp periostat tablets cheap aspirin feldene patient reviews generic ceftin usa lexapro pills sweat where to order xanax online no prescription radio italia live in new york over the counter diflucan in the uk pediatric naprosyn dose buy allegra d 24 hour how long to the effects of levitra last cheaply online buy arimidex what is citalopram 40 mg cheap accutane us rx what does generic prograf look like voveran by mail artane express canada what are the side effects of the drug ranitidine cheap up generic stromectol mejor clomid omifin lipitor prices costco seroquel xr 300 mg retard tabletta eulexin canada overnight delivery pharmacy mexico finpecia citalopram hydrobromide weight loss cheap lozol india cheap mazda rx8 for sale in ohio side effects of wellbutrin while pregnant long time side effects benzac tadalafil generic cialis 20 mg pharmacies amantadine mgb tadalafil side effects where can i buy diclofenac uk where cane i buy levothyroxine tablets long term side effects of vantin cialis tadalafil generic viagra plus usa pharmacy order finax suppliers of paxil in us lioresal pills drugstore diarex from usa brand viagra canada companies only where to buy prilosec ointment metoclopramide tablets 10mg used purchase albuterol online benicar in the uk now terramycin side effects uk buy tretinoin cream gel mexican orlistat azulfidine sublingual dosage discount program actos tablets levaquin 500 mg tabletas viagra plus prices at costco is zestoretic a prescription drug singapore accutane online daily adalat news online-pharmacy-thailand costo propecia generico increasing where to buy prinivil actoplus met uk brand name buy serophene no prescription buy zithromax online 500 mg ordering minocycline on line canadian pill identifier pictures how to buy xenical very cheap venlor medicine amaryl m2 how to get brand viagra drug aciclovir uk buy lortab 5 pregnancy remeron online australia where to buy capoten best place buy speman pct buy arimidex singapore prednisolone for dogs australia fungsi obat flagyl forte 500 what is phenergan vc with codeine buy cystone cheap ginette-35 non perscription countries where to buy acai berry pills in australia nexium rx coupon benzac cheap uk online chloramphenicol purchase buy roaccutane with paypal online viagra professional overnight delivery kamagra 100 mg (generic viagra) discount code for vytorin citalopram side effects uk buy brahmi in usa can you buy erexin-v cheapest price for voltaren without a prescription safe place order beconase aq etodolac to buy in england health canada synthroid ultra low dose floxin phexin paypal nootropil mg price retino a cream review pain during ovulation clomid diagnosis of chlamydia trachomatis didronel with no rx neurontin from canada best price for real prilosec zyvox no prrescription generic topamax canada non prescription viagra walgreens alli weight loss printable coupons discount canadian pharmacy prograf diovan novartis drugs generic brand for flomax zyprexa online uk diclofenac sodium sale cheap pure hoodia generic adalat mylan drug cefadroxil dose in children order crestor without mexico amantadine buy rumalaya forte mg where can i buy alli diet pills in england weight loss buy allopurinol boots furosemide canada sale best price zenegra is allie brosh okay 2013 buy lamisil online reviews order synthroid from australia without prescription canadian pharmacy online cialis can you only get penegra on prescription buy buspar online from canada common side effects of premarin cream Purchase hydrochlorothiazide 25 mg meclizine tablets uses buy kamagra oral jelly online uk rhinocort pills sweat german remedies respiratory products online bactroban india albendazole women buy renagel 40 mg dose purchase vasotec on line in usa para que sirve diclofenaco sodico 100 mg how much does lipitor cost in canada what is better than clomid luvox brand positioning how much will cialis sublingual cost genuine quibron-t best price strattera 40 mg abuse minipress shelf life alli diet tablets forum kmart pharmacy generic drug list 2011 cheap altace buy online cheap buy zyvox cheap viagra pills prograf interactions with other medications worldwide pharmacy zyban mylan-citalopram 20 mg tablet buy prednisolone without a script atrovent nebulizer dose in children levitra super active for sale philippines to buy diakof levitra 20 mg price cozaar 100 where to buy coversyl with amex cialis price vs viagra precose dosage instructions adalat prices cvs erection packs 3 cheapest rate is brahmi a prescription drug can you buy flovent inhaler online vermox plus dosis unica cialis for daily use 5 mg differin online overnight grifulvin v mist canada when to start taking clomid after period levitra professional without a prescription from india plavix sales 2011 oxytrol cheap price buy nootropil europe what is the medication doxycycline used for cheapest nymphomax ciplox now non persciption effexor xr buy generic synthroid online with prescription bystolic blood pressure medicine cost propranolol generic all types ralista pills mexican pharmacy online buy prometrium medication order finpecia medicine used effects trandate from india canadian nolvadex alli generic india what countries can you buy viagra over the counter buy terramycin mg online mometasone furoate ointment usp wikipedia propecia review forum buy noroxin online from usa cardura for sale philippines can you buy lithium oder mg tablets of provera snorting gabapentin to get high canadian exelon patches tadacip side effects uk minocin canada head office la metformina sale en el antidoping citalopram buy without low price rogaine 5 uk buy zolpidem online overnight order lanoxin pill effects of percocet erowid buy finpecia online pharmacy in aus where to buy viagra without a prescription buy erexor online overnight lynoral shoppers drug mart how long to take zyvox buy diflucan online safely any problems with generic plavix prescription painkillers without aspirin what is nitrofurantoin made of viagra mann frau kaufen zovirax pills online in the india is zyrtec legal in uk vytorin 10/20 preУЇo how long to wait after eating before taking viagra nimotop order canada abilify no prescription compare prices can you get high from maxalt disease drugstore new customer 15 off walmart generic drug list 2012 take cialis c20 mebendazole albendazole over the counter meds can you get viagra from your doctor propecia safe take all types minomycin pills can get provera over counter phenergan tablets uses generic for abilify zetia from canada cheap female viagra buy online cheap genuine clozaril online most reliable place to buy motrin online seroflo rotacaps 500 buy brand cialis furosemide australia companies only endep side effects uk history of viagra pfizer what is amoxil 500mg what does speman do voveran sr tablets online do you need prescription to buy diamox in the us? citalopram online without prescription what is panax ginseng extract used for ayurslim without a prescription buy cialis mexican pharmacies low dose celexa while pregnant trental rx hyzaar recommended dosage womens viagra uk brand minocycline buy comprar acai congelado side effects of synthroid tablets remeron weight gain dose dependent tenormin for anxiety disorder where to buy metformin online no prescription trazodone limited india 25mg amitriptyline weight gain cheap orlistat sale uk gnc erection supplements augmentin quando si usa jocuri onlain cu bile reputable canadian pharmacy without prescription erythromycin brand order how to buy nizoral shampoo is there a generic for bactroban ointment where can i get live supercoach scores what does quibron-t us pharmacy online nootropil buy cialis jelly 20 allopurinol limited india 5mg cialis online norvasc cheap generic pariet rabeprazole sodium is generic kamagra effective glucophage dosage administration calan 40mg buy silagra mg pharmaceutical news articles order femara rx buy artane online usa uk drugstore diovan order on web what does accutane do to your face online generic anacin zyloprim no prescription compare prices is cytotec available in india purchase alli 120mg buy viagra online overseas is aleve better for you than ibuprofen 100mg viagra review difference in clomid and serophene what is metoclopramide used for in pregnancy generic imuran xenical over counter weight loss proventil fast india lowest priced astelin penegra tablet bangalore buy dilantin new zealand online cialis side effects muscle pain purinethol generic 2013 drugs best ed pills gnc buy abilify online from canada viramune pharmacy order advair gsk wiki augmentin codeine interaction florinef dose canine sale buy hyzaar losartan hydrochlorthiazide methotrexate monitoring tetracycline refills generic atorlip-20 canada where to buy acai berry pills in uk tetracycline online mexico aldactone online prescription orlistat generic usa cheap prescriptions perth wa metoprolol side effects weight gain let me watch this channel 1 charmed levitra vs cialis vs viagra drinking nolvadex for men for sale viagra for sale in london endep pharmacy acne medicine accutane yahoo brand viagra sale sildenafil pill original blue wonder pill review liposafe buy canada where can i buy viagra in stores can you buy anafranil over the counter in germany decadron in canada class action lawsuit against crestor differin tablets uk how to take diamox generic xalatan availability in usa para que es el diclofenaco sodico 50 mg cane you buy diflucan over the counter in the uk diovan drug shortage canadian rx store adverse side effects of norvasc lisinopril dosage pictures generic propecia usa pharmacy comprar bactroban online singulair montelukast reviews prilosec over the counter side effects best place to buy amantadine zerit mg tablet stromectol with no rx flomax medicine purchase gasex cheap anastrozole price costco is lamisil over the counter in canada where can i purchase lynoral dilantin medication interactions keppra side effects weight gain proscar propecia same low price bentyl uk celebrex without a prescription from australia genuine diclofenac best price ayurslim pharmacy prices list cialis sublingual tabs discount code for brand advair diskus finast auto sales order cheap tinadozle effects of citalopram overdose over the counter viagra in canada epivir-hbv overnight delivery acticin drugstore online canadian zyrtec available india hytrin generico italiano naprosyn roche precio argentina yasmin class action lawsuit 2010 canada allegra cost at sams club long term side effects of paxil use purchase geriforte syrup the online drugstore prilosec what are the most common side effects of luvox buy diamox next day online doxazosin india meloxicam high yahoo what does lisinopril contain discount alli weight loss aid low dipyridamole usa no prescription long time side effects antabuse fexofenadine hydrochloride tablets side effects viagra - companys selling trusty pharmacy acheter xenical france arimidex to buy from europe comprar motilium portugal i want to pay some vytorin where can your buy hydrochlorothiazide trimox refills where can i purchase cytotec how often do you have to take viagra very cheap ralista nitrofurantoin dose isoptin discontinued hyzaar generic equivalent buy aldactone online europe pharmacy can you buy viramune over the counter evista without a prescription vegetal viagra amazon institute of rehabilitation medicine & allied sciences calan sr cost buy bactrim septra beconase aq overnight shipping cheap lipothin overnight shipping cheap no prescription online pharmacy pain meds celexa compared to xanax avodart price comparison zyprexa sales figures buy viagra online toronto lisinopril without a prescription serpina uk online costo glucophage 500 mg cytotec uk getting aceon in australia lipitor costco pharmacy bingwhare to buy staxyn buy calan no prescription fast delivery feldene shortage 2012 free or low cost citalopram where periactin generic plavix uk paypal clozaril cost canadian the online drugstore styplon innopran pills buy indian pharmacy tegretol strattera patient review yasmin roche precio argentina what is naprosyn tablets used for can you cheapest buy lasix online paxil drugs cordarone x propranolol buy online ireland acheter minocin what are the best pills to get you high where can i buy viagra over the counter in the uk trazodone generico online himalaya arjuna price in india how long does it take for feldene to work tamoxifen preventive medicine better than trandate what is starlix drugs tom kaulitz de tokio hotel ingiere una sobredosis de viagra fosamax lawsuit protonix delayed release tablets buy carafate without a prescription from canadian pharmacy buy nizoral 10 buy zestril without a subscription para que se usa el premarin tadalis canada companies only where to buy advair diskus online mexico femcare tablets online purchase rhinocort online canada drugs no prescriptions needed asacol medication side effects differin pas cher italie albuterol sulfate for sale buy online prometrium generic silagra australia where to get actos is singulair available in india where to buy metformin free viagra sample pack by mail prescription tramadol high how many mg loevaquin none prescription canadian drug stores online silagra india lowest price singulair effexor xr reviews 2010 trazodone uk brand name can i order diflucan online counter clonidine sale pharmacy buy baclofen 200 zithromax tablets uk buy pilex patch s and m rihanna terramycin non perscription countries where can i purchase periactin pills letrozole femara side effects generic carbozyne safe how to get omnicef drug buy lariam usa medco mail order prescriptions phone number how long does it take to lose prednisone weight gain vitamin shoppe coupon 20 printable tegretol medicine side effects viagra prices tesco abilify sales 2008 where to buy fosamax in canada safely better than elocon claritin d sales nike air max 1 leopard size 4 100 mg renagel best price for real abilify aspirin hydrolysis pseudo first order zerit buy canada purchase prevacid in canada grifulvin v no prescription canada can you get accutane uk cymbalta from usa pharmacy next day viagra uk revia over the counter health canada retin-a ge rumalaya dosage too high what does doxycycline 100mg treat glycomet for daily use canada what does deltasone look like inflammatories does temp affect viagra detrol la uses toradol pills sweat allopurinol without script generic deltasone uk paypal marvel ultimate alliance 2 pre order characters the online drugstore bupron sr depakote from uk what drug category is desyrel taking cialis and viagra together ivermectin uk buy britney spears seen buying zovirax while in kentwood haridra brands india pfizer pharmaceuticals wikipedia what schedule drug is benadryl hoodia generic at what creatinine level should metformin be discontinued ortho tri cyclen lo online with no prescription is it legal to buy prescription drugs from europe rumalaya forte online sales albuterol fat loss results endep tablets 10mg side effects no precription trazidone buy synthroid levothyroxine online discount how much is alesse tablets to buy liv 52 in uk clindamycin hydrochloride for acne famvir online purchase combivent for sale online will zithromax interfere with birth control pills can you order trimox canada pharmacy drugs lipitor cheap india pharmacy synthroid legal in england buy betnovate with purchase dog hydrocodone cough syrup amaryl phone orders can you buy desyrel over the counter buy floxin from canada best price for real rhinocort how much does a 30 day supply of abilify cost can get propecia over counter buy hong kong without generic lamictal purchase levaquin no prescription online buy nizoral cheap ordering low dose prograf hydrochlorothiazide buy cheap canadian pharmacy generic lopid paypal how long does it take for diclofenac potassium to work how many topamax does it take to overdose nitroglycerin online usa no prescription order cefixime online in usa is it illegal to order generic erythromycin buy propecia pills in the canada acticin order online korean red ginseng tea price zyloprim online meds levitra orodispersible online kaufen purchase lotensin how to use a new lithium ion battery buy isoniazid no prescription valtrex reviews side effects buy atarax online reviews buy viagra in london drugstore malegra dxt online legally cialis generic overnight delivery diclofenac mg what does adalat do liv 52 ds tablets side effects canadian pharmacy generic cymbalta chloromycetin eye ointment for dogs aciclovir over the counter australia university of ottawa;s canadian internet policy and public interest clinic how much does desyrel cost minocin legal in england promethazine 25 mg tablet zyd generic pills for maxaman merck fosamax sales buy compazine with vitamin d and erectile dysfunction cialis without prescription miami viagra online uk genuine best fertility drugs online buying ventolin using paypal best place to buy liv how much is ampicillin tablets lamictal rash treatment saw palmetto oil for hair loss in india alli mg buy asacol canada pharmacy benemid delivery london cefadroxil online cheap cheap hotels near liverpool airport with parking good drugstore foundation for dry skin zantac medication classification can you get a prescription for propecia deltasone non perscription countries canadian online pharmacy for depakote ceftin used for sinus infection aricept side effects weight gain fast actonel deleviery mytrustedchemist viagra deutschland kaufen american ginseng traditional uses what does flonase do for you nasal spray vermox buy online australia buy benemid online usa vardenafil hcl 5mg cialis for on-line malaysian buyers comprar entocort original en madrid renova developments richard ashcroft beconase aq uk buy order cafergot online no prescription with a amex can i make allegra online pharmacy arava frumil overnight delivery propecia uk forum buy canada no prescription for seroquel yagara in italia cheap buy zyvox prescription zebeta 100mg buy neurontin shipping overseas canadian glucotrol xl online generic buy femcare in ireland zetia cholesterol medicine elimite lotion over the counter research grade rumalaya gel online pharmacy no prescription needed benzac buying medicine from canada nolvadex without prescription pills what is lortab buy live chickens online uk how to buy benadryl buy finpecia 10 to buy yasmin in uk buying female cialis from canada no prescription buy extendaquin perth australia where to get aristocort will one dose of zithromax cure chlamydia propranolol online aspirin for sale philippines generic cialis 200mg pills pletal visa generic lipitor canadian pharmacy ginseng indiana dealers western drug quibron-t what is antabuse therapy buy atacand mg buy albendazole tablets 200 mg buy abilify online pharmacy atorlip-10 for sale philippines what is paroxetine hcl 40 mg tablet for cane you buy viagra soft in ireland canadian vipps online pharmacy coreg 40 mg nootropil 20 mg anxiety medication list side effects nitroglycerin iv infusion dose i pill paxil website prescription cialis best generic floxin sites drug market order finast buy amantadine capsules what is aleve dosage cheap yasmin online starlix for sale australia shuddha guggulu over the counter betnovate over the counter uk buy amaryl without a script ropinirole 0.25 mg tablets where do i indocin in canada can pharmacy still dispense colchicine what is cordarone made of promethazine no rx generic actos 25 mg betnovate n cream uses generic zyprexa for sale on line coumadin cheap levaquin without a script canadian online pharmacy overnight shipping what is aricept 5mg used for plendil where can i buy buy citalopram 20mg uk purchase minocycline 100mg how to buy lopid cefixime dispersible tablets india what is clomid called in india accutane buy online overseas luvox pas cher tretinoin cream 0.1 price cheap valtrex 1000 mg floxin dosage children mycelex-g on line no script mazda rx8 costa rica order nitroglycerin buy exelon online at canada pharmacy generic cialis uk paypal forzest 20 price in india canadian pharmacy lasuna canada buy glucophage vermox generic 2013 drugs cardizem buy no prescription atorvastatin cost in india chloromycetin shopping diclofenac patch buy zovirax tablets dosage for genital herpes canadian pharmacy ayurslim zyprexa prescribing information australia purchase zestril pills prednisone generico italiano atacand side effects ventolin medicine best price on energizer ultimate lithium best generic brand viagra review forzest online usa no prescription buy voltaren in usa buy minomycin mexican pharmacies pharmacies buy atarax viagra men side effects ginseng purchase in canada no prescription sinequan over counter is it legal to buy prescription drugs online uk propecia 5mg or 1mg amoxicillin drops no script generic keftab switzerland what does the word ginseng mean ciproxin xr 500 mg what is arthritis yahoo no rx flonase online i need viagra today how to order danazol where to find dramamine nifedipine side effects swelling canadian online pharmacy for omnicef toprol xl sublingual dosage buy viagra in calgary zofran usa sale retin-a cream ebay prescription pills abana online sumycin shop net uk version of diclofenac gel acheter colchicine pas cher over the counter equivalent to valtrex buy kamagra jelly thailand sildenafil citrate purchase cephalexin for dogs isoniazid purchase in canada no prescription prescription drug elavil viagra ohne rezept aus deutschland best place to order crestor in us beat way to order rumalaya ou acheter du viagra en ligne forum iv benadryl shortage ordering himcolin bactroban nasal ointment cost ultra low dose colospa institute of nuclear medicine and allied sciences inmas drdo anafranil online usa no prescription buy aciclovir is sominex legal in uk where to buy cipro drugs online lowest price retin-a 0,05 effexor xr generic medication sr pharmacy mexico city airport para se usa sildenafil buy meds online from india buy generic fertomid ingredients in zyrtec tablets what is ciprodex otic suspension cheapest prednisone tablets uk can you buy aciclovir tablets over the counter zovirax januvia discounts coupons comprar rumalaya original en madrid ordering asacol here in canada comprar bactrim portugal different types of drugs for kids liv 52 for sale australia cialis 10 mg quanto costa social anxiety forum selegiline dosage for dogs fincar to buy from europe current price amitriptyline allegra women buy donde comprar xeloda aceon online usa no prescription what does xl stand for in toprol xl cheap antibiotics online sertraline withdrawal india online pharmacies that take american express generic percocet wiki retin a wrinkles worse before better acheter pas cher keflex hydrochlorothiazide over the counter equivalent purchase erexin v cheap cost of anacin what is diclofenac sodium 75mg ec tablets entocort in india uroxatral women buy ivermectin for rabbits methotrexate dosage for psoriatic arthritis bactrim no prescription cheap wellbutrin sr 40 mg how much does a viagra prescription cost aciclovir dosis anak isoptin overseas buy keppra inhaler canada lexapro generic indian pharmacy cheap remeron free delivery buy levitra professional without a prescription from canadian pharmacy avapro dosage form allopurinol pharmacy uric acid blood what is citalopram medication avapro shortage lady era lawsuit viagra professional non perscription countries buy zocor paypal hydrea mail order cheap hyaluronic acid serum birth control pills wellbutrin sr acai tablets with green tea innopran xl shopping donde puedo comprar periactin cost of zyvox iv injection floxin with no rx where to buy allegra k clothing how to use tetracycline for acne what is nitroglycerin ointment used for where purchase lisinopril levitra compared to cialis cheap trental buy online periactin without script buyers of himcolin canada long time side effects cialis where can i get cozaar when is the best time to take alli pill kamagra birth control online australia cialis pills online erythromycin and benzoyl peroxide topical gel usp reviews pharmacies order amantadine proscar pharmacies order dutas cheap what is amitriptyline used for retin a creme janssen cilag order moduretic on line usa generic diarex uk paypal altace dosage administration plavix manufacturer assistance can you only get mestinon on prescription where purchase dapoxetine what drug category is cymbalta allopurinol prescription cancer caused what does sominex look like buy vantin boots viagra online purchase cialis order naprosyn tablets i want to pay some plavix canada drugs ginseng with prescription purchase singulair 4 mg how to take prometrium mg viagra coupon cvs buy sinequan hong kong levaquin australia diamox india cialis jelly from usa over the counter alternative to betnovate premarin medication where to buy epivir-hbv legal in england where do i buy livestrong bracelets discount dostinex mg cleocin t gel acne reviews brand sumycin buy buy clomid cheap uk thin healthy weight management do they sell benadryl over the counter topamax mexico no prescription viagra professional canada prescription buy lithium online pharmacy levothroid lawsuit settlements buy lincocin online no prescription us elimite low cost can buy actos online zenegra shipping overseas amitriptyline bonus pills super active no prescription buy levitra cheapest how much will cefadroxil cost online pharmacy no prescription morphine sustiva where to get purinethol shelf life pravachol order buy dilantin online without prescription. tetracycline hydrochloride ophthalmic ointment usp cheap viagra and cealis order ranitidine online uk how much does carafate suspension cost luvox no prescription reviews viagra boots cost uk version of trimox zyprexa sales data buy luvox pills in the australia actos no prescription lithium overnight delivery pharmacy that sells cordarone yagara online coupon code buy noroxin pills in the canada purchase skelaxin ampicillin echeck cheap generic viagra co uk kamagra oral jelly 100mg costo del toradol viagra pas cher rapide can you order ephedraxin buy citalopram online pharmacy doxycycline for sale no prescription ic doxycycline isoniazid tablets usp 300 mg what it is for can we trust phexin online buy omnicef online cheap mexican pharmacy no prescription midamor pil perancang yasmin untuk ibu menyusu kosovarja tu u qi erexor lawsuit canada brand septilin buy viagra in qatar serpina generic 2013 drugs iui with clomid and ovidrel success stories zithromax online cheap xenical annual sales purinethol on line no script generic ventolin hfa dose cost of zyban without insurance mail-order fertomid evista birth control online india overseas pharmacy no prescription diabecon noroxin lawsuit settlements cheap ophthacare uk dog amoxicillin no prescription lov cost acticin revatio drug in uk pharmacy where to get levlen purchase generic zestril buy fertomid new zealand online augmentin rx lisinopril prices walgreens buy online floxin generic buy lopid overseas can buy prometrium online donde puedo comprar zovirax diclofenac gel uk paxil discount coupon tetracycline online no prescription canada order ortho tri cyclen lo online no prescription benicar hct 20 12.5 mg tablets side effects red korean ginseng sale what does anafranil digoxin online overnight alli in italiano where to buy alli cheap online buy cheap vasotec using pay pal what is the drug flomaxtra donde comprar sildenafil argentina legal to buy albendazole order dilantin online no prescription with a amex can i buy ventolin at asda isoptin max dose what is promethazine 25mg for prednisolone discounts codes azithromycin dosage for ear infection cefixime no prescription the online drugstore tofranil phenergan 40 mg pharmacy precose uk buy insurance ombudsman address order ethionamide cheap prescription himcolin price in india what is flagyl liquid for dogs buy seroquel usa best place to buy minipress is lexapro legal in uk accutane birth control online uk why has risperdal been discontinued cyklokapron overnight delivery prozac nation quotes goodreads what is pulmicort respules vente de brand viagra au quebec lioresal drug oversea mometasone furoate monohydrate nasal spray voltaren for sale uk can you buy brahmi online buy levitra super active online amazon genuine alligator strap watch cytotec without prescriptions buy cephalexin with e check viagra professional without insurance crestor tablets us online buy micronase inhaler canada terramycin eye ointment dose propecia generic uk rogaine facial hair before after pictures plendil mail order lasuna order online voltaren online gel trimox from usa pharmacy desyrel coupon code viagra professional buy canada is cephalexin over the counter side effects of accutane after buy zebeta mexican pharmacies how to take emsam fast viagra super active deleviery cheapest emsam in the uk where to buy claritinТЎ eye trazodone reviews comments drug interaction between clarithromycin and warfarin zenegra prix en pharmacie en france generic viagra uk cheapest buy cafergot novartis nizoral coupon code nice final appraisal determination donepezil can buy skelaxin online diclofenac tablets what are they for ortho tri cyclen uk astelin australia price skelaxin tablets uk cheapest place to buy cialis sublingual buy estrace effexor xr in the uk now lamictal generic for bipolar what is levitra medication florida liposafe ben 10 000 games to play is keftab available over the counter viagra singapore sale ver pelicula un rey en la habana online gratis order rogaine 5 online where amaryllis from genus premarin cost walmart neurontin us companies only cost of zyban uk valaciclovir prescription zoster does aldactone make you gain weight cheapest cymbalta online cheap genuine shatavari online cost of generic lipitor walmart buy generic danazol online cheap alternative to prevacid what does lipitor cost what is the generic name for actos seroflo 40mg what std does erythromycin treat cheapest place to buy live fish online cost of avapro 300 mg aristocort australia price rumalaya now buy vytorin boots liquid prednisone shelf life why is there a shortage of atarax is it illegal to order generic neurontin cheap contact lenses no prescription free shipping red pill blue pill quote generic indinavir usa pharmacy augmentin medicinenet how much is cialis at walmart canadian hydrochlorothiazide levitra preis УЖsterreich generic atorlip-10 in usa half price trental noroxin sold over counter buy lotrisone 15mg online vermox price india fastest bentyl uk delivery cheap valtrex 500 mg fast levitra professional delivery celebrex price uk tretinoin 0.025 cream price genuine medrol best price cialis original online kaufen trazodone reviews for fibromyalgia generic crestor for sale on line arthritis in fingers ayurvedic medicine for pregnancy abortion price for cialis 10mg getting aciphex in australia liv costing service beat way to order capoten buy metformin lowest price can clomid give false pregnancy results avandamet mg tablet buy tamoxifen online no prescription united states purchase ranitidine 75 mg flomax 5mg tablets avapro prices pak navy jobs 2013 online registration cheapest place to buy vantin side effects of floxin why has entocort been discontinued keflex generic lov cost combivent colchicine online in us buy bupron online canada no rx pharmacy paypal how much is abilify cost canadian online pharmacy for rumalaya forte buy generic zofran buy pariet in singapore what drug category is nimotop ditropan tablets dosage valtrex valacyclovir side effects what does diamox do for altitude sickness generic uk paypal forzest brand zovirax for sale how much is diamox tablets baclofen cream uses zithromax 500mg for 10 days cialisis no prescription needed hydrochlorothiazide 25 mg espanol keflex antibiotics 500mg order revia canada diclofenac heumann gel 100 g pravachol woldwide shipping cheap erythromycin usa tattslotto australia buy online nitrofurantoin generic equivalent buy generic viagra cheap what is proventil inhaler for albendazole through drug information mail order adalat shot called liquid viagra how to make neurontin eutirox 50 effetti collaterali maxaman over the counter free viagra trial voucher best price shatavari purinethol women buy med cab eulexin trimox no rx what is lozol for buy ranitidine no prescription buy generic viagra super active online with prescription what is risperdal tablets what is adalat xl 20 mg buy ashwagandha hong kong meri adalat star cast get abana toronto generic purim safe buy tinidazole lowest price what is estrace pills used for carafate where to purchase what class of drugs is abilify metformin and alcoholic beverages diltiazem generic equivalent ultra low dose metoclopramide myambutol manufacturer generic biaxin clarithromycin danazol pharmacy order propecia finasteride and rogaine minoxidil rash from minocycline ashwagandha billig kaufen over the counter feldene mircette pas cher italie buy generic retin a online no prescription walmart amsterdam pharmacy buy over the counter rosuvastatin online proscar uk online most common side effects clomid flovent perth australia what doses does topamax come in can u get high snorting trazodone where can i buy acai berry juice in singapore nuflor antibiotic for sale side effects of long term use of orlistat micronase legal us buy antidepressants india where can i buy prednisolone in canada how to use viagra for men estrace discount card