buy flexisyn online uk zetia from australia cozaar shoppers drug mart c ratioph mg canada diclofenac dosering maximaal generic pariet rabeprazole promethazine bonus pills zedd cheap canada pharmacy ordering ginette 35 india tetracycline to buy in the canada without a prescription to buy ondansetrona in uk pill rx health valtrex products can you order atarax danazol western australia cheap prescriptions walgreens blopress drug class lopid mg mexico wellbutrin fast mexico discount clopidogrelum of canada bentyl fast usa risperdal medication on line tenormin mg mexico fucidin direct pharmacy where can i get prandin pills nexium without prescription canada coreg no prescription compare prices metoclopramide drug oversea where to buy doxycycline no prescription generic malegra dxt india cicloferon aciclovir spray buy viagra generic info buy cilest mg online ginette 35 without a prescription from us order bupropionum online dramamine australia coversyl fast uk yasmin birth control how long to take effect coreg not generic trial erection packs 2 cheapest rate purchase abilify lowest price cheap geriforte usa how to buy toprol xl online can i make tadapox is it illegal to order generic triamterene bicalutamide casodex side effects comprar cialis original en andorra astelin reviews canadian pharmacy online fluticanose cheap fda approved plavix order zyban online no prescription with a visa azitromicina mg india aldactone medicine children ditropan drug in germany pharmacy us online pharmacy no prescription dramamine motilium 10 alcohol micardis on line for sale no script cialis jelly cheap uk pharmacy buy pulmicort online no prescription canada buy alphagan overseas moduretic tablets for dogs losartan potassium tablets usp is canadian pharmacy real can you buy amantadine canadian drugs cheap albendazole us fedex side effects order dostinex overnight kosovarja revista online buy alesse in canada pharmacy prometrium drug in uk pharmacy online nordette india toprol order citalopram drug canadian pharmacy no rx biaxin online buspar for dogs buy benicar annual sales billion where to buy aciclovir over the counter buy midamor mexican pharmacies order phenamax on line uk accutane lawsuit news 2013 finpecia for men in usa alli sales data what does diovan hct cost what is atarax used for in dogs the online drugstore shatavari suprax tablets used low platelets and coumadin vytorin 10 40 price where do i ciprofloksacin in australia cheapest place to buy otomax nitroglycerin without a prescription from india buy alli with visa top 10 online bactrim sites cheap generic ayurslim antara refills canadian allies and enemies aprovel shelf life venta de xeloda en mexico online cardura purchase how to use shatavari powder what does motrin pm look like buy cleocin gel without rx fda approves drug for painful sex in women prevacid for babies how to give sinequan india imitrex refills purchase glucophage 1000mg tizanidina overnight pharmacy discount vermox otc tinidazole limited india wellbutrin side effects after stopping cheap generic tadalafil zithromax z pak oral dosage buy shuddha guggulu usa best cream foundation for dry skin reviews florida danazol liquid caffeine ergotamine review buy cheap chloroquine pills where to buy lasix danazol nombre generico cost of mail predalone non prescription salvent purchase cialis jelly on line in the uk canadian zebeta safe retino a cream no precription levitra 40 mg dosage tadacip drugs for sale order buy floxin erexin v without a prescription from canada ciplactin weight gain reviews craigslist manchester nh cilest for dogs buy aviane 28 cheap india pharmacy oblong blue pill with watson 349 toradol nasal spray cost buy ranitidine canada plus generic buy viagra online pills coreg mg canada diprolene mg uk where to get bactrim pct costco online catalog kytril cost canadian purchase generic speman original emsam online order dilantin uk pharmacy priligy 30mg uk buy celexa without a prescription from canadian pharmacy comprar sildenafila portugal online no prescription uk for cilest prednisone side effects swollen stomach bupron from usa pharmacy buy real cephalexin ditropan buy on line anteovin order by phone what is chloroquine phosphate used for buy otomax pills online can you take kamagra soft daily cleocin no prescription dilantin cost in canada purchase dyazide in mexico yaz results forum buy amaryl 3mg indian generics online grifulvin v lamisilate online purchase cheap viagra generic drugs orlistar online india us healthman co ltd 1000 mg zithromax online best place to order luvox in us chlorthalidone better than hydrochlorothiazide in hypertension buy accutane 20mg order phenergan codeine sale can i make gabapentine buy metocarbamol with no script carafate medication side effects acquisto voveran sr sicuro online erythromycin canadian pharmacy allopurinol prescription medications uric acid lasix without prescription pills image ageless total pure hyaluronic acid reviews us online pharmacy no prescription glucovance research grade oracea naprosyn brands india buy cordarone no prescription fast delivery premarin order online no prescription best site to buy stediril ciplox drugs for sale what is ranitidine 150 mg for buy femara 2.5 mg cialis professional prescription only antibiotics and the pill side effects prandin online purchase motilium pregnancy safety olanzapine spain side effects of ayurslim himalaya fasigyne next day delivery abana prescription buy ceftin pills in the mexico most reliable place to buy neurontin online cipro flagyl side effects together medrol online no prescription methylprednisolone generic robaxin online purchase the chepest lipothin clomid buy online australia effexor xr generico italiano cymbalta 20 mg vs 30 mg protonix no prescription fedex ups how to order precose online medrol dosepak online forum donezepil no prescription overnight top offers online aceon without lasilix birth control online us valtrex medication for cold sores keflex online in uk no script zovirax mg buy actos lowest price united pharmacies customer reviews to buy estradiol valerate does lisinopril make you gain weight metformin denk 850 mg get levitra professional toronto orlistat 60 what is it generic carafate uk dilantin 100mg nitrofurantoin buy australia isoniazid cost price purchase advair diskus mg best price for retin a micro gel diprosone online from uk misoprostol tablets 200 mcg cardizem generic substitute side effects of motrin for babies coumadin tablet 5 mg 28 tb ciplox online meds will allegra cause weight gain overseas pharmacy no prescription lasuna vente de paxil au quebec como comprar elocon best place to buy isoptin in india purchase amaryl online no prescription what is keflex for dogs used for toprol with no subscription discount medications what is diclofenac sodium 75mg ec tablets motilium and other medication acnetane order purchase keflex no prescription metrogel lowest price cheapest azulfidine tablets uk best place to buy sinequan where to buy caprysin without a prescription zyprexa in india floxin lawsuit settlements claritin coupons july 2012 medazole without prescription pharmacy buy drugs zofran where can i buy hoodia p57 femara vs generic letrozole cheap carvedilolo free delivery rumalaya forte discount canada and dostinex where to purchase renagel order duetact 120 mg acnetane brands india dyazide cheap uk frusemide to buy in the uk without a prescription flagyl 500 mg and pregnancy online sale of aspirin where to buy cheap generic apcalis sx order leukeran online canada cleocin gel where to buy in canada purchase abilify 5 pharmacy order prometrium on line india albenda without prescription viagra soft no prescription required can uk buy levothyroxine sodium oracea online in canada dutas wanted online review retino a cream 0,025 fda approved to buy without prescription purchase viagra plus on line in usa singulair comprare does nexium have generic equivalent remeron on line for sale no script redustat 120 mg liomont shelf life of premarin cream where can i buy promethazine mg safe place order prevacid when did astelin go generic pharmacy has best price suhagra buy tamsulozin boots northwest pharmacy convention idaho buy diclofenac gel online reviews eurax on line purchase what is astelin ready nasal spray where can i get valtrex online order aciphex online no prescription with a visa actoplus met purchase what is the prescription drug mobic used for pak chat online net what does flovent do for asthma online no prescription uk for mevacor plavix over the counter india oral jelly kamagra australia where to get aciphex toradol without a prescription from australia get zocor las vegas triamterenum for sale australia etodolac for sale australia brand name mevacor online mometasona drug in uk pharmacy quickest plendil cialis super active discount no prescription canadian terramycin tablet best generic lamictal review hyzaar low cost hydrochlorothiazide losartan safe to buy generic propranolol from uk rosuvastatin calcium tablets uses wellbutrin sr non perscription countries order lamisil without rx tretinoin 0,025 over the counter altace dose natrol acai coupons where can i buy viagra boots buy lamisil order erythromycin without prescription trimox coupons cheap diclofenac usa buy olanzapine online overnight does alli work discount online low cost overnight myambutol etodolac dosage instructions how to use doxycycline hyclate zathrin generic zithromax side effects order femara from mexico without prescription half price serpina buy phenamax canada abilify 40 mg dose elocom lotion alavert buy canada oracea us companies only cheap diclofenac gel no prescription effexor xr 150mg order desyrel on line uk ceftin pharmacy order prednisone rx aciphex 20mg price canadian drug company prednisolone hyzaar online pharmacy shipped to canada roxithromycin 150mg used can i get zoloft without a prescription? purchasing disulfiramo online venlafaxina phone orders buy abortion pills online diovan mg no prescription propranolol in the uk terbinafine pills buy no prescription is levitra super active available on line in canada methotrexate without a prescription from us bonnispaz on line no script metronidazole with out a p zocor to buy in england isotretoin 40 mg buy flomax without a perscription buyers of triamterenum canada provera 20mg tab online generic viramune himcocid cheap australia pharmacy original seroquel online brand amoxil weight gain safe clavamox no precription reviews on sominex where can i get some actoplus buy nordette without rx avodart drug schedule donde comprar tadacip order proscar online with visa benzac overnight pharmacy purchase silagra mg safe online viagra orders indinavir order anxiety treatments medications the online drugstore xalatan baclofen 5 mg tablet pharmacy buy drugs dipyridamole nolvadex purchase generic female viagra safe drugs similar to zyban diarex online store reviews on metocarbamol propranolol for migraines in children simvastatina generic india pharmacy mexico anacin pulmicort over the counter usa retin a gel 0 1 overnight shipping cheap hay viagra para las mujeres can you buy cardura canada pharmacies online that sell zithromax where to buy cheap generic atorlip 5 female viagra where to buy in canada generic provera usa where do i glucophage in mexico starlix dosage instructions cheap zerit buy singulair singapore discover egypt game zitromax where can i buy how to order buspar ciprofloxacina india companies only where can i buy premarin online without a prescription mail order methotrexate online sarafem fast india generic glucovance usa pharmacy micronase to purchase without a prescription purchase lansoprazol in australia synthroid coupon code vasotec cheap australia pharmacy side effects of zoloft after long term use zestril recruitment what does aleve work best for what does aciphex where to buy betnovate ointment generic names for prednisone fenofibrate dose administration i pill tadacip website how to order fertility drugs online lithium discount voucher generic aripiprazola switzerland generic sominex sales amaryl tablets purchase on line free prescription medication without the prescription actos medicine online cheap drugstore makeup online uk buy nexium 40mg tablets riperdal fast canada eulexin in italia safe elimite no precription purchase etabus on line in australia lamisil topical rx duphalac online cheap what types of minomycin are there buy maxalt tablets us rumalaya forte for sale australia where do i hoodia in usa cheap baclofen usa how to buy neurontin buy misoprost in singapore order crestor no rx canadian pharmacy coreg online store can you order lexapro costco pharmacy orlistar price buying ranitidine using paypal ordering meloxicam enolat india fastest retino a cream 0,05 uk delivery can you buy orlistar in ireland what is doxazosin used for buy flunil with no script what is lamictal used for in depression depo provera for male dogs fasigyn to purchase without a prescription diclofenac gel drug class side effects of haldol decanoate buy generic vasotec online buy fasigyn canada order sildenafila no rx canadian pharmacy generic prednisone online do i need a prescription for glyset fast cilest deleviery where do i vermox in india evista dose frequency canada buy brand viagra without prescription cefixime without prescription canada aldactone pharmacy mail order generic salvent in usa promethazine in the uk now what does prescription zyrtec look like proair hfa albuterol sulfate inhalation aerosol dose order salbumol overnight canadian drug company aloprim buy 120 pills alli online bactrim no prescription pharmacy z pack antibiotic zithromax azithromycin beconase aqueous nasal spray reviews keftab phone orders celadrin medication on line tenormin generico italiano side effects of clonidine hcl 0.2 can you buy zestril over the counter what is mirapex er used for liposafe shop zedd order by phone can order paxil online order cialis soft lowest price without a script buy mgb diamox order 6 aciphex mg noroxin fast usa wigraine online in uk non prescription pharmacies in canada atarax online orders ketoconazole 2 shampoo otc celebrex annual sales 2009 overnight pharmacy combivent advair order online no prescription cleocin drugs order generic ciplox methotrexate brands in india canadian trileptal tablet buy lexapro online no prescription united states online drug for zoloft do i need a prescription for dutas cvs naproxen sodium generic aleve myambutol usa pharmacy purchase motrin 400 mg benfotiamine generico italiano side effects of singulair 10 mg tablet vpxl for daily use online no prescription uk for lasix generic coversyl no prescription geriforte canadian online overnight pharmacy free coupon for acai ordering claravis cipro for dogs ear infection doryx dosage instructions pharmacy rx world manitoba buy sertralina boots pharmacy post cycle therapy indocin buy live crickets online premarin buy without avapro generic cheap costs can you buy liv 52 generic yasmin canada ceftin in usa purchase erexin v in usa sex power tablet for men ordering cialis professional here in canada can order cystone online where to buy altace with visa reviews on singulair for children is lexapro better than cymbalta can you take 30 mg cialis india vs australia live score zebeta classification generic clonidine pictures how to by emsam online genuine retin a gel 0,1 best price kamagra soft order canada discount indocin otc what does aspirin cure capsule viagra losartan hydrochlorothiazide erectile dysfunction indian atorlip pharmacy medicines ethionamide online legally ivenox shelf life purchase aciclovir 1 200mg nexium on line in the usa best place to buy calan online mexico pharmacies online that sell trial erection packs 3 safest medication for anxiety in children baclofen 20 mg street value otomax cost in canada can i order dapoxetine nizagara shortage generic femara in canada levitra price in india retin a over the counter drugs vytorin generic mexico canadianmedicinenow com reviews purchase nitrofurantoin online no prescription how long does it take for finasteride to stop hair loss ivenox online from india pharmacies brimonidine alphagan eye drops generic cephalexin switzerland emsam buy online australia calan precio mexico there real generic levitra erection packs 1 canada drug store penegra generic equivalent acne medication similar to differin mail order pharmacy antibiotics viagra plus online meds genuine bupropion is it illegal to order generic dapoxetine hydrea 500 mg hard capsules cheapest proscar uk benadryl mg tablet buy trandate low cheap price amitriptyline alcohol 10mg can buy birth control pills without prescriptions better than kamagra oral jelly can you get artane over the counter cozaar reviews patients where to get cleocin gel pct haldol from china suhagra 3days delivery what does seroquel xr feel like best site for voltaren sustiva sold over counter sending medicine by royal mail emsam pharmacy order levitra plus australia pharmacy buy diflucan fluconazole capsule generic online fluss 40 with no prescription generic vagifem usa buy oratane boots pharmacy lioresal intrathecal price safe to buy generic probalan from canada ceftin with no perscription order effexor xr online no prescription with a amex metronidazol fast canada oder mg tablets of viagra professional buy generic furosemide dyazide legal us viagra sublingual uk buy lexapro vs zoloft vs celexa tetracycline noprescrition needed canada online pharmacy como usar anafranil best pharmacy to order beconase aq psoriatic arthritis in feet how to get rocaltrol in australia over the counter medicine erection packs 3 buy erythromycin online from usa cheapest place doxycycline buyers of shallaki canada by baclofen online without prescription doxi 1 delivery uk buy kamagra gold in australia sominex shipping overseas where to buy tadapox best online pharmacy generic haridra cefixime 200 mg side effects singulair medicine over the counter buy thyroxine greece bactroban user reviews ebey medicine betoptic spc ciprofloxacin dexamethasone buy generic flunil online no prescription buy yagara pills in the australia oracea tablets buy baridium birth control online australia revia canadian online best price for dramamine price increase benadryl how long does it take to get used to hydrochlorothiazide buy lamisil from canada domperidone pregnancy safe can you only get elimite on prescription online pharmacy uk azitromicina buy kytril 15mg online hytrin 5mg tablets quanto costa benzac tadalis medication overnight delivery wild american ginseng root for sale india florinef price the online drugstore sinequan cardizem buy online india lamictal cheap price coming off fluoxetine uk ciprofloksacin non perscription countries acquisto cytoxan sicuro online non prescription urispas pharmacy pyridium not available in canada kamagra oral jelly tabs common side effects of vasotec order bactroban on line canada cephalexin for acne reviews what is tinidazole 500mg used for free ed pills sample maxalt in the uk now seroquel generic us buy entocort tablets online how much is etodolac tablets retin a gel 0 1 ordering no prescription reviews on acai berry capsules us air force pharmacy jobs methotrexate online with out prescription flagyl er online without rx no prescription predalone what is prednisone 20 mg used to treat buy cheap viagra next day delivery dulcolax canada overnight delivery can you get erythromycin buy floxin with visa stediril online pharmacies with out prescription lipitor generic without prescription isoniazid drug in germany pharmacy resources for levitra professional buy trandate lowest price discount prednisone of canada flomax drug company venlor results forum zaditor prices cvs canada pharmacies online that sell motrin online cheap buy generic femcare diclofenac breastfeeding mothers purchase orlistar on line in usa fastest cialis sublingual uk delivery research grade prometrium substitute for viagra purchase diamox online no prescription buy cytoxan patch premarin delivery uk generic keflex uk paypal micardis pills online in the india best place to buy duetact in usa antabuse on line in the uk can we trust riperdal online abilify where can i buy where to buy zentel online canada buy himcocid mexican pharmacies tetracycline for dogs side effects trazodone usa no prescription estro online forum northern ireland pharmacy school birth control pills keppra biaxin online from india canada celexa tablets online female sexual side effects of celexa order diclofenac without prescription buy tamoxifen online with mastercard tamoxifen vitamin supplements actos buy without lipitor discount card 2010 nizoral online buy comparison seroquel and birth control pills best place order viagra online canada fluoxetine buy online uk purchase speman on line in mexico decadron low dose birth control best site to buy obelit what are water pills used for buy seasonique online pharmacy medrol dosepak pills online in the india phone in order for tadacip generic viagra 50mg price generic brand amoxil uk himcolin order online no prescription amitriptyline combination therapy kamagra from canadian pharmacy paroxetine canada sale can you take paxil daily order apo furosemida from usa without prescription buy viagra online reviews prescription toradol shot wiki best site to buy tamoxifen nausea from flagyl buy aleve in ireland get lopid las vegas oral erythromycin for acne in pregnancy drug market order phenergan flovent generic for buy ranitidine online cheap raciper canada pharmacy microzide from india lasix tablets us online buy feldene p gel brand cialis discount precose buy online ireland can i order confido online diprolene women buy side effects hyzaar 100 25 cheap zerit usa acticin from australia misoprost usa sale no script otomax mg tadalis sx without a prescription from us celexa 10 mg effective anteovin india 150 mg viagra dose levlen price australia purchase zyloprim on line in usa voltaren retard tablets purchase combivent on line in india zithromax for purchase buy estrace tablets australia buy reglan xr without prescription blue oval pill with watson 349 on one side kamagra gold phone orders buy diamox acetazolamide accuran medicine online nexium pills buy online raloxifeno fast india cost of mail wellbutrin sr clarina precio mexico buy abilify 5 mg canada pharmacy raciper perth australia liquid vagifem review cialis 20mg preisvergleich aarp medicare rx prescription solutions pariet 20mg tablets beconase aq in us buy percocet australia brand prograf for sale painkillers online canada viagra no script my area 46322 over counter medication same nexium buy gabapentine tablets australia all types diabecon pills cheapest fincar paypal urispas doctors online dutas dose order viagra plus without prescription buy aleve no prescription buy pravachol online from uk generic cialis vs viagra voltaren oyunu what is lansoprazol tablets prazosin lawsuit canada what is the dosage for prevacid in infants buy claravis with a mastercard seroflo no prescription overnight delivery canadian pharmacy tegretol levothyroxine and weight loss forum best place to buy aristocort in mexico strattera prescriptions online can buy curacne online low price motrin uk where to buy cleocin with visa citalopram compared to xanax trial erection packs 2 over the counter australia can you get microzide best natural male erection pills tadapox to buy plendil in italia prazosin order by phone non prescription levothyroxin pharmacy urispas dosage too high albuterol birth control online mexico licensed pharmacy reglan amitriptyline oral tablet 10 mg do ovulation predictor kits work clomid mail order generic clomid serophene on line in the usa how much does maxalt rpd cost what is similar to aciphex lamictal reviews and dosage terramycin plus ointment price buying myambutol online legal prescription accutane canada albenza medication side effects pill rx health colchicina products coversyl medication side effects aqua bandstand dress review is generic digoxin available in usa buy accutane with oder mg tablets of dapoxetine amitriptyline india pharmacy buy sinequan new zealand online sildalis for dogs retin a 0,05 delivery uk buy emsam 80 mg online safe to buy generic extendaquin from uk buy brand ciprofloksacin how long to use prednisolone canadian pharmacy in sarasota florida herbal viagra uk cheap aciphex medication on line dipyridamole mg usa buy medicines online chennai free or low cost ginseng mexican pharmacy no prescription differin where to buy aygestin ointment glyset price india cheapest cleocin gel tablets uk zyvox order where do i vytorin in india no prescription fast alli buy online compare prices mircette styplon 100 review is isotretin available on line in canada clavamox limited india can you only get tadacip on prescription elocon with prescription cheapest quibron t paypal ditropan generic equivalent which uk site to buy lamisil buy ortho tri cyclen in india online erection packs 3 pills online in the canada buy crestor 100mg online order isoptin online no prescription with a echeck diflucan without prescriptions elocon cream without prescription tinidazole india pharmacy canadian pharmacies that will let you buy thyroxine mentat canada sale clozaril to purchase without a prescription retin a 0,05 to buy in the uk without a prescription amoxycillin prices levothyroxine 75 no prescription at lowest price accutane buy online isotretinoin hidden cardizem without prescription medication dyazide buy without comprar thyrox en argentina how to order vpxl online overnight top offers online order aceon maria fro cost of imitrex canada is aciclovir available on line in canada buy retin a 0 05 in singapore liposafe online mexico information on mobic tablets cheap apo clopidogrel sale uk comprar glucotrol xl online elocon usa bactrim forte costo canada pharmacies online that sell provera how long does seroquel cost of plavix for cats cialis ordering no prescription finast phone orders generic topamax uk where can i get some sildenafila where to buy aciphex online mexico cardura pill shortage seroquel canada generic baridium cost in canada dutas results forum acivir pills australia companies only buy phenergan online from uk forzest usa sale how to buy tinidazolum in canada imitrex pct buy mirapex buy uk my tizanidina coupons what type of blood pressure medicine is bystolic alavert to buy in the canada without a prescription orlistat refills desyrel order online what drug category is dipyridamole where citalopram amex free world acivir canadian medications without prescription azurette pricing where to buy liverpool tickets in ireland buy requip xl 2 mg levitra brightonshop buy online viagra absolute can you buy glucovance no prescription needed order bactroban cost of yasmin birth control roaccutan australia companies only buy prilosec tablets uk order 3 aciphex mg mirapex weight gain side effects buy bupropionum online no prescription usa best price for real lasilix vasodilan prescription coupon erection packs 2 tablets price long time side effects ginseng depakine chrono dosage too high pfizer generics cialis online uk no prescription how to purchase abilify online order trazadone online overnight side effects of ramipril and amlodipine buy anacin 80 mg online salbutamol over the counter india fincar australia companies only what is the difference between mircette and kariva benzac precio mexico grifulvin v without a prescription finast 100mg tablet what is childrens benadryl good for tofranil on line in the uk aygestin for sale uk buy entocort enema online no prescription uk for sildenafila risperdal tablets children disulfiramum not generic brand retin a 0 05 buy there generic propranolol buy benfotiamine 50 my eldepryl coupons order lanoxin from canada without prescription acquistare beconase aq in italia meclizine buy uk minocin dosage instructions sumycin online in uk buy desyrel boots pharmacy original strattera online order xanax online no prescription canada viagra tablets for sale in manchester order accuran rx where to buy lanoxin online usa pharmacy that sells blopress order abilify 11 pharmacy bupropionum order online buy brand advair diskus online ireland where can i buy sulfamethoxazole trimethoprim patient order claritin online uk adalat generic price nexium 20 mg tabletten buy generic lamictal sotalex 160 mg posologie vasodilan brands india famvir tablets price helpful online pharmacy acheter cialis france buy tretinoin online no prescription atorlip 5 prices at costco can you buy domperidone over the counter in canada zyban drugstore com pricing brand baclofen for sale abilify cost comparison where to buy ginseng online mexico aspirin medicine children is there a shortage of lipitor minomycin mg tablet donde comprar finasteride madrid how to purchase bupropion can buy lasilix online buy diltiazem in usa west indies vs new zealand live generic valtrex name aldactone india no prescription buy cheap cialis using pay pal cheapest confido paypal order orlistar on line uk where can i buy accutane forum 5mg promethazine dosage for insomnia us pharmacy online eulexin metocarbamol maximum dosage purchase cialis sublingual in australia azurette from india acticin over the counter uk buy glycomet 40 order eldepryl no rx canadian pharmacy how to purchase delta cortef price increase terramycin ayurslim to buy in the uk without a prescription aprovel delivery jr strength acetaminophen 160 mg elimite drugs dr prescription depakine chrono without a perscription wellbutrin medicine online buy flagyl discount trial erection packs 3 canada pharmacy where to get viagra in south africa metronidazol canadian online comprar zyrtec online ortho tri cyclen over the counter uk buy stediril online no prescription atarax.com long term side effects of alti doxycycline can i buy rogaine 5 in canada buy generic lotrisone with bonus tramadol and alcohol nhs minipress order on web buy brand hydrodiuril overseas pharmacy no prescription purim viagra online deutschland where to buy flonase per side effects of crestor 40 mg finpecia drug in germany pharmacy compazine buy online ireland order beta val without prescription cytotec medication information reputable online pharmacies venlafaxina over the counter uk which uk site to buy levaquin buy trandate capsules janumet tablets online buy atacand online mexico no prescription pill rx health prednisolone products long term effects of prednisone usage will low dose prednisone cause weight gain buy pariet hong kong cane you buy amantadine canadian can you get pregnant while on depo provera ordering low dose prazosin where to buy confidor buy flonase australia actoplus met with no perscription advair copd indication buy medrol with a mastercard pharmacie de garde geneve dimanche alli medication buy cialis 5 mg cheap slimming tablets from gp medicare d aarp prior authorization form buy provera paypal buy meloxicam enolat online no prescription usa ordering metronidazole usa digoxin drugs online purchases buy frusemide have no prescription very cheap depakine chrono cephalexin with no perscription gabapentin weight gain ampicillin coupons how to order kelnor online bupron sr pills online in the australia buy viagra plus mg what drug category is prograf can i make proscar rumalaya liniment sale kamagra sildenafil citrate generic viagra relafen fda approved to buy without prescription how to take revia mg order diclofenac gel on line india cabaser maximum dosage ortho cyclen buy online australia what is the generic for zovirax best herbal viagra for men in india comprar amlodipin portugal disulfiramum where to get buy aciclovir overseas what is the generic name for keppra cleocin t lotion price aldactone prescription high blood pressure revatio generic wikipedia drugs where to buy mentax mg innopran xl drug canadian pharmacy paxil delivery where do i lamisilate in canada coreg without a prescription from us obestat drug store online order cialis without rx lopid canada online no prescription purchase nitrofurantoin on line in the uk where to buy aprovel ointment kamagra oral jelly review uk buy roxithromycin xr without prescription serevent to buy from europe i want to pay some amitriptyline buy nizoral usa trial erection packs 2 cheap uk pharmacy nitroglycerin cheap uk pharmacy yagara canada pharmacy zestoretic tablets 150 mg levitra super active sale generic pharmacy buy prograf philippines order alti doxycycline on line india isoniazid ordering no prescription cipla drugs price list buy mentax online without a prescription viagra italiano how much will trial erection packs 3 cost famciclovir uk discount fluticanose from usa salbumol online in uk generic alesse 21 pharmacy doxazosin mesylate generic name cephalexin mg canadian rx unisom canadian pharmacy buy torsemide in uk ivenox without a prescription from mexico med cab viagra jelly how to buy erythromycin in canada apo clopidogrel buy online us buy glucophage xr online lasix furosemida tabletas 20 mg ortho tri cyclen over the counter maximum daily dose of celexa air max 2012 men lansoprazol drug canadian pharmacy copegus 200 mg costo what are the side effects of thyroid medication cvs zyrtec generic maxaman delivered to your home claravis mg order generic kamagra oral jelly cheap priligy dapoxetine buy zebeta with visa thyrohormone buy online mexico viagra 150 mg pills generic pills for trileptal viagra kaufen how long does baby motrin take to work erythromycin ophthalmic ointment usp how to use buy pravachol online reviews rumalaya gel shopping artane to buy plendil from mexico tadalis soft tabs priligy mexico companies only western drug tamsulozin do social anxiety pills work cost of mail oxybutyninum top 10 drug sales cheapest drug combivent methotrexate price usa buy clopidogrelum online india no prescription how to purchase tinidazolum allegra prescription assistance safe to buy generic sominex from canada ordering microzide mexico zovirax dispersable 400 mg wellbutrin xl cost canada trandate online from india cialist can order ranitidine online india pharmacies online that sell danazol what drug category is viagra sublingual is buying prescription drugs from canada legal zestril tablets side effects buying levitra super active express what does lisinopril 20 look like comprar liponexol online accutane no prescription uk carafate mist canada serophene precio mexico hyzaar forte 100 mg 25 mg flunil without prescription pills losartan hydrochlorothiazide mechanism of action warafin birth control online us prilosec over the counter usa bactroban oint price canada maxalt tablets online renova buy australia bentyl for purchase without a prescription femara cost at walmart order flagyl online no prescription with a visa flagyl drug in fr pharmacy can we trust decadron online buy meloxicam enolat usa quetiapinum dosage instructions buy probalan greece where to buy demadex with amex taking clomid and drinking alcohol what does the drug lexapro do atrovent on line for sale no script silagra online forum where can i buy cleocin gel in canada phenamax buy mexico quick shipping tadalafil online order ciprofloksacin on line usa eurax birth control online australia best site to buy diamox seroquel quetiapine fumarate for sleep klipal codeine no rx elimite usa sale what is avandamet tablets we found love lyrics boyce avenue colchicine price in the philippines norvasc no prescription overnight delivery penegra rx generic uk paypal glucovance baclofen dosage for back pain cheap viagra soft viagra over the counter australia cheap benfotiamine 100 mg where can i buy c ratioph mg purchase lady era in uk lamisilate mexico no prescription how much is bactroban tablets acticin tablets 150 mg movalis cheap us pharmacy best site get motrin basketsevreetmaine can order alesse canada alesse fast canada best price for real prometrium generic calan uk paypal is generic penegra effective mexico meds no prescription fastest geriforte syrup uk delivery now foods panax ginseng reviews take prednisone 20mg tablets finax bonus pills wellbutrin tablets for sale how long does two aleve last cafergot doctors online viagra predaj ke silagra over counter isoptin buy uk viagra forum which is best generic buy benadryl online australia no prescription v gel doctors online order mometasona online no prescription with a mastercard purchase orlistatum in uk buy ceftin mg online for prednisone asthma side effects brand name torsemide online buy bupron online usa arimidex pills purchase thyroxin in india buy ephedraxin online no prescription uk over counter fluconazol can i buy zyban aciclovir 400 mg tablet cheap generic pamelor nortriptyline aventyl buy diclofenac boots pharmacy glucophage dosage diabetes diprolene delivery uk clonidine order online no prescription lowest price flomax oder mg tablets of isoniazid aripiprazola from usa pharmacy sominex capsules erection packs 3 no prescription needed dogs online pharmacycialis buy ciprofloksacin no prescription celexa reviews for social anxiety duphalac order by phone lotrel online canada fucidin online store comprar cytotec costa rica canadian drug company cipralex will nexium over counter fucidin h for sale bystolic mexican pharmacies cabaser without prescription pills buy cheap avodart pills ridgeland discount drugs pharmacy buy ephedraxin with cheap reglan buy online lozol buy canada erythromycin uk brand name avapro online in us a good web page to buy procardia with no script elavil ordering no prescription safe buy erythromycin online americans importing drugs from canada canada buy lozol without prescription phenergan with paypal payment dapoxetine from usa pharmacy how long does doxazosin low cost overnight emsam 36 hr cialis dosage buy bupropionum with no script ponstel uk no prescription elavil without cheapest viagra professional paypal walmart pharmacy deming new mexico lady era mg no prescription order cheap levitra online tegretol women buy cheap diovan 160 mg can you buy dutas over the counter in germany celebrex 200 mg generico sale caprysin ordering celebrex 200 mg discount canadian pharmacy cozaar order non generic prandin trazodone price comparison over the counter menosan levaquin 500 mg 10 days where amaryl patients plendil medication side effects order eurax trusted pharmacy reviews aspirin medication order albendazole brand order allegra 180 mg coupon viagra se vende sin receta medica zoloft with no perscription hydrochlorothiazide mg canadian rx can i buy moduretic in canada buy priligy with a mastercard what does dipyridamole noroxin online canada fast delivery is it illegal to order generic lexapro roaccutan cheap australia pharmacy cheap premarin 0.3 mg the vitamin shoppe review chloromycetin from australia cheapest generic flonase is there a generic allegra prometrium where to get the canadian drugstore largo fl drugs similar to bactroban zithromax for men in usa fast medrol delivery aricept drug in uk pharmacy can we trust aleve online cleocin gel meds no prescripion flonase uk sale elavil online without prescription where to buy hytrin with mastercard crestor 40mg bula levothyroxin online ordering yasmin generic wikipedia drugs tamoxifen wanted online review where can i purchase frumil buying zantac from canada no prescription buy generic estro online with prescription current price diamox tizanidinum from canada with no prescription i pill prazosin website minipress blood levocetirizine montelukast asthma zyvox 600 mg linezolid coated buy canadian proventil permethrin spray bed bugs nitroglycerin in veterinary medicine buy carafate liquid can you prescription buy zebeta online without order accutane on line mexico research tadalafil ic 351 finax low dose birth control levitra super active sale prescription generic is skelaxin over the counter trial erection packs 3 mist canada atarax prices seasonique medication order periactin online canada where xalatan liquid delta cortef review non generic terramycin what is the generic form of zofran safe viagra mexico pharmacies online that sell cytotec low cost overnight lopressor buy uk tamoxifen citrate how long after accutane can you have microdermabrasion order betapace aspirin tablets for purchase med cab cleocin acheter gasex pas cher what pain medication can you take with mobic lamictal mg india is there a drug comparative to etodolac safe to buy generic glucotrol xl from uk orlistat diet pills uk clonidine generic mexico craigslist rooms for rent long island new york olanzapine rxlist purchase aceon pills cheapest antibiotics canada zanaflex generic launch buy predalone bulk cheap vermox cyklokapron tablets side effects atorlip 5 supplier in uk comprar levothyroid original pharmacy support worker higher level comprare alli arzomicin cheap mexico pharmacy over counter lipitor zyprexa lawsuit diabetes can i buy domperidone uk cipralex generic canada buy dramamine cheap female cialis buy india can you order phenergan canadian drugs cafergot online with out prescription generic form of allegra d actonel cheap uk pharmacy buy clavamox tablets uk diprolene online from india what is the medication januvia used for current price altace xenical orlistat user reviews how to purchase wellbutrin online doxycycline 100mg capsules price much does chlamydia medication cost levitra in usa kaufen best place to buy detrol in australia buy florinef online at canada pharmacy buy caprysin online from india misoprost generic india buy gonorrhea medication online where to buy lopid drugs online betnovate mg uk fluoxetine medication where to buy purchasing fucidin online thalidomide babies born in usa buy phenergan mg caverta canadian pharmacy buy levitra professional online us no prescription glyburide dosage maximum buy nitrofurantoin for daily use acnetane buy uk flagyl side effects fatigue buy cleocin gel online canada no prescription med cab zentel most trusted canadian online pharmacy procardia legal us requip coupon code clomid and serophene viagra germany over counter cheap alesse buy online se vende viagra en las farmacias sin receta what category is pulmicort for pregnancy where can i buy l thyroxine tablets over the counter drugs similar to carbozyne cialis super active canada no prescription how long to take protonix uk version of viagra jelly tenormin buy online uk acquistare ampicillin in italia femara side effects ovulation buying zovirax ointment metformin cancer prevention rythmol sr from india buy metoclopramide tablets australia pharmaceutical society of great britain cymbalta online australia buy arzomicin online no prescription uk ciplox tablets side effects where can i buy keflex mg lopressor canada prescription canadian pharmacy elimite femcare spain tadacip birth control online uk research grade finax best place to buy tindamax in mexico grifulvin v cheapest rate buy bupron sr online no prescription usa lady era from australia where to buy antara with echeck etodolac drug store online buy aprovel online canada salbutamol suppositories buy unisom online meds sominex sold over counter nootropil refills digoxin on line in the usa buy citalopram online no prescription us zoloft 50mg side effects himalaya septilin tablets side effects buy benadryl no prescription order raloxifeno without rx how much does valtrex cost per month lexapro buy online australia what is the medication diclofenac sodium used for salbumol billig kaufen order cardura lowest price buy bystolic online from australia viagra jelly over the counter what is the side effects for trazodone aspirin pills used comprar fluoxetina portugal lopid lawsuit canada levitra professional birth control online us where to buy luvox nyc] clonidine hydrochloride overdose can you buy atorlip 10 buy cymbalta uk what is trial erection packs 2 used for avodart without prescription miami coversyl for sale top 10 pharmaceutical companies in india 2013 ditropan online order how to take prednisolone 5mg tablets is there a generic drug for fosamax what is the generic for compazine canada trazodone tablets online mexican pharmacy no prescription stromectol top 100 drugs pharmacy technician diabecon supplier in uk cost of advair diskus in canada ordering lipitor usa flagyl for cats dogs carbozyne generic mexico discount code for actonel order nizagara blopress nebenwirkungen libido sex during seven day break pill zofran cost canada drugstore beetle extermination prevacid on the internet when did alli become available otc where do i viagra professional in uk himcolin lawsuit cardizem on line in the india bactroban pills online in the mexico is there a drug comparative to pilex street price relafen what types of acnetane are there do i need a prescription for viagra in singapore how to get off of lipitor is generic flovent effective brand viagra in singapore astelin india pharmacy plendil generic equivalent urispas 200 mg 60 tablet paroxetine without subscription average cost of zovirax ointment luvox cr cost what is the medication orlistat used for where do i cabaser in canada accuran buy usa order trandate online no presctiption provera online shipping requip for daily use canada quetiapinum no prescription fedex ups canada pharmacies online that sell endep furosemide 40 mg weight loss ortho cyclen next day delivery zydis usa cvs prices how to order haldol vardenafilum cheap uk med cab toradol is it safe to order atacand prednisolone 5mg shortage buy valtrex tablets mexico mercury mambo 363 powerchair buy orlistat tablets india how much does clomid cost at walmart 2012 vasotec delivered to your home buy lansoprazol no prescription drug market order entocort hydrochlorothiazide generic side effects comprar nolvadex original bystolic dosage too high generico da pomada bactroban finpecia generic buy quetiapinum without a prescription from uk where can i buy almetec mg cheapest drug pharmacy local zocor cost comparison fasigyn generic usa z pack side effects tired purchase tetracycline cheap generic maxaman india pharmacy online no prescription uk for minocycline betnovate c used for american aloprim street price seroquel xr augmentin shopping buy feldene online mexico no prescription diprosone sold over counter levaquin medication online metrogel online with out prescription uk pharmacies online that sell sominex buy noroxin with paypal herbal medicine for abortion in fiji dapoxetine without a prescription from canada where to get cialis soft pct janssen cilag retin a cafergot coupons discount prometrium otc cafergot for daily use canada where to buy crestor with visa purchase keppra online ovral l where can i buy it cheap canadian tetracycline no prescription chloroquine western australia riperdal birth control online canada benadryl fast canada purchasing thyroxine online cytotec price in uk nordette online pay paypal is compazine available over the counter which is better belviq and qsymia lexapro reviews weight loss buy brand levitra online from canada alavert d 12 reviews mircette pill flucazole pills online in the india phenamax without a script rythmol sr buy india brand viagra brand positioning cheapest exelon paypal pravachol mg tablet comprar suhagra en argentina differin generic brand combined oral contraceptive pills available in india simvastatina online pharmacy shipped to canada comprar finast original brafix canada head office imovane on line for sale no script nootropil usa order retin a 0,025 uk pharmacy diabetic medicine prandin microzide without a prescription from mexico pill rx health atacand products where to buy orlistat wholesale altace prices usa allegra online purchase online pharmacies viagra review tenormin medication on line celexa compared to zoloft canada buy nordette without prescription retin a 0 025 medicine online celadrin overnight no rx what is the mechanism of ampicillin resistance baytril for dogs no prescription online augmentin 875 mg simvastatin doses available order diltiazem online uk vien adalat la 30 mg order erexin v no rx canadian pharmacy depakote er generic brand cialis viagra combo pack where to buy mentat with mastercard nc ginseng prices prazosin drugs for sale medrol dosepak no prescription needed canadian online pharmacy generic saw palmetto for sale on line omnicef with no perscription where to buy ampicilina online uk diclofenac gel cheap uk pharmacy acai in canada serevent noprescrition needed canada online pharmacy levitra where can i buy order estradiol valerate on line usa microzide to buy coreg roche precio argentina prednisone 20 mg tablets side effects buy amoxiline online canada no prescription suhagra uk sale
Szukaj

czwartek, 18 grudzień 2014
Strona główna arrow Czarnobyl


Czarnobyl PDF Drukuj E-mail
Dodał wtorek
środa, 16 marzec 2005

Miasto

Mapa Ukrainy
Mapa Ukrainy
Czarnobyl, Czernobyl, miasto w północnej części Ukrainy, na północ od Kijowa, przy ujściu Prypeci do Zbiornika Kijowskiego, przy granicy z Białorusią. 14 tys. mieszkańców (1986), po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej ludność ewakuowano.

Historia: wzmiankowane 1193, wchodziło w skład Księstwa Kijowskiego. Od XIV w. należało do Litwy, 1569 wcielone do Korony, własność królewska. W XVI w. rozwijało się jako centrum handlowe, położone przy szlakach wodnych. Od 1566 należało do rotmistrza królewskiego i starosty orszańskiego Filona Kmity, zw. Czarnobylskim, następnie do rodu Sapiehów, od poł. XVIII w. do Chodkiewiczów. Podupadło w XVII w. podczas powstania B. Chmielnickiego. Od 1793 pod zaborem rosyjskim. 1922-1991 w Ukraińskiej SRR. Prawa miejskie 1941. Od 1991 w granicach niepodległej Ukrainy.

Wstęp

Czarnobyl jest często nazywany "największą katastrofą spowodowaną przez człowieka". Określenie to jest słuszne, jeżeli chodzi o powszechny lęk, jakiego w okresie pokoju nigdy jeszcze nie doświadczyliśmy. Jednak pod innymi względami ta katastrofa była daleka od "największej". Na przykład, emisja jodu-131 z czarnobylskiego reaktora była 180 razy mniejsza niż z wybuchów jądrowych przeprowadzonych w rekordowym 1962 roku, a liczba zgonów (41) i ciężkich obrażeń (203) blednie wobec innych katastrof w XX wieku. Warto zwrócić uwagę, że w czterech najsławniejszych katastrofach zapisanych trwale w pamięci społecznej (Windscale, Seveso, Three Mile Island i Czarnobyl) żniwo śmierci było najmniejsze.

Czarnobyl był z pewnością największą w historii katastrofą psychologiczną, która swym zasięgiem wielokrotnie przekroczyła nawet sławny strach przed końcem świata w czasie Pierwszego Millenium. W przeciwieństwie do irracjonalnych zachowań społecznych w latach, kiedy - jak pisze Słowacki -

Nadchodził wielki ów Rok Tysiącowy
Który narody jak gwiazdy odmienia,

lęk czarnobylski nie ograniczył się do krajów chrześcijańskich, lecz rozszedł się po całym świecie i opanował niemal każdego: publiczność, media, polityków, uczonych, a nawet profesjonalistów ochrony radiologicznej.

Ten współczesny strach nie był krótki, jak sprzed wieków. Po dziesięciu latach nadal wpływa na emocje, decyzje a nawet zdrowie wielkiej liczby ludzi. Jednym z czynników napędzającym czarnobylskie lęki, a nawet ogólnie radiofobię, jest - paradoksalnie - doskonałość współczesnej ochrony radiologicznej i systemów monitoringu promieniowania.

Elektrownia po awarii
Elektrownia po awarii
W roku 1986 wszyscy wierzyli, że nawet najmniejsza dawka promieniowania, bliska zerowej, powoduje powstawanie nowotworów. Paradygmat ten jest administracyjnym założeniem przyjętym w roku 1959 dla ochrony radiologicznej stosunkowo małej grupy ludzi zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące. Założenie to jest najważniejszym źródłem czarnobylskich obaw i ich trwałości. Obecnie jest ono poddawane krytyce, nagromadzono bowiem wiele danych epidemiologicznych i eksperymentalnych wskazujących na jego fałszywość. Hipotetyczne uratowanie jednego życia ludzkiego przez wprowadzenie do amerykańskiej energetyki jądrowej przepisów opartych na tym paradygmacie kosztuje 2.5 mld dolarów. Natomiast koszt szczepień ochronnych przeciw dyfterii, krztuścowi i odrze naprawdę ratujących życie wynosi w Trzecim Świecie 50-100 dolarów na osobę. Ale na takie szczepienia chronicznie brakuje pieniędzy.

Okazuje się, że małe dawki promieniowania, podobne do naturalnych, i większe niż czarnobylskie dawki w Polsce, przedłużają życie, poprawiają odporność na choroby zakaźne i zmniejszają śmiertelność nowotworową. Stwierdzono to m.in. wśród tej części ludności Hiroszimy i Nagasaki, która została napromieniona małymi dawkami w czasie ataku atomowego. Występowanie zjawiska dobroczynnych skutków małych dawek promieniowania potwierdził UNSCEAR - Komitet Naukowy Narodów Zjednoczonych ds. Skutków Promieniowania Atomowego, największy międzynarodowy autorytet w dziedzinie badań radiacyjnych. Przejdźmy wreszcie do przebiegu pierwszych dni w Polsce po katastrofie w Czarnobylu.

26 KWIETNIA 1986 ROKU

O godzinie 1:23 w nocy, 26 kwietnia 1986 roku, reaktor w Czarnobylu zaczął się topić. Przyczyną był błąd człowieka i wady konstrukcyjne reaktora tego typu. Tamtej fatalnej nocy pracownicy elektrowni przeprowadzali doświadczenie, które miało polegać na stopniowym zmniejszaniu mocy reaktora. Aby się powiodło, wyłączono większość automatycznych systemów zabezpieczeń. Reaktory typu czarnobylskiego RBMK-1000 mają jednak tę wielką wadę, że są niestabilne, gdy pracują z małą mocą. W pewnym momencie reakcja zachodząca w reaktorze wymknęła się spod kontroli, a na włączenie systemów zabezpieczających było już za późno. Ilość wytwarzanej energii była tak duża, że zaczęły się palić pewne elementy konstrukcyjne reaktora. I tutaj dały o sobie znać wady konstrukcyjne. Wewnątrz reaktora znajdowało się 1500 ton łatwo palnego grafitu. I to on wywołał pożar i wybuch chemiczny. Wtedy w Polsce nie istniała energetyka jądrowa ani żadne plany na wypadek takiej katastrofy. Nikt nie spodziewał się wówczas, aby awaria w cywilnym zakładzie jądrowym w jakimś kraju europejskim wymagała działań władz polskich dla ochrony ludności. Nawiasem mówiąc, jak się wiele lat później okazało, w żadnym z tych państw nie istniały plany przeciwdziałania skutkom podobnych katastrof. Lokalne plany awaryjne dla reaktorów w Świerku oraz plany obrony cywilnej na wypadek wojny jądrowej okazały się zupełnie nieprzydatne w sytuacji katastrofy czarnobylskiej.

Mieliśmy jednak dobrze zorganizowaną i wyszkoloną Służbę Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych (SPSP), czyli krajowy system monitoringu radiacyjnego, koordynowaną przez Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR) w Warszawie. W jej skład wchodziło wtedy około 140 placówek pomiarowych rozmieszczonych mniej więcej równomiernie w całej Polsce. W CLOR były dwie stacje poboru wielkich mas powietrza do mierzenia śladowych zawartości pyłów promieniotwórczych w atmosferze, unikalne w Europie, umożliwiające szybką analizę składu izotopowego skażeń i określenie ich źródła. CLOR był jedyną w Europie placówką, która miała możliwość mierzenia skażeń przestrzeni powietrznej państwa, na wszystkich wysokościach troposferycznych i w dolnej stratosferze.

System SPSP stworzono z myślą o obronie cywilnej w przypadku ataku jądrowego. Jednak spełnił on dobrze swe najważniejsze zadanie: wcześnie wykrył i zidentyfikował zagrożenie czarnobylskie. Wykorzystaliśmy doświadczenie zdobyte w ciągu wielu lat monitorowania skażeń po próbach jądrowych, a także w czasie ćwiczeń i prac badawczych nad wojną jądrową prowadzonych przez Państwową Agencję Atomistyki i CLOR. Niedostatkiem SPSP był brak bezpośredniej łączności z centralnym ośrodkiem władzy politycznej i administracyjnej, która powinna podjąć szybkie decyzje dotyczące milionów ludzi w całym kraju.

Wojskowy system wykrywania skażeń promieniotwórczych, podobnie jak we wszystkich innych krajach, był dostosowany do znacznie większych poziomów radiacji po ataku jądrowym. Przyrządy radiometryczne służb wojskowych okazały się w sytuacji katastrofy czarnobylskiej zbyt mało czułe. Podczas nocnego spotkania 29 kwietnia w Komitecie Centralnym PZPR, szef Obrony Cywilnej Kraju, wiceminister obrony narodowej gen. Tadeusz Tuczapski stwierdził, że nie ma żadnych skażeń, bo gdyby były, to Obrona Cywilna by je wykryła. Jednak nie wykryła ani w Polsce, ani nigdzie w Europie. W ciągu następnych kilku tygodni Obrona Cywilna przedstawiała specjalnie powołanej Komisji Rządowej wyniki swoich pomiarów. Różniły się one całkowicie od wyników monitoringu SPSP i nie były wiarygodne. Z tego powodu nie zostały opublikowane w Raporcie Komisji Rządowej, wydanym w czerwcu 1986 roku.

Pierwsza fala skażonego powietrza dotarła nad Polskę prawdopodobnie około północy 27/28 kwietnia, a wykryto ją w kilka godzin później. W samym Czarnobylu, emisja z płonącego reaktora uległa już wtedy znacznemu zmniejszeniu. Emisja malała dalej aż do 3 maja, kiedy to zaczął się jej ponowny gwałtowny wzrost. Ta druga emisja, większa niż 27 kwietnia, nastąpiła wskutek przebicia się stopionego rdzenia reaktora do znajdujących się poniżej pomieszczeń wypełnionych wodą. Chmura z tej drugiej wielkiej emisji szczęśliwie ominęła Polskę i skierowała się na południe Europy. 1 maja w Polsce zaczął się gwałtowny spadek skażeń powietrza, lecz nie gruntu, paszy, mleka itd. O tym co działo się w czarnobylskim reaktorze, jakie były fluktuacje emisji radioizotopów (np. gwałtowny jej wzrost 3 maja) i lokalne kierunki rozchodzenia się, ani polskie władze ani specjaliści nie otrzymali ze Związku Radzieckiego żadnych informacji, tak więc wszystkie decyzje ochronne podejmowaliśmy na podstawie danych z naszej własnej sieci monitoringu. Pomimo obowiązujących od 1984 roku w krajach RWPG ustaleń Związek Radziecki nie zawiadomił polskich władz "w możliwie krótkim czasie" o katastrofie i jej przebiegu, co opóźniło nasze przygotowania ochronne o około półtora dnia.

28 KWIETNIA 1986 ROKU

O godz. 7:00, 28 kwietnia, placówka SPSP w Mikołajkach stwierdziła kilkakrotny wzrost mocy dawki promieniowania gamma i około siedmiusetkrotny wzrost ogólnej radioaktywności beta w powietrzu. Wiadomość o tym przekazano telefonicznie do CLOR o godz. 9:00. W tym samym czasie podobny wzrost mocy dawki promieniowania gamma - ponad 20 mR/h (mR/h = mikrorentgeny na godzinę, nieformalna obecnie jednostka mocy dawki promieniowania gamma) i silne skażenie powierzchni gruntu stwierdzono przed budynkiem CLOR. Wktrótce potem zaczęły docierać do CLOR z innych stacji SPSP meldunki o gwałtownym wzroście radioaktywności powietrza. O godz. 10:00 CLOR wprowadził alarmowy system pracy w dwudziestu czterech, a od 29 kwietnia we wszystkich placówkach SPSP.

W ciągu następnych dwóch godzin wpłynęło wiele raportów z sieci placówek SPSP, które wskazywały, że chmura radioaktywnego powietrza przesuwa się nad Polską od wschodu i pokrywa jej północno-wschodni obszar. W południe w Warszawie stężenie cezu-137 w powietrzu wynosiło 3300 mBq/m3 (Bq jest jednostką aktywności substancji promieniotwórczej wynoszącą jeden rozpad atomu na sekundę), tj. ponad 80 000 razy więcej niż średnio w poprzednim roku, stężenie jodu-131 około 100 000 mBq/m3 (przed awarią jod-131 był niewykrywalny), a moc dawki promieniowania gamma wynosiła około 30 mR/h.

Około godz. 12:00 przedstawiono sytuację Mieczysławowi Sowińskiemu, prezesowi PAA. W rozmowie tej podano, że niedługo będzie wiadomo, czy przyczyną skażenia jest wybuch broni jądrowej czy też awaria reaktora i nalegano, by o tak wielkim skażeniu kraju natychmiast poinformować rząd. Prezes stwierdził: Mierzcie dalej i informujcie mnie o wynikach.

Między godz. 10:10 - 13:15 zebrano w CLOR na filtrze pył promieniotwórczy z około 700 m3 powietrza. Analiza spektrometryczna wykazała, że jego skład izotopowy jest typowy dla procesów reaktorowych, a nie wybuchu jądrowego. Mimo licznych usiłowań, nie udało się skomunikować z prezesem PAA, więc około godz. 17:00 informację o zagrożeniu radiacyjnym kraju przekazałem sekretarzowi naukowemu PAN, prof. Janowi Kaczmarkowi, który zobowiązał się natychmiast zawiadomić premiera.

W godzinach popołudniowych stworzono w CLOR ad hoc grupę operacyjną, która analizowała sytuację i przygotowywała zalecenia ochronne. Niektóre meldunki zawierały nieprawdopodobe wyniki, np. instytuty w Świerku stwierdziły moce dawki gamma sięgające 2500 a nawet 10 000 mR/h. Po ich sprawdzeniu wykryto błędy w metodyce pomiaru i kalibracji przyrządów. Jednak zanim to wykonano, te zastraszające informacje wpływały na postępowanie specjalistów w CLOR, a także trafiły do publicznej wiadomości w Polsce i za granicą. Większość pomiarów mocy dawki wskazywała jednak, że nie ma bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia ludności od zewnętrznego promieniowania gamma, nawet jeżeli utrzyma się ono przez wiele miesięcy na poziomie bliskim obecnemu (ok. 30 mR/h). Była to bowiem moc dawki tylko nieco większa od poziomu naturalnego w Polsce i mniejsza niż w wielu innych krajach mających skały i gleby bogatsze w uran, tor i rad. Natomiast pomiary stężeń radionuklidów w powietrzu i analiza ich składu izotopowego wskazywały, że izotopy promieniotwórczego jodu, a zwłaszcza jod-131, wchłonięte do organizmu z powietrzem i żywnością, mogą ulec tak znacznej koncentracji w tarczycy dzieci, że staną się zagrożeniem ich zdrowia, powodując zwiększenie ryzyka powstania nowotworów złośliwych tego ważnego organu. Zawartość innych radioizotopów, np. cezu-137, była znacznie niższa.

Przemieszczanie się chmury radioaktywnej (animacja - czas trwania: 17s [chmura.rar - 1.17MB])


Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Przeprowadzone w godzinach popołudniowych i wieczornych obliczenia wskazywały, że dawka promieniowania od radiojodów w tarczycy dzieci może przekroczyć 50 mSv (Sv jest jednostką dawki promieniowania pochłoniętego przez organizm uwzględniającą różnice biologiczne rożnych rodzajów promieniowania i warunków napromienienia), a więc poziom powyżej którego Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej zalecała blokowanie dostępu radiojodów do tarczycy jodem nieradioaktywnym. To zalecenie oparte było na wspomnianym już administracyjnym założeniu, że każda, nawet bliska zerowej dawka promieniowania jonizującego może wywołać nowotwory złośliwe. Nowe dane z Hiroshimy i Nagasaki wskazują jednak, że poniżej dawki 200 mSv nie zaobserwowano znaczącego wzrostu śmiertelności nowotworowej, a przy dawkach mniejszych od 100 mSv śmiertelność wskutek białaczek była w tych dwóch miastach niższa niż u mieszkańców nie napromienionych. Również w Szwecji wsród tysięcy osób, którym podawano jod-131 dla celów diagnostycznych (średnia dawka 500 mSv) stwierdzono mniejszą częstość zachorowań na raka tarczycy niż u ludzi, którzy z takiej diagnostyki nie korzystali.

Jednak wobec narastającego zagrożenia czarnobylskiego nie roztrząsano takich subtelności (przyszła na to pora dopiero teraz), lecz zastosowano się do zaleceń międzynarodowych i uznano, że najpilniejszą sprawą jest ochrona dzieci przed skażeniem jodem promieniotwórczym.

Około godz. 18:00 specjaliści w CLOR dowiedzieli się z radia BBC, że źródłem emisji radionuklidów jest awaria reaktora w Czarnobylu. Ta informacja umożliwiła nam tylko nieco bardziej realistyczne prognozowanie dalszego rozwoju sytuacji, bowiem to co działo się w samym Czarnobylu było ciągle okryte tajemnicą. Dziś wiemy, że wszelkie połączenia z Czarnobylem zostały wówczas odcięte przez KGB. Lakoniczne oświadczenie TASS informujące o awarii na Ukrainie, bez podania miejscowości i informacji potrzebnych do planowania działań ochronnych, dotarło do Warszawy późnym wieczorem.

O godz. 18:30 zwróciliśmy się do Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych współpracującego z CLOR z prośbą o codzienne pobieranie prób powietrza z wysokości 1, 3, 6, 9, 12 i 15 km wzdłuż północno-wschodniej części granicy. W następnych dniach wykonano 60 lotów, a zdobyte w ten sposób informacje wykorzystaliśmy do prognozy skażeń. W godzinach popołudniowych CLOR nawiązał kontakt ze specjalistami z innych krajów (Anglii, Francji, Finlandii, Szwecji), wymieniając informacje o skażeniach oraz planowanych przedsięwzięciach.

Do późnych godzin nocnych w CLOR pracowano nad propozycjami zaleceń ochronnych dla ludności Polski. O pomoc w przygotowaniu najważniejszego z nich, tj. użycia jodu nieradioaktywnego dla blokady tarczycy poproszono specjalistów z Ministerstwa Zdrowia oraz Szefostwa Służby Zdrowia MON.

29 KWIETNIA 1986 ROKU

29 kwietnia około godz. 1:00 w Komitecie Centralnym PZPR rozpoczęło się posiedzenie kilku członków Biura Politycznego, członków rządu i Komitetu Obrony Kraju. O godz. 4:00 do grupy tej zaproszono z CLOR prof. Zenona Bałtrukiewicza z Szefostwa Służby Zdrowia MON oraz prezesa PAA. Posiedzenie trwało do godz. 6:30 i przyjęto na nim główne kierunki ochrony ludności zaproponowane przez CLOR. Miała to być przede wszystkim ochrona dzieci przed wchłonięciem radiojodu. Ustalono, że dzieciom we wschodnich i północnych województwach należy podać nieradioaktywny jod, a także wstrzymać wypas bydła na łąkach i przejść na karmienie ich suchą paszą. Mleka od krów przebywających dotąd na pastwiskach nie należy kierować do sklepów, lecz przeznaczyć do przerobu. Dzieci i młodzież do lat 18 powinny konsumować mleko w proszku i skondensowane. Należy ograniczyć spożycie świeżych jarzyn oraz dokładnie je myć. Zakazano picia wody deszczowej i stopionego śniegu.

Prócz tego prof. Zenon Bałtrukiewicz zaproponował, by ze względu na możliwość napływu nad Polskę większych niż dotychczas skażeń przez kilka dni dzieci pozostawały w domu i nie chodziły do szkół. By zamykać okna, zmywać jezdnie i chodniki wodą oraz odwołać pochody 1-majowe. Okazało się później, że zalecenia te nie były potrzebne, bo radioaktywne skażenia miały niższy poziom niż prognozowano.

Tych dodatkowych zaleceń nie przyjęto. Zgodzono się, że zagrożenie od innych radioizotopów jest mniej istotne, toteż akcję przeciw nim należy rozpocząć w drugiej kolejności. Uczestnicy spotkania doszli do porozumienia, że o sytuacji i zaleceniach ochronnych należy poinformować społeczeństwo w porannych audycjach radiowych, a następnie w prasie i w telewizji. Rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban rozpoczął pisanie komunikatu dla ludności.

Około godz. 6:00 sekretarz KC Marian Woźniak zatelefonował do swego odpowiednika w Moskwie, po czym stwierdził, że jego rozmówca nic nie wie o katastrofie w Czarnobylu. Wtedy nie wierzyliśmy w to, lecz dziś wiemy, że mogło to być prawdą.

Dla przygotowania akcji jodowej około godz. 6:00 zebrano w Ministerstwie Zdrowia grupę, która ustaliła (po raz pierwszy w świecie), że formą masowej profilaktyki jodowej będzie podanie tzw. płynu Lugola - wodnego roztworu jodku potasu i pierwiastkowego jodu oraz ustaliła jego dawki dla trzech grup wiekowych dzieci.

O godz. 6:30 do Komitetu Centralnego przybył gen. Wojciech Jaruzelski. Wkrótce, w ścisłym gronie członków Biura Politycznego i rządu, podjęto decyzję o stworzeniu tzw. Komisji Rządowej pod przewodnictwem wicepremiera Zbigniewa Szałajdy. Na zakończenie zebrania sekretarz KC Marian Woźniak oświadczył, że komunikatu dla społeczeństwa nie będzie. W Raporcie Komisji Rządowej nie ma wzmianki o tym nocnym posiedzeniu w Komitecie Centralnym, podczas którego podjęto wszystkie najważniejsze decyzje w sprawie działań ochronnych.

Pierwsze posiedzenie Komisji Rządowej rozpoczęło się o godz. 8:00 w Prezydium Rady Ministrów. Około godz. 11:00 Komisja oficjalnie zaleciła podjęcie akcji jodowej. Rozpoczęto ją w godzinach wieczornych i kontynuowano w nocy w jedenastu województwach północno-wschodnich. Akcja przebiegała niezwykle sprawnie. Podawanie płynu Lugola zorganizowano we wszystkich przedszkolach, szkołach, ośrodkach zdrowia i aptekach. Pomocy udzielili ochotnicy, którzy m.in. rozwozili roztwór jodu do małych wiosek. Około 75% populacji dzieci w 11 województwach przyjęło jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin akcji. (Przed rozpoczęciem akcji, tj. 28 kwietnia wieczorem i 29 kwietnia rano, około 2% rodziców podało dzieciom jod w formie i dawkach nieustalonych).

Dla porównania warto dodać, że w Związku Radzieckim ograniczenia spożycia mleka wprowadzono dopiero 23 maja, a jod stabilny zaczęto podawać ludności około 25 maja. Z powodu trudności organizacyjnych objęto tą akcją tylko 1.6 mln dzieci.

30 KWIETNIA 1986 ROKU

Skażenia ogarnęły cały kraj. Przed południem utrzymywało się w Warszawie bardzo wysokie skażenie powietrza, które po południu i w nocy spadło blisko czterdziestokrotnie. Komisja Rządowa wprowadziła profilaktykę jodową na terenie całej Polski, biorąc pod uwagę przemieszczanie się skażeń, niepewność co do emisji z Czarnobyla oraz nastrój ludności.

Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Na pozostałych terenach akcja przebiegała mniej sprawnie niż w województwach północno-wschodnich. Tam zaledwie 25% populacji dzieci otrzymało jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin. W tych rejonach kraju akcję jodową w większości zakończono 2 maja, jednak w niektórych miejscowościach ciągnęła się ona jeszcze do 5 maja. Komisja Rządowa przewidując, że zabraknie mleka w proszku, poleciła ministrowi handlu wewnętrznego wprowadzenie 2 maja reglamentowanej jego sprzedaży dla dzieci do 12 miesiecy oraz dokonanie importu brakującej ilości.

Poczynając od 4 maja, w CLOR mierzono zawartość jodu-131 w tarczycach mieszkańców Warszawy i kilku województw. Łącznie zbadano około 1400 osób. Podobne badania prowadzono u kilkuset osób w Instytucie Energii Atomowej w Świerku, gdzie również badano zawartość cezu-137 i cezu-134 w całym ciele.

Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Od 6 maja dwie ekipy CLOR prowadziły zwiad radiacyjny w pobliżu wschodniej granicy kraju, korzystając z helikopterów MSW. Mierzono moc dawki promieniowania gamma, zbierano próby mleka, roślin i gleby, a także badano skażenie ludzi. Wykryto wtedy silne skażenia radiojodem tarczyc dzieci szkolnych w niektórych miejscowościach. Specjaliści CLOR zażądali od Komisji Rządowej, by skierować do tego rejonu samochodowe laboratorium CLOR, w celu dokładnego zbadania skażenia dzieci w rejonach przygranicznych. Przewodniczący Komisji zarządził przeprowadzenie tych badań przez CLOR, jednak zarówno prezes PAA, jak i minister zdrowia sabotowali to zarządzenie i w końcu nie dopuścili do jego realizacji. 31 maja dyżurny Ośrodka Dyspozycyjnego Służby Awaryjnej CLOR zapisał w raporcie nr 181/86, że został telefonicznie powiadomiony, aby na polecenie prezesa PAA wstrzymać wszelkie pomiary jodu-131 w tarczycy wykonywane w samym CLOR.

Komisja Rządowa pracowała do 18 czerwca, analizując zmieniającą się sytuację, wprowadzając normy skażeń oraz modyfikując, a potem stopniowo ograniczając działania profilaktyczne. Na żądanie Komisji w pierwszych dniach maja sprowadzono z zagranicy 2000 ton mleka w proszku.

SKUTKI ZDROWOTNE

Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Średnia dawka promieniowania na całe ciało, jaką Polacy otrzymali w ciągu pierwszego roku od czarnobylskich radioizotopów wynosiła (według oceny UNSCEAR) 0.27 mSv. Stanowiło to 11% rocznej naturalnej dawki promieniowania. W ciągu całego życia Polacy otrzymają średnio od opadu czarnobylskiego dawkę na całe ciało wynoszącą około 0.9 mSv, czyli około 0.5% dawki, jaką w tym samym czasie zostaną napromienieni ze źródeł naturalnych, wynoszącej 168 mSv. Około 74% tej dawki na całe ciało pochodziło od cezu-137, 20% od cezu-134, 1% od jodu-131 i około 5% od innych izotopów. Tak mała dawka na całe ciało od skażenia czarnobylskiego nie będzie mogła dać żadnych, ani szkodliwych ani dobroczynnych, zauważalnych zmian zdrowia ludności w naszym kraju.

Dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 była natomiast znacznie wyższa. W zachodnich, mało skażonych województwach, sięgała ona od około 2 do 30 mSv u dzieci w wieku 1 roku. We wschodnich, silniej skażonych rejonach, dawka ta sięgała niekiedy około 10-90 mSv. U niemal 5% dzieci (u których zastosowano profilaktykę jodową) maksymalne dawki wynosiły niemal 200 mSv. Profilaktyka jodowa zmniejszyła dawki na tarczycę dzieci średnio o blisko połowę. Tam gdzie akcję rozpoczęto wcześniej zmniejszenie dawki mogło być nawet pięciokrotne. Około 70-80% radiojodu w tarczycy dzieci pochodziło z pożywienia (głównie z mleka). Tylko 20-30% radiojodu przedostało się do tarczycy drogą oddechową. Maksymalne stężenia jodu-131 w mleku pojawiły się w większości rejonów po 5 maja. Zatem nawet późno zastosowana profilaktyka dała korzystny efekt.

Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Gdyby w Polsce nie przeprowadzono profilaktyki jodowej to u około 5% dzieci, tj. około 500 000, dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 przekroczyłaby 1000 mSv. Zachorowalność na raka tarczycy po takich i większych dawkach wynosi na Białorusi około 1%. Jeżeli u nas byłaby podobna, to można sądzić, że w wyniku akcji jodowej ocaliliśmy około 5000 polskich dzieci od tej choroby. Zgodnie z danymi Kliniki Mayo w Rochester, Minnesota, przy wystąpieniu raka tarczycy u dzieci pełne wyleczenie osiąga się niemal w 100% przypadków. Jest to dobra prognoza dla 682 dzieci na Białorusi, Ukrainie i w Rosji, które zachorowały na raka tarczycy. Wiele z nich leczy się w krajach zachodnich.

W wyniku akcji jodowej 18.5 mln ludzi przyjęło blokującą dawkę płynu Lugola, w tym ponad 95% dzieci i młodzieży. Była to pierwsza w historii medycyny tak wielka akcja profilaktyczna dokonana w ciągu kilku dni. Rozpoczęto ją po około 13 godzinach od powziętej decyzji. Akcja ta dowodzi wysokiej sprawności organizacyjnej i zdolności do improwizacji Polaków. Dla porównania należy przypomnieć, że po katastrofie elektrowni w Three Mile Island koło Harrisburga, w Pensylwanii w 1979 roku, rząd amerykański zaczął dostarczać wyprodukowane ad hoc tabletki jodu okolicznym mieszkańcom w cztery dni po wypadku. Świadczy to o trudnościach logistycznych takiej akcji, które w dużej mierze wpłynęły na niepodjęcie jej w krajach europejskich, poza Polską, mimo że niektóre z nich były skażone w stopniu wyższym niż my. W Europie po prostu nie było wystarczającego zapasu tabletek jodowych dla zagrożonej ludności, ani szans na ich natychmiastowe wyprodukowanie i dystrybucję. Nasz sukces był wynikiem śmiałej decyzji oraz nowatorskiej idei, która zrodziła się w Ministerstwie Zdrowia: postanowiono użyć nie tabletek jodowych, których też nie mieliśmy, lecz przygotować w każdej aptece dobrze znany farmaceutom płyn Lugola. Zapasy jodu i jodku potasu niezbędnych do wyprodukowania go w aptekach znacznie przekraczały potrzeby.

Badania epidemiologiczne (największe jakie kiedykolwiek przeprowadzono w Polsce) wykonane przez zespół prof. Janusza Naumana z Akademii Medycznej w Warszawie, złożony z najwybitniejszych polskich endokrynologów i radiologów wykazały, że łagodne "zewnątrztarczycowe" objawy uboczne po podaniu płynu Lugola (mdłości, bóle głowy i swędzenie skóry) pojawiły się w około 5% przypadków. U bardzo małych dzieci niekiedy występowały wymioty, prawie zawsze u tych którym zamiast płynu Lugola podano roztwór jodyny. W żadnej grupie wiekowej nie zaobserwowano ubocznego "wewnątrztarczycowego" działania profilaktycznych dawek jodu. W badaniach tych, przeprowadzonych w latach 1989-1990, nie stwierdzono zwiększonego występowania nowotworów tarczycy.

Badania Instytutu Onkologii nie wykazały do roku 1995 wzrostu nowotworów tarczycy i białaczek. Ubocznym, bardzo ważnym rezultatem badań grupy prof. Naumana było stwierdzenie obecności wola endemicznego u mieszkańców znacznych obszarów Polski, wywołanego głębokim niedoborem jodu w naszej diecie. Niedobór zaczął się około 1980 roku, gdy zaprzestano jodowania soli kuchennej. W efekcie tych badań powrócono do jodowania żywności w Polsce, co powinno przyczynić się do poprawy zdrowia ludności.

POLITYKA INFORMACYJNA

Polityka informacyjna, którą władze stosowały w pierwszych dwóch dniach była błędna. 28 kwietnia nie było jej wcale, ponieważ rząd dowiedział się o skażeniach w Polsce zbyt późno. Ostatnie dzienniki radiowe i telewizyjne przekazały jedynie krótką informację agencyjną o wypadku w Czarnobylu. Na spotkaniu władz naczelnych w Komitecie Centralnym PZPR wczesnym rankiem 29 kwietnia postanowiono, by wstępne zalecenia dla ludności podać w rannych i przedpołudniowych dziennikach radiowych, a następnie w prasie i telewizji. Pod koniec tego spotkania zdecydowano jednak nie publikować takiego komunikatu. W prasie popołudniowej ukazała się jedynie bałamutna informacja, że 28 kwietnia nad północnymi regionami Polski przeszedł na dużej wysokości radioaktywny obłok, że utworzono Komisję Rządową i nikomu nic nie grozi.

Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
29 kwietnia wraz przygotowano rzeczową informację o skażeniach kraju, która miała być pierwszym oficjalnym komunikatem Komisji. Tekst ten przyjęto, jednak później został całkowicie zmieniony przez Wydział Prasy KC oraz rzecznika prasowego rządu. W efekcie 30 kwietnia publiczność znowu dowiedziała się, że radioaktywny jod "lata" w obłoku gdzieś wysoko nad Polską. Ponadto podano kłamliwą informację, że nastąpiło jedynie podwyższenie stężenia aktywnego jodu w powietrzu (...), stwierdza się spadkową tendencję poziomu stężenia i że nie stwierdzono podwyższenia stężenia innych pierwiastków. Na posiedzeniu Komisji 30 kwietnia prof. Zenon Bałturkiewicz z dr. Żarnowieckim zaprotestowali przeciwko wypaczaniu ich tekstu. Ostatnie kłamstwo - o braku innych pierwiastków - było tak kompromitujące, że przewodniczący Komisji oświadczył, iż takie manipulowanie tekstami specjalistów nie powtórzy się już więcej.

Na tym samym posiedzeniu odbyła się dłuższa dyskusja nad polityką informacyjną. Prof. Zenoen Bałturkiewicz twierdził, że władze muszą dawać publiczności pełną informację o średnich, maksymalnych i minimalnych poziomach skażeń. Starał się przekonywać, że wzbudzi to zaufanie ludności do postępowania i zaleceń Komisji. Kontrargumentem rzecznika rządu - głównego przeciwnika tej koncepcji, było niebezpieczeństwo wywołania paniki. Trudno jednak byłoby ją wywołać wiadomościami o skażeniach dających dawki promieniowania, na całe ciało, dziesiątki tysięcy razy niższe od zagrażających życiu. To co skłoniło go do podania prawdziwej informacji, to sugestia, że Polska poniesie setki milionów dolarów strat na eksporcie żywności, jeżeli przestaniemy być wiarygodni w oczach zachodnich kontrahentów i konsumentów.

Po tej dyskusji informacje w prasie były zgodne z rzeczywistością. I tak np. "Express Wieczorny" 5 maja opublikował komunikat Komisji Rządowej wraz z tabliczką szczegółowych średnich wartości skażeń kraju. Tego rodzaju informacja była unikatem w prasie światowej i została potem uznana przez ekspertów amerykańskiej Food and Drug Administration za najbardziej przejrzystą i pożyteczną spośród wielu. Amerykański Sekretarz Stanu George Schulz stwierdził, że Polska potraktowała ten wypadek w sposób zdecydowanie odmienny od ZSRR. Polska informowała ludność, przekazując wszystkie informacje jakimi dysponowała. Prasa zachodnioniemiecka wyrażała podobne opinie: Polskie media zwróciły od początku na siebie uwagę obszerną i rzeczową informacją ("Tages Anzeiger" - 2.05.86); Polacy w sposób najbardziej otwarty poinformowali własną opinię publiczną i zagranicę o skutkach awarii ("Volksblatt Berlin" - 3.05.86).

Pod tym względem różniliśmy się np. od Francji, gdzie po dwóch tygodniach milczenia, władze podały informację, że sytuacja wróciła do normy. W Anglii pojawiały się raczej enigmatyczne wiadomości, np. że większe skażenia występują na północy niż na południu, a 12 maja minister środowiska twierdził: można pić wodę, która wtedy w południowej Szkocji czterokrotnie przekraczała normy na wypadek awarii.

W roku 1986 specjaliści zachodnioniemieccy mówili do nas: Podziwiamy waszą sprawność i szybkość. U nas nie byłoby to możliwe. Tak widziano działania polskich specjalistów i władz za granicą, lecz nie w Polsce, gdzie spotkały się z powszechną krytyką.

Elektrownia w tle
Elektrownia w tle
Śledztwo wykazało, że odpowiedzialność za tę monstrualną tragedię spada na wiele osób, niekiedy zupełnie nie związanych z zespołem, który w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 pełnił dyżur w elektrowni. Następstwa katastrofy również wykroczyły daleko poza przemysł jądrowy, zmuszając do stawiania podstawowych pytań dotyczących dalszego rozwoju cywilizacji technicznej. Czarnobyl (ros. Czernobyl, ukr. Czornobyl) jeszcze kilkanaście lat temu był małym miastem, prawie zupełnie nie znanym światu. Po wybuchu reaktora nazwa ta znalazła trwałe miejsce w kronice XX wieku, stając się synonimem największej tragedii technologicznej w dziejach ludzkości, symbolem równie nośnym jak Stalingrad czy Bhopal. Z perspektywy lat widać nawet, że polityczne reperkusje katastrofy na Ukrainie przyspieszyły rozpad rosyjskiego imperium. Ważne jest zatem, aby świat zrozumiał przyczyny i skutki tego kataklizmu.

Rozległe skutki

Strefa zakazana
Strefa zakazana
Nigdy nie będzie znana całkowita ilość uwolnionej radioaktywności. 90mln kiurów, oficjalnie zgłoszonych przez ZSRR, należy traktować jako dolną granicę rzeczywistej wartości, która - według innych oszacowań - może być nawet kilkakrotnie wyższa. Trzeba uczciwie powiedzieć, że spowodowany katastrofą opad promieniotwórczy był porównywalny z tym, jakiego można oczekiwać po "średniej" wojnie jądrowej. Na miejscu wypadku w wyniku eksplozji i pożaru 187 osób zapadło na ostrą chorobę popromienną, a 31 z nich zmarło. Większość spośród pierwszych ofiar stanowili strażacy. Zniszczony reaktor wyzwolił setki razy więcej promieniowania jonizującego niż zbombardowanie Hiroszimy i Nagasaki. Intensywność promieni gamma na terenie elektrowni przewyższała 100 R/h (rentgenów na godzinę), a to oznacza, że dawka, którą Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej uznaje za maksymalną roczną, została tam przekroczona kilkaset razy w ciągu zaledwie godziny. Natomiast na dachu zniszczonego bloku energetycznego promieniowanie osiągnęło przerażający poziom 100 000 R/h.

Ludzki wymiar katastrofy sprzed 15 lat to odrębny, tragiczny i poruszający rozdział. Prof. Jurij Szczerbak pracował wówczas naukowo w kijowskim Instytucie Epidemiologii i Chorób Zakaźnych, około 100 km od Czarnobyla. 26 kwietnia dowiedział się od kolegi o poparzonych ludziach, których przywożono z elektrowni do szpitala. Nie miał wtedy pojęcia o rozmiarach wypadku. Przez kilka kolejnych dni napływały jedynie bardzo skąpe oficjalne komunikaty, w których dawano do zrozumienia, że skala zagrożenia jest niewielka. Władze zagłuszały większość zagranicznych radiostacji, zdołał jednak usłyszeć w radiu szwedzkim o wysokich poziomach radioaktywności w Skandynawii i innych rejonach Europy. Wraz z kilkoma lekarzami zdecydował się pojechać na miejsce katastrofy, aby poznać prawdę i służyć pomocą.

Kijowski Instytut Endokrynologii
Kijowski Instytut Endokrynologii
Wyruszyli w pogodnym nastroju, wkrótce jednak, w miarę zbliżania się do celu, zaczęli dostrzegać oznaki paniki. Ludzie ustosunkowani wykorzystywali swoje wpływy, aby zdobyć bilety lotnicze lub kolejowe dla dzieci. Inni, nie mający znajomości, stali w długich kolejkach do kas dworcowych lub szturmowali zatłoczone pociągi. Raz tylko, w czasie epidemii cholery, widział podobny popłoch wśród ludności. Wielu pracowników elektrowni było już wówczas hospitalizowanych. Terytorialny rozkład skażeń charakteryzował się wielką niejednorodnością. Jakiś fragment pola uprawnego mógł być bardzo niebezpieczny, podczas gdy zaledwie kilka metrów dalej rejestrowano niskie poziomy radioaktywności. Niemniej skażone zostały potężne obszary ziemi. Okres połowicznego rozpadu jodu 131 wynosi zaledwie 8 dni, bezpośrednio jednak po katastrofie izotop ten wyemitował ogromną dawkę promieniowania. Trwalsze są stront 90 i cez 137. Specjaliści twierdzą, że najbardziej szkodliwy w dłuższej skali czasu będzie właśnie cez. Ogółem na przeszło 260 000 km2 Ukrainy, Rosji i Białorusi nadal rejestruje się poziom radioaktywności cezu 137 przekraczający l Ci/km2. Ta wartość oznacza konieczność corocznych badań ludności. Na Ukrainie obszar, o którym mowa, zajmuje 35 000 km2, a więc ponad 5% terytorium państwa. Większość tych obszarów, bo aż 26 000 km2, to ziemie uprawne. W najdotkliwiej skażonych rejonach ograniczono wprawdzie produkcję rolną, jednak gleby o mniejszej radioaktywności ciągle się uprawia. Szczególnie dotknięte obszary to 13 regionów administracyjnych (obwodów) - 1300 miast i wsi, w których żyto 2.6 mln ludzi, w tym 700 tys. dzieci. 135 tys. mieszkańców tych terenów opuściło domy w ciągu pierwszych 10 dni po katastrofie; do dzisiaj 167 tys. osób. Należy stwierdzić, że próby wyciszenia sprawy i uspokojenia opinii publicznej przyczyniły się jedynie do pogorszenia sytuacji. Wielu ludzi otrzymałoby mniejsze dawki promieniowania, gdyby zorganizowano szybką ewakuację w ciągu pierwszych krytycznych dni. Obszar o promieniu 30 km wokół elektrowni czarnobylskiej jest dziś praktycznie nie zamieszkany. Przesiedlono również 60 osad spoza tej strefy. Tętniące niegdyś życiem miejscowości zmieniły się w miasta widma. Odpowiedzią rządu na tę bezprecedensową sytuację było nadanie skażonym terenom specjalnego statusu prawnego i za gwarantowanie pomocy materialnej dla osób szczególnie poszkodowanych. Następstwa katastrofy będą jednak odczuwane jeszcze przez wiele pokoleń.

Masowe zachorowania

Operacyjne leczenie raka tarczycy
Operacyjne leczenie raka tarczycy
Najpoważniejsze są rzecz jasna konsekwencje zdrowotne. Zachorowało około 30 tys. ludzi spośród 400 tys. "likwidatorów" - robotników zatrudnionych przy zakopywaniu najbardziej niebezpiecznych odpadów i budowie specjalnego budynku wokół zniszczonego reaktora ochrzczonego "sarkofagiem". Stan zdrowia 5 tys. osób nadal uniemożliwia im podjęcie pracy. Trudno określić, nawet w przybliżeniu, ile osób poniosło śmierć w wyniku katastrofy. Skupiska ludzkie uległy dezintegracji; z wielu rejonów masowo wysyłano dzieci. Ukraiński oddział Greenpeace porównywał śmiertelność w różnych społecznościach przed i po wypadku. Liczbę zmarłych oszacowano w ten sposób na 32 tys. Inne źródła podają liczby większe lub mniejsze, jednak ustalenia Greenpeace uważane są za najrzetelniejsze. Pewne, może nawet liczne zgony mogły być następstwem olbrzymiego stresu, którego doświadczyli mieszkańcy skażonych obszarów. W wyniku badań prowadzonych w ramach jednego z programów badawczych realizowanego przez kijowski zespół pod kierunkiem Siergieja Komissarienki stwierdzono u większości osób z licznej grupy likwidatorów pewne objawy, które występowały łącznie, co sugerowało, że mamy do czynienia z nowym zespołem chorobowym. Były to uczucie zmęczenia, apatia i zmniejszona liczba pewnego rodzaju limfocytów (tzw. natural killer cells) należących do białych ciałek krwi. Z uwagi na uderzające analogie niektórzy mówią nawet o "czarnobylskim AIDS". Limfocyty-zabójcy potrafią niszczyć komórki nowotworowe i zaatakowane przez wirusy. Zmniejszenie ich liczby jest zatem równaj znaczne z osłabieniem układu odpornościowego. Wśród chorych notuje się nie tylko więcej przypadków białaczki i złośliwych guzów, lecz także większą podatność na choroby układu krążenia oraz zwykłe infekcje: bronchit, zapalenie migdałków lub zapalenie płuc. Wdychanie rozproszonego w powietrzu jodu 131 spowodowało bezpośrednio po katastrofie napromieniowanie tarczycy dawkami równoważnymi ponad 200 R u 13 tys. dzieci. (Dopuszczalna dawka roczna dla pracowników przemysłu atomowego jest dwukrotnie mniejsza.) 4 tys. dzieci otrzymało dawki odpowiadające aż 2000 R i zapadło na chroniczne zapalenie tarczycy (jod gromadzi się selektywnie w tym gruczole). Zapalenie tarczycy przebiega wprawdzie bezobjawowo, można już jednak mówić o początku fali zachorowań na nowotwory. Liczby mówią za siebie. Dane zebrane przez kijowskiego badacza Mikolę D. Tronkę i jego kolegów wskazują, że w latach 1981-1985 na skażonych później obszarach Ukrainy notowano około pięciu przypadków raka tarczycy rocznie. W ciągu 5 lat po katastrofie liczba ta wzrosła do 22, a w latach 1992-1993 notowano już średnio 43 przypadki rocznie. Oficjalne dane statystyczne mówią o 589 dzieciach z najdotkliwiej skażonych regionów, u których po 1986 roku stwierdzono nowotwór tarczycy. (Na Białorusi liczba zachorowań jest jeszcze większa.) Wśród dzieci ewakuowanych z bliskich okolic reaktora zachorowalność na raka tarczycy wzrosła dziesięciokrotnie w porównaniu z poziomem sprzed awarii i przekraczało 5 lat temu 4 przypadki na milion. Są to nowotwory łatwo dające przerzuty. Warunkiem wyleczenia jest szybkie wykrycie guza i usunięcie całego gruczołu. Pacjent musi później już do końca życia uzupełniać niedobór hormonów tarczycy.

Inne badania prowadzone przez naukowców ukraińskich i izraelskich wykazały, że co trzeci spośród likwidatorów -głównie mężczyzn po trzydziestce - ma zaburzenia aktywności seksualnej lub zdolności reprodukcyjnej. Problemem jest zwłaszcza impotencja oraz patologie składu nasienia. Na skażonych terenach wzrosła też liczba powikłań ciążowych, wśród młodzieży zaś szerzy się obezwładniający strach przed promieniowaniem.

Zrujnowany reaktor
Zrujnowany reaktor
Optymistyczne prognozy, które zakładały brak jakichkolwiek długofalowych skutków katastrofy, były więc całkowicie błędne. Formułowali je urzędnicy służby zdrowia byłego Związku Radzieckiego zgodnie ze specjalną instrukcją Biura Politycznego KPZR. Do "optymistów" należeli również niektórzy zachodni eksperci ds. pokojowego i militarnego wykorzystania energii atomowej.

Nie sprawdziły się też przepowiednie katastroficzne, choćby takie, w których dopuszczano wystąpienie ponad 100 tys. dodatkowych przypadków raka. Z dotychczasowych badań, przeprowadzonych głównie wśród ofiar bombardowania Hiroszimy i Nagasaki, wynika, że należy się liczyć z ciągłym wzrostem liczby zachorowań. Nowotwory wywołane promieniowaniem rozwijają się niekiedy przez długie lata. Dzieci z najdotkliwiej skażonych obszarów nie mają więc, niestety, zbyt dużych szans na zdrowe życie. Propagandowe próby tuszowania i bagatelizowania zagrożeń związanych z promieniowaniem przyniosły efekt przeciwny do zamierzonego. Ludzie żyją w ciągłym stresie i strachu przed chorobą; powszechne są zwłaszcza obawy o zdrowie dzieci. Ten uraz psychiczny przerodził się w pewien szczególny zespół objawów, który można rozpoznać także u weteranów wojen w Wietnamie i Afganistanie. Badania dzieci ewakuowanych z okolic reaktora wykazały dziesięcio- lub nawet piętnastokrotny wzrost liczby zaburzeń neuropsychiatrycznych.

Katastrofa w Czarnobylu wymusiła masowe przesiedlenia ludności. Wynikające stąd zniszczenie struktury etnicznej na skażonych terenach wydaje się nie do naprawienia. (Chodzi tu zwłaszcza o społeczności Drewlanów i Poleszuków.) Skazane na zapomnienie unikalne obiekty architektoniczne oraz inne przedmioty kultury duchowej i materialnej niszczeją w opuszczonych miastach i wioskach. Piękne krajobrazy są dziś często niebezpieczne dla zdrowia.

Rząd ukraiński pomimo głębokiego kryzysu gospodarczego corocznie przeznacza aż 5% budżetu na walkę ze skutkami katastrofy. Pieniądze te wydatkowane są m. in. na bezpłatne mieszkania dla ludzi, których oficjalnie uznano za najciężej dotkniętych tragedią. Jest wśród nich 356 tys. likwidatorów i 870 tys. dzieci. Nie wiadomo, jak długo władze zdołają utrzymać tę pomoc na obecnym poziomie, chociaż wprowadzono specjalny 12-procentowy podatek od wynagrodzeń. Pod względem radioaktywności strefa Czarnobyla jest dziś jednym z najbardziej niebezpiecznych miejsc na świecie. Szczątki zrujnowanego reaktora kryją dziesiątki tysięcy ton paliwa jądrowego o łącznej radioaktywności sięgającej 20 mln kiurów. Emitowane w samym reaktorze promieniowanie, kilka tysięcy rentgenów na godzinę, jest zabójcze dla każdej formy życia. Zagrożenie sięga jednak dalej. W granicach 30-kilometrowej strefy otaczającej elektrownię znajduje się około 800 naprędce utworzonych składowisk. Grzebano w nich różne radioaktywne odpady, w tym drzewa, które zaabsorbowały z atmosfery wielkie ilości groźnych izotopów.

Owe składowiska to zwykłe gliniane doły. Właśnie one mogą być przyczyną silnego skażenia osadów dennych Dniepru i jego dopływu Prypeci, które dostarczają wodę dla 30 min ludzi. Szacuje się, że w pobliżu Czarnobyla osady Dniepru zawierają 10 tys. kiurów strontu 90, 12 tys. kiurów cezu 137 i 2 tys. kiurów plutonu. Aby zahamować zatruwanie wód przez rozpuszczalne radioaktywne związki chemiczne, należałoby zlikwidować prowizoryczne składowiska i zastąpić je innymi. Niestety, wciąż nie ma odpowiednio przygotowanych i wyposażonych magazynów odpadów promieniotwórczych.

Koszty sprzątania

Miasto widmo
Miasto widmo
Pozostałe dwa reaktory elektrowni w Czarnobylu również stanowią poważny problem (trzech wyłączono po pożarze w 1992 roku). Dostarczają one Ukrainie 5% energii elektrycznej; wszystkie siłownie jądrowe dają w sumie 40% energii. Ukraina podpisała jednak z państwami Grupy Siedmiu formalne porozumienie w sprawie wspólnych działań, których rezultatem powinno być całkowite zamknięcie tej elektrowni w 2000 roku. Unia Europejska i Stany Zjednoczone pomogą w tworzeniu specjalnego programu, który ma łagodzić społeczne skutki likwidacji wielkiego zakładu pracy. Ustalono też mechanizmy finansowania przez zagranicę wydatków na modernizację innych pracujących reaktorów jądrowych. Umowa przewiduje międzynarodowe współdziałanie nie tylko przy wyłączaniu czarnobylskiej elektrowni, lecz i przy najtrudniejszym zadaniu -stworzeniu nowej, trwałej i ekologicznie bezpiecznej konstrukcji w miejsce sarkofagu, który przykrywa ruiny czwartego bloku czarnobylskiego.

Dziesięciopiętrowy sarkofag zbudowano z betonu i wielkich płyt metalowych. Grubość jego ścian przekracza 6 m, a trwałość całej tej konstrukcji oceniono na 30 lat. Wznoszono ją jednak w wielkim pośpiechu, w warunkach silnego promieniowania, co oznacza kiepską jakość wykonanych robót - już dzisiaj sarkofag pilnie wymaga naprawy. Stal skorodowała, popękało ponad 1000 m2 betonu. Do wnętrza może przenikać deszcz i śnieg. W przypadku zawalenia się budowli (choćby na skutek trzęsienia ziemi) gruzowisko stałoby się źródłem radioaktywnego pyłu.

W poszukiwaniu najlepszego długofalowego rozwiązania rozpisano w 1993 roku międzynarodowy konkurs. Do dalszej oceny wybrano 6 najbardziej obiecujących projektów spośród 94 nadesłanych. Rok później konkurs został rozstrzygnięty na korzyść francuskiego konsorcjum Alliance, któremu przewodzi Campenon Bernard. Zwycięski projekt zakłada budowę supersarkofagu wokół już istniejącego. W przedsięwzięciu tym mają uczestniczyć firmy francuskie, niemieckie, brytyjskie, rosyjskie i ukraińskie. Rozpoczęto już wspólne prace nad założeniami techniczno-ekonomicznymi. Jeśli projekt wejdzie w życie, materiały konstrukcyjne kosztować będą 20-30 min dolarów, same zaś prace budowlane, które zajmą 5 lat, ponad 300 min. Natomiast ostateczne zebranie radioaktywnych pozostałości po katastrofie zajmie 30 lat. Jeden z projektów przewiduje uwięzienie odpadów w specjalnym szkle.

Katastrofy w Czarnobylu nie można zaliczyć do takich kataklizmów, jak pożary, trzęsienia ziemi lub powodzie, które od wieków nękały ludzkość. Jest to globalne zjawisko ekologiczne zupełnie nowego typu. Mamy tu tysiące uchodźców, długotrwałe skażenie ziemi, wody i powietrza oraz głębokie, być może nieodwracalne zniszczenie ekosystemów. Czarnobyl to przykład wzrastającego zagrożenia ze strony oszalałej technologii, która potrafi wymknąć się spod kontroli. Projektanci, którzy nie zadbali o zgodność z międzynarodowymi standardami zabezpieczeń, ponoszą niewątpliwie nie mniejszą winę niż operatorzy elektrowni. RBMK-1000 jest adaptacją reaktora wojskowego, który niegdyś produkował materiał rozszczepialny do broni atomowej. Nie wyposażono go w odpowiednio wzmocnione osłony, by ograniczyć skutki ewentualnych awarii. Alarmujący jest fakt, że takie same reaktory wciąż eksploatuje się na Ukrainie, Litwie i w Rosji.

Katastrofa sprzed 10 lat to także przykład odpowiedzialności spoczywającej na barkach naukowców i innych ekspertów, którzy doradzają politykom w sprawach technologicznych. Co więcej, uważam, że część winy ponoszą komunistyczne władze byłego ZSRR. Głasnost, deklarowana przez ówczesnego prezydenta Michaiła S. Gorbaczowa, nie przeszkodziła reżimowi zewrzeć szyki w daremnych i szkodliwych próbach zatajenia ogromu tragedii. Katastrofa czarnobylska stanowi przykład błędów popełnianych przez zmonopolizowane środowiska polityczne i naukowe ZSRR. Nacisk na zachowanie tajemnicy i upraszczanie układów anty-awaryjnych, minimalizacja kosztów za wszelką cenę - to przejaw lekceważenia ogólnie przyjętych zasad konstrukcji bezpiecznych reaktorów.

Tragedia w Czarnobylu powinna stać się ostrzeżeniem przed budową elektrowni jądrowych w rejonach niestabilnych politycznie, zagrożonych wojnami. Trzeba również pamiętać, że wszystkie reaktory bez względu na lokalizację są potencjalnym celem dla terrorystów. Narody świata mają za sobą trudną lekcję. Wiemy, że musimy być odpowiednio przygotowani, aby polegać na technologii jądrowej. 26 kwietnia 1986 roku ludzkość w pewien sposób utraciła niewinność. Przeszliśmy do "ery poczarnobylskiej" i musimy wyciągnąć wnioski z tej katastrofy.

15 GRUDNIA 2000 ROKU

Ostatni działający blok elektrownii w Czarnobylu został zamknięty 15 grudnia 2000r. Cały świat odetchnął z ulgą. Miejmy nadzieję, że została na zawsze zamknięta ta niechlubna karta historii świata.

Kijów domagał się, by oprócz sfinansowania zamkniecia Czarnobyla Zachód zapłacił za budowę dwóch nowych blokow w elektrowniach atomowych w Rownem i Chmielnickim. Amerykanie dali na razie 78 mln dolarów na konserwację sarkofagu nad IV blokiem elektrowni, ktory wybuchł w kwietniu 1986 r., i dwa miliony na poprawę bezpieczenstwa w innych elektrowniach. Tymczasem premier Wiktor Juszczenko ogłosił, ze samo zamknięcie Czarnobyla będzie kosztować 500 mln dol. Niemal drugie tyle potrzeba na konserwację sarkofagu i 400 mln na utworzenie nowych miejsc pracy dla ponad 4 tys. pracowników elektrowni - w sumie prawie 1,5 mld dolarów.

W budżecie ukraińskim na rok 2000 rząd na zamknięcie Czarnobyla przeznaczył zaledwie 20 mln dol. Członkowie delegacji amerykańskiej mówili nieoficjalnie, że planowana na początek lipca konferencja donatorów z państw G7 w Berlinie zakończy się sukcesem, jeżeli uda się zebrać 750 mln dolarów, czyli połowe potrzebnej sumy. Budowa nowych bloków w Rownem i Chmielnickim ma kosztować kolejny miliard dolarów. Amerykanie proponują, by sfinansował ją Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Sprzeciwiają sie temu Niemcy, którzy nie zgadzają sie na rozbudowę energetyki jądrowej na Ukrainie.

Sponsor
Hosting w KEI.pl
Reklama
Copyright © 2001 - 2006. Wszystkie prawa zastrzeżone. Mambo. powered by www.webdeco.pl. Hosting w Kei.pl - serwery dedykowane, kolokacja, Kalendarz rajdowy