Szukaj

środa, 30 lipiec 2014
Strona główna arrow Czarnobyl


Czarnobyl PDF Drukuj E-mail
Dodał wtorek
środa, 16 marzec 2005

Miasto

Mapa Ukrainy
Mapa Ukrainy
Czarnobyl, Czernobyl, miasto w północnej części Ukrainy, na północ od Kijowa, przy ujściu Prypeci do Zbiornika Kijowskiego, przy granicy z Białorusią. 14 tys. mieszkańców (1986), po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej ludność ewakuowano.

Historia: wzmiankowane 1193, wchodziło w skład Księstwa Kijowskiego. Od XIV w. należało do Litwy, 1569 wcielone do Korony, własność królewska. W XVI w. rozwijało się jako centrum handlowe, położone przy szlakach wodnych. Od 1566 należało do rotmistrza królewskiego i starosty orszańskiego Filona Kmity, zw. Czarnobylskim, następnie do rodu Sapiehów, od poł. XVIII w. do Chodkiewiczów. Podupadło w XVII w. podczas powstania B. Chmielnickiego. Od 1793 pod zaborem rosyjskim. 1922-1991 w Ukraińskiej SRR. Prawa miejskie 1941. Od 1991 w granicach niepodległej Ukrainy.

Wstęp

Czarnobyl jest często nazywany "największą katastrofą spowodowaną przez człowieka". Określenie to jest słuszne, jeżeli chodzi o powszechny lęk, jakiego w okresie pokoju nigdy jeszcze nie doświadczyliśmy. Jednak pod innymi względami ta katastrofa była daleka od "największej". Na przykład, emisja jodu-131 z czarnobylskiego reaktora była 180 razy mniejsza niż z wybuchów jądrowych przeprowadzonych w rekordowym 1962 roku, a liczba zgonów (41) i ciężkich obrażeń (203) blednie wobec innych katastrof w XX wieku. Warto zwrócić uwagę, że w czterech najsławniejszych katastrofach zapisanych trwale w pamięci społecznej (Windscale, Seveso, Three Mile Island i Czarnobyl) żniwo śmierci było najmniejsze.

Czarnobyl był z pewnością największą w historii katastrofą psychologiczną, która swym zasięgiem wielokrotnie przekroczyła nawet sławny strach przed końcem świata w czasie Pierwszego Millenium. W przeciwieństwie do irracjonalnych zachowań społecznych w latach, kiedy - jak pisze Słowacki -

Nadchodził wielki ów Rok Tysiącowy
Który narody jak gwiazdy odmienia,

lęk czarnobylski nie ograniczył się do krajów chrześcijańskich, lecz rozszedł się po całym świecie i opanował niemal każdego: publiczność, media, polityków, uczonych, a nawet profesjonalistów ochrony radiologicznej.

Ten współczesny strach nie był krótki, jak sprzed wieków. Po dziesięciu latach nadal wpływa na emocje, decyzje a nawet zdrowie wielkiej liczby ludzi. Jednym z czynników napędzającym czarnobylskie lęki, a nawet ogólnie radiofobię, jest - paradoksalnie - doskonałość współczesnej ochrony radiologicznej i systemów monitoringu promieniowania.

Elektrownia po awarii
Elektrownia po awarii
W roku 1986 wszyscy wierzyli, że nawet najmniejsza dawka promieniowania, bliska zerowej, powoduje powstawanie nowotworów. Paradygmat ten jest administracyjnym założeniem przyjętym w roku 1959 dla ochrony radiologicznej stosunkowo małej grupy ludzi zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące. Założenie to jest najważniejszym źródłem czarnobylskich obaw i ich trwałości. Obecnie jest ono poddawane krytyce, nagromadzono bowiem wiele danych epidemiologicznych i eksperymentalnych wskazujących na jego fałszywość. Hipotetyczne uratowanie jednego życia ludzkiego przez wprowadzenie do amerykańskiej energetyki jądrowej przepisów opartych na tym paradygmacie kosztuje 2.5 mld dolarów. Natomiast koszt szczepień ochronnych przeciw dyfterii, krztuścowi i odrze naprawdę ratujących życie wynosi w Trzecim Świecie 50-100 dolarów na osobę. Ale na takie szczepienia chronicznie brakuje pieniędzy.

Okazuje się, że małe dawki promieniowania, podobne do naturalnych, i większe niż czarnobylskie dawki w Polsce, przedłużają życie, poprawiają odporność na choroby zakaźne i zmniejszają śmiertelność nowotworową. Stwierdzono to m.in. wśród tej części ludności Hiroszimy i Nagasaki, która została napromieniona małymi dawkami w czasie ataku atomowego. Występowanie zjawiska dobroczynnych skutków małych dawek promieniowania potwierdził UNSCEAR - Komitet Naukowy Narodów Zjednoczonych ds. Skutków Promieniowania Atomowego, największy międzynarodowy autorytet w dziedzinie badań radiacyjnych. Przejdźmy wreszcie do przebiegu pierwszych dni w Polsce po katastrofie w Czarnobylu.

26 KWIETNIA 1986 ROKU

O godzinie 1:23 w nocy, 26 kwietnia 1986 roku, reaktor w Czarnobylu zaczął się topić. Przyczyną był błąd człowieka i wady konstrukcyjne reaktora tego typu. Tamtej fatalnej nocy pracownicy elektrowni przeprowadzali doświadczenie, które miało polegać na stopniowym zmniejszaniu mocy reaktora. Aby się powiodło, wyłączono większość automatycznych systemów zabezpieczeń. Reaktory typu czarnobylskiego RBMK-1000 mają jednak tę wielką wadę, że są niestabilne, gdy pracują z małą mocą. W pewnym momencie reakcja zachodząca w reaktorze wymknęła się spod kontroli, a na włączenie systemów zabezpieczających było już za późno. Ilość wytwarzanej energii była tak duża, że zaczęły się palić pewne elementy konstrukcyjne reaktora. I tutaj dały o sobie znać wady konstrukcyjne. Wewnątrz reaktora znajdowało się 1500 ton łatwo palnego grafitu. I to on wywołał pożar i wybuch chemiczny. Wtedy w Polsce nie istniała energetyka jądrowa ani żadne plany na wypadek takiej katastrofy. Nikt nie spodziewał się wówczas, aby awaria w cywilnym zakładzie jądrowym w jakimś kraju europejskim wymagała działań władz polskich dla ochrony ludności. Nawiasem mówiąc, jak się wiele lat później okazało, w żadnym z tych państw nie istniały plany przeciwdziałania skutkom podobnych katastrof. Lokalne plany awaryjne dla reaktorów w Świerku oraz plany obrony cywilnej na wypadek wojny jądrowej okazały się zupełnie nieprzydatne w sytuacji katastrofy czarnobylskiej.

Mieliśmy jednak dobrze zorganizowaną i wyszkoloną Służbę Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych (SPSP), czyli krajowy system monitoringu radiacyjnego, koordynowaną przez Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR) w Warszawie. W jej skład wchodziło wtedy około 140 placówek pomiarowych rozmieszczonych mniej więcej równomiernie w całej Polsce. W CLOR były dwie stacje poboru wielkich mas powietrza do mierzenia śladowych zawartości pyłów promieniotwórczych w atmosferze, unikalne w Europie, umożliwiające szybką analizę składu izotopowego skażeń i określenie ich źródła. CLOR był jedyną w Europie placówką, która miała możliwość mierzenia skażeń przestrzeni powietrznej państwa, na wszystkich wysokościach troposferycznych i w dolnej stratosferze.

System SPSP stworzono z myślą o obronie cywilnej w przypadku ataku jądrowego. Jednak spełnił on dobrze swe najważniejsze zadanie: wcześnie wykrył i zidentyfikował zagrożenie czarnobylskie. Wykorzystaliśmy doświadczenie zdobyte w ciągu wielu lat monitorowania skażeń po próbach jądrowych, a także w czasie ćwiczeń i prac badawczych nad wojną jądrową prowadzonych przez Państwową Agencję Atomistyki i CLOR. Niedostatkiem SPSP był brak bezpośredniej łączności z centralnym ośrodkiem władzy politycznej i administracyjnej, która powinna podjąć szybkie decyzje dotyczące milionów ludzi w całym kraju.

Wojskowy system wykrywania skażeń promieniotwórczych, podobnie jak we wszystkich innych krajach, był dostosowany do znacznie większych poziomów radiacji po ataku jądrowym. Przyrządy radiometryczne służb wojskowych okazały się w sytuacji katastrofy czarnobylskiej zbyt mało czułe. Podczas nocnego spotkania 29 kwietnia w Komitecie Centralnym PZPR, szef Obrony Cywilnej Kraju, wiceminister obrony narodowej gen. Tadeusz Tuczapski stwierdził, że nie ma żadnych skażeń, bo gdyby były, to Obrona Cywilna by je wykryła. Jednak nie wykryła ani w Polsce, ani nigdzie w Europie. W ciągu następnych kilku tygodni Obrona Cywilna przedstawiała specjalnie powołanej Komisji Rządowej wyniki swoich pomiarów. Różniły się one całkowicie od wyników monitoringu SPSP i nie były wiarygodne. Z tego powodu nie zostały opublikowane w Raporcie Komisji Rządowej, wydanym w czerwcu 1986 roku.

Pierwsza fala skażonego powietrza dotarła nad Polskę prawdopodobnie około północy 27/28 kwietnia, a wykryto ją w kilka godzin później. W samym Czarnobylu, emisja z płonącego reaktora uległa już wtedy znacznemu zmniejszeniu. Emisja malała dalej aż do 3 maja, kiedy to zaczął się jej ponowny gwałtowny wzrost. Ta druga emisja, większa niż 27 kwietnia, nastąpiła wskutek przebicia się stopionego rdzenia reaktora do znajdujących się poniżej pomieszczeń wypełnionych wodą. Chmura z tej drugiej wielkiej emisji szczęśliwie ominęła Polskę i skierowała się na południe Europy. 1 maja w Polsce zaczął się gwałtowny spadek skażeń powietrza, lecz nie gruntu, paszy, mleka itd. O tym co działo się w czarnobylskim reaktorze, jakie były fluktuacje emisji radioizotopów (np. gwałtowny jej wzrost 3 maja) i lokalne kierunki rozchodzenia się, ani polskie władze ani specjaliści nie otrzymali ze Związku Radzieckiego żadnych informacji, tak więc wszystkie decyzje ochronne podejmowaliśmy na podstawie danych z naszej własnej sieci monitoringu. Pomimo obowiązujących od 1984 roku w krajach RWPG ustaleń Związek Radziecki nie zawiadomił polskich władz "w możliwie krótkim czasie" o katastrofie i jej przebiegu, co opóźniło nasze przygotowania ochronne o około półtora dnia.

28 KWIETNIA 1986 ROKU

O godz. 7:00, 28 kwietnia, placówka SPSP w Mikołajkach stwierdziła kilkakrotny wzrost mocy dawki promieniowania gamma i około siedmiusetkrotny wzrost ogólnej radioaktywności beta w powietrzu. Wiadomość o tym przekazano telefonicznie do CLOR o godz. 9:00. W tym samym czasie podobny wzrost mocy dawki promieniowania gamma - ponad 20 mR/h (mR/h = mikrorentgeny na godzinę, nieformalna obecnie jednostka mocy dawki promieniowania gamma) i silne skażenie powierzchni gruntu stwierdzono przed budynkiem CLOR. Wktrótce potem zaczęły docierać do CLOR z innych stacji SPSP meldunki o gwałtownym wzroście radioaktywności powietrza. O godz. 10:00 CLOR wprowadził alarmowy system pracy w dwudziestu czterech, a od 29 kwietnia we wszystkich placówkach SPSP.

W ciągu następnych dwóch godzin wpłynęło wiele raportów z sieci placówek SPSP, które wskazywały, że chmura radioaktywnego powietrza przesuwa się nad Polską od wschodu i pokrywa jej północno-wschodni obszar. W południe w Warszawie stężenie cezu-137 w powietrzu wynosiło 3300 mBq/m3 (Bq jest jednostką aktywności substancji promieniotwórczej wynoszącą jeden rozpad atomu na sekundę), tj. ponad 80 000 razy więcej niż średnio w poprzednim roku, stężenie jodu-131 około 100 000 mBq/m3 (przed awarią jod-131 był niewykrywalny), a moc dawki promieniowania gamma wynosiła około 30 mR/h.

Około godz. 12:00 przedstawiono sytuację Mieczysławowi Sowińskiemu, prezesowi PAA. W rozmowie tej podano, że niedługo będzie wiadomo, czy przyczyną skażenia jest wybuch broni jądrowej czy też awaria reaktora i nalegano, by o tak wielkim skażeniu kraju natychmiast poinformować rząd. Prezes stwierdził: Mierzcie dalej i informujcie mnie o wynikach.

Między godz. 10:10 - 13:15 zebrano w CLOR na filtrze pył promieniotwórczy z około 700 m3 powietrza. Analiza spektrometryczna wykazała, że jego skład izotopowy jest typowy dla procesów reaktorowych, a nie wybuchu jądrowego. Mimo licznych usiłowań, nie udało się skomunikować z prezesem PAA, więc około godz. 17:00 informację o zagrożeniu radiacyjnym kraju przekazałem sekretarzowi naukowemu PAN, prof. Janowi Kaczmarkowi, który zobowiązał się natychmiast zawiadomić premiera.

W godzinach popołudniowych stworzono w CLOR ad hoc grupę operacyjną, która analizowała sytuację i przygotowywała zalecenia ochronne. Niektóre meldunki zawierały nieprawdopodobe wyniki, np. instytuty w Świerku stwierdziły moce dawki gamma sięgające 2500 a nawet 10 000 mR/h. Po ich sprawdzeniu wykryto błędy w metodyce pomiaru i kalibracji przyrządów. Jednak zanim to wykonano, te zastraszające informacje wpływały na postępowanie specjalistów w CLOR, a także trafiły do publicznej wiadomości w Polsce i za granicą. Większość pomiarów mocy dawki wskazywała jednak, że nie ma bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia ludności od zewnętrznego promieniowania gamma, nawet jeżeli utrzyma się ono przez wiele miesięcy na poziomie bliskim obecnemu (ok. 30 mR/h). Była to bowiem moc dawki tylko nieco większa od poziomu naturalnego w Polsce i mniejsza niż w wielu innych krajach mających skały i gleby bogatsze w uran, tor i rad. Natomiast pomiary stężeń radionuklidów w powietrzu i analiza ich składu izotopowego wskazywały, że izotopy promieniotwórczego jodu, a zwłaszcza jod-131, wchłonięte do organizmu z powietrzem i żywnością, mogą ulec tak znacznej koncentracji w tarczycy dzieci, że staną się zagrożeniem ich zdrowia, powodując zwiększenie ryzyka powstania nowotworów złośliwych tego ważnego organu. Zawartość innych radioizotopów, np. cezu-137, była znacznie niższa.

Przemieszczanie się chmury radioaktywnej (animacja - czas trwania: 17s [chmura.rar - 1.17MB])


Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Przeprowadzone w godzinach popołudniowych i wieczornych obliczenia wskazywały, że dawka promieniowania od radiojodów w tarczycy dzieci może przekroczyć 50 mSv (Sv jest jednostką dawki promieniowania pochłoniętego przez organizm uwzględniającą różnice biologiczne rożnych rodzajów promieniowania i warunków napromienienia), a więc poziom powyżej którego Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej zalecała blokowanie dostępu radiojodów do tarczycy jodem nieradioaktywnym. To zalecenie oparte było na wspomnianym już administracyjnym założeniu, że każda, nawet bliska zerowej dawka promieniowania jonizującego może wywołać nowotwory złośliwe. Nowe dane z Hiroshimy i Nagasaki wskazują jednak, że poniżej dawki 200 mSv nie zaobserwowano znaczącego wzrostu śmiertelności nowotworowej, a przy dawkach mniejszych od 100 mSv śmiertelność wskutek białaczek była w tych dwóch miastach niższa niż u mieszkańców nie napromienionych. Również w Szwecji wsród tysięcy osób, którym podawano jod-131 dla celów diagnostycznych (średnia dawka 500 mSv) stwierdzono mniejszą częstość zachorowań na raka tarczycy niż u ludzi, którzy z takiej diagnostyki nie korzystali.

Jednak wobec narastającego zagrożenia czarnobylskiego nie roztrząsano takich subtelności (przyszła na to pora dopiero teraz), lecz zastosowano się do zaleceń międzynarodowych i uznano, że najpilniejszą sprawą jest ochrona dzieci przed skażeniem jodem promieniotwórczym.

Około godz. 18:00 specjaliści w CLOR dowiedzieli się z radia BBC, że źródłem emisji radionuklidów jest awaria reaktora w Czarnobylu. Ta informacja umożliwiła nam tylko nieco bardziej realistyczne prognozowanie dalszego rozwoju sytuacji, bowiem to co działo się w samym Czarnobylu było ciągle okryte tajemnicą. Dziś wiemy, że wszelkie połączenia z Czarnobylem zostały wówczas odcięte przez KGB. Lakoniczne oświadczenie TASS informujące o awarii na Ukrainie, bez podania miejscowości i informacji potrzebnych do planowania działań ochronnych, dotarło do Warszawy późnym wieczorem.

O godz. 18:30 zwróciliśmy się do Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych współpracującego z CLOR z prośbą o codzienne pobieranie prób powietrza z wysokości 1, 3, 6, 9, 12 i 15 km wzdłuż północno-wschodniej części granicy. W następnych dniach wykonano 60 lotów, a zdobyte w ten sposób informacje wykorzystaliśmy do prognozy skażeń. W godzinach popołudniowych CLOR nawiązał kontakt ze specjalistami z innych krajów (Anglii, Francji, Finlandii, Szwecji), wymieniając informacje o skażeniach oraz planowanych przedsięwzięciach.

Do późnych godzin nocnych w CLOR pracowano nad propozycjami zaleceń ochronnych dla ludności Polski. O pomoc w przygotowaniu najważniejszego z nich, tj. użycia jodu nieradioaktywnego dla blokady tarczycy poproszono specjalistów z Ministerstwa Zdrowia oraz Szefostwa Służby Zdrowia MON.

29 KWIETNIA 1986 ROKU

29 kwietnia około godz. 1:00 w Komitecie Centralnym PZPR rozpoczęło się posiedzenie kilku członków Biura Politycznego, członków rządu i Komitetu Obrony Kraju. O godz. 4:00 do grupy tej zaproszono z CLOR prof. Zenona Bałtrukiewicza z Szefostwa Służby Zdrowia MON oraz prezesa PAA. Posiedzenie trwało do godz. 6:30 i przyjęto na nim główne kierunki ochrony ludności zaproponowane przez CLOR. Miała to być przede wszystkim ochrona dzieci przed wchłonięciem radiojodu. Ustalono, że dzieciom we wschodnich i północnych województwach należy podać nieradioaktywny jod, a także wstrzymać wypas bydła na łąkach i przejść na karmienie ich suchą paszą. Mleka od krów przebywających dotąd na pastwiskach nie należy kierować do sklepów, lecz przeznaczyć do przerobu. Dzieci i młodzież do lat 18 powinny konsumować mleko w proszku i skondensowane. Należy ograniczyć spożycie świeżych jarzyn oraz dokładnie je myć. Zakazano picia wody deszczowej i stopionego śniegu.

Prócz tego prof. Zenon Bałtrukiewicz zaproponował, by ze względu na możliwość napływu nad Polskę większych niż dotychczas skażeń przez kilka dni dzieci pozostawały w domu i nie chodziły do szkół. By zamykać okna, zmywać jezdnie i chodniki wodą oraz odwołać pochody 1-majowe. Okazało się później, że zalecenia te nie były potrzebne, bo radioaktywne skażenia miały niższy poziom niż prognozowano.

Tych dodatkowych zaleceń nie przyjęto. Zgodzono się, że zagrożenie od innych radioizotopów jest mniej istotne, toteż akcję przeciw nim należy rozpocząć w drugiej kolejności. Uczestnicy spotkania doszli do porozumienia, że o sytuacji i zaleceniach ochronnych należy poinformować społeczeństwo w porannych audycjach radiowych, a następnie w prasie i w telewizji. Rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban rozpoczął pisanie komunikatu dla ludności.

Około godz. 6:00 sekretarz KC Marian Woźniak zatelefonował do swego odpowiednika w Moskwie, po czym stwierdził, że jego rozmówca nic nie wie o katastrofie w Czarnobylu. Wtedy nie wierzyliśmy w to, lecz dziś wiemy, że mogło to być prawdą.

Dla przygotowania akcji jodowej około godz. 6:00 zebrano w Ministerstwie Zdrowia grupę, która ustaliła (po raz pierwszy w świecie), że formą masowej profilaktyki jodowej będzie podanie tzw. płynu Lugola - wodnego roztworu jodku potasu i pierwiastkowego jodu oraz ustaliła jego dawki dla trzech grup wiekowych dzieci.

O godz. 6:30 do Komitetu Centralnego przybył gen. Wojciech Jaruzelski. Wkrótce, w ścisłym gronie członków Biura Politycznego i rządu, podjęto decyzję o stworzeniu tzw. Komisji Rządowej pod przewodnictwem wicepremiera Zbigniewa Szałajdy. Na zakończenie zebrania sekretarz KC Marian Woźniak oświadczył, że komunikatu dla społeczeństwa nie będzie. W Raporcie Komisji Rządowej nie ma wzmianki o tym nocnym posiedzeniu w Komitecie Centralnym, podczas którego podjęto wszystkie najważniejsze decyzje w sprawie działań ochronnych.

Pierwsze posiedzenie Komisji Rządowej rozpoczęło się o godz. 8:00 w Prezydium Rady Ministrów. Około godz. 11:00 Komisja oficjalnie zaleciła podjęcie akcji jodowej. Rozpoczęto ją w godzinach wieczornych i kontynuowano w nocy w jedenastu województwach północno-wschodnich. Akcja przebiegała niezwykle sprawnie. Podawanie płynu Lugola zorganizowano we wszystkich przedszkolach, szkołach, ośrodkach zdrowia i aptekach. Pomocy udzielili ochotnicy, którzy m.in. rozwozili roztwór jodu do małych wiosek. Około 75% populacji dzieci w 11 województwach przyjęło jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin akcji. (Przed rozpoczęciem akcji, tj. 28 kwietnia wieczorem i 29 kwietnia rano, około 2% rodziców podało dzieciom jod w formie i dawkach nieustalonych).

Dla porównania warto dodać, że w Związku Radzieckim ograniczenia spożycia mleka wprowadzono dopiero 23 maja, a jod stabilny zaczęto podawać ludności około 25 maja. Z powodu trudności organizacyjnych objęto tą akcją tylko 1.6 mln dzieci.

30 KWIETNIA 1986 ROKU

Skażenia ogarnęły cały kraj. Przed południem utrzymywało się w Warszawie bardzo wysokie skażenie powietrza, które po południu i w nocy spadło blisko czterdziestokrotnie. Komisja Rządowa wprowadziła profilaktykę jodową na terenie całej Polski, biorąc pod uwagę przemieszczanie się skażeń, niepewność co do emisji z Czarnobyla oraz nastrój ludności.

Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Na pozostałych terenach akcja przebiegała mniej sprawnie niż w województwach północno-wschodnich. Tam zaledwie 25% populacji dzieci otrzymało jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin. W tych rejonach kraju akcję jodową w większości zakończono 2 maja, jednak w niektórych miejscowościach ciągnęła się ona jeszcze do 5 maja. Komisja Rządowa przewidując, że zabraknie mleka w proszku, poleciła ministrowi handlu wewnętrznego wprowadzenie 2 maja reglamentowanej jego sprzedaży dla dzieci do 12 miesiecy oraz dokonanie importu brakującej ilości.

Poczynając od 4 maja, w CLOR mierzono zawartość jodu-131 w tarczycach mieszkańców Warszawy i kilku województw. Łącznie zbadano około 1400 osób. Podobne badania prowadzono u kilkuset osób w Instytucie Energii Atomowej w Świerku, gdzie również badano zawartość cezu-137 i cezu-134 w całym ciele.

Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Od 6 maja dwie ekipy CLOR prowadziły zwiad radiacyjny w pobliżu wschodniej granicy kraju, korzystając z helikopterów MSW. Mierzono moc dawki promieniowania gamma, zbierano próby mleka, roślin i gleby, a także badano skażenie ludzi. Wykryto wtedy silne skażenia radiojodem tarczyc dzieci szkolnych w niektórych miejscowościach. Specjaliści CLOR zażądali od Komisji Rządowej, by skierować do tego rejonu samochodowe laboratorium CLOR, w celu dokładnego zbadania skażenia dzieci w rejonach przygranicznych. Przewodniczący Komisji zarządził przeprowadzenie tych badań przez CLOR, jednak zarówno prezes PAA, jak i minister zdrowia sabotowali to zarządzenie i w końcu nie dopuścili do jego realizacji. 31 maja dyżurny Ośrodka Dyspozycyjnego Służby Awaryjnej CLOR zapisał w raporcie nr 181/86, że został telefonicznie powiadomiony, aby na polecenie prezesa PAA wstrzymać wszelkie pomiary jodu-131 w tarczycy wykonywane w samym CLOR.

Komisja Rządowa pracowała do 18 czerwca, analizując zmieniającą się sytuację, wprowadzając normy skażeń oraz modyfikując, a potem stopniowo ograniczając działania profilaktyczne. Na żądanie Komisji w pierwszych dniach maja sprowadzono z zagranicy 2000 ton mleka w proszku.

SKUTKI ZDROWOTNE

Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Średnia dawka promieniowania na całe ciało, jaką Polacy otrzymali w ciągu pierwszego roku od czarnobylskich radioizotopów wynosiła (według oceny UNSCEAR) 0.27 mSv. Stanowiło to 11% rocznej naturalnej dawki promieniowania. W ciągu całego życia Polacy otrzymają średnio od opadu czarnobylskiego dawkę na całe ciało wynoszącą około 0.9 mSv, czyli około 0.5% dawki, jaką w tym samym czasie zostaną napromienieni ze źródeł naturalnych, wynoszącej 168 mSv. Około 74% tej dawki na całe ciało pochodziło od cezu-137, 20% od cezu-134, 1% od jodu-131 i około 5% od innych izotopów. Tak mała dawka na całe ciało od skażenia czarnobylskiego nie będzie mogła dać żadnych, ani szkodliwych ani dobroczynnych, zauważalnych zmian zdrowia ludności w naszym kraju.

Dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 była natomiast znacznie wyższa. W zachodnich, mało skażonych województwach, sięgała ona od około 2 do 30 mSv u dzieci w wieku 1 roku. We wschodnich, silniej skażonych rejonach, dawka ta sięgała niekiedy około 10-90 mSv. U niemal 5% dzieci (u których zastosowano profilaktykę jodową) maksymalne dawki wynosiły niemal 200 mSv. Profilaktyka jodowa zmniejszyła dawki na tarczycę dzieci średnio o blisko połowę. Tam gdzie akcję rozpoczęto wcześniej zmniejszenie dawki mogło być nawet pięciokrotne. Około 70-80% radiojodu w tarczycy dzieci pochodziło z pożywienia (głównie z mleka). Tylko 20-30% radiojodu przedostało się do tarczycy drogą oddechową. Maksymalne stężenia jodu-131 w mleku pojawiły się w większości rejonów po 5 maja. Zatem nawet późno zastosowana profilaktyka dała korzystny efekt.

Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Gdyby w Polsce nie przeprowadzono profilaktyki jodowej to u około 5% dzieci, tj. około 500 000, dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 przekroczyłaby 1000 mSv. Zachorowalność na raka tarczycy po takich i większych dawkach wynosi na Białorusi około 1%. Jeżeli u nas byłaby podobna, to można sądzić, że w wyniku akcji jodowej ocaliliśmy około 5000 polskich dzieci od tej choroby. Zgodnie z danymi Kliniki Mayo w Rochester, Minnesota, przy wystąpieniu raka tarczycy u dzieci pełne wyleczenie osiąga się niemal w 100% przypadków. Jest to dobra prognoza dla 682 dzieci na Białorusi, Ukrainie i w Rosji, które zachorowały na raka tarczycy. Wiele z nich leczy się w krajach zachodnich.

W wyniku akcji jodowej 18.5 mln ludzi przyjęło blokującą dawkę płynu Lugola, w tym ponad 95% dzieci i młodzieży. Była to pierwsza w historii medycyny tak wielka akcja profilaktyczna dokonana w ciągu kilku dni. Rozpoczęto ją po około 13 godzinach od powziętej decyzji. Akcja ta dowodzi wysokiej sprawności organizacyjnej i zdolności do improwizacji Polaków. Dla porównania należy przypomnieć, że po katastrofie elektrowni w Three Mile Island koło Harrisburga, w Pensylwanii w 1979 roku, rząd amerykański zaczął dostarczać wyprodukowane ad hoc tabletki jodu okolicznym mieszkańcom w cztery dni po wypadku. Świadczy to o trudnościach logistycznych takiej akcji, które w dużej mierze wpłynęły na niepodjęcie jej w krajach europejskich, poza Polską, mimo że niektóre z nich były skażone w stopniu wyższym niż my. W Europie po prostu nie było wystarczającego zapasu tabletek jodowych dla zagrożonej ludności, ani szans na ich natychmiastowe wyprodukowanie i dystrybucję. Nasz sukces był wynikiem śmiałej decyzji oraz nowatorskiej idei, która zrodziła się w Ministerstwie Zdrowia: postanowiono użyć nie tabletek jodowych, których też nie mieliśmy, lecz przygotować w każdej aptece dobrze znany farmaceutom płyn Lugola. Zapasy jodu i jodku potasu niezbędnych do wyprodukowania go w aptekach znacznie przekraczały potrzeby.

Badania epidemiologiczne (największe jakie kiedykolwiek przeprowadzono w Polsce) wykonane przez zespół prof. Janusza Naumana z Akademii Medycznej w Warszawie, złożony z najwybitniejszych polskich endokrynologów i radiologów wykazały, że łagodne "zewnątrztarczycowe" objawy uboczne po podaniu płynu Lugola (mdłości, bóle głowy i swędzenie skóry) pojawiły się w około 5% przypadków. U bardzo małych dzieci niekiedy występowały wymioty, prawie zawsze u tych którym zamiast płynu Lugola podano roztwór jodyny. W żadnej grupie wiekowej nie zaobserwowano ubocznego "wewnątrztarczycowego" działania profilaktycznych dawek jodu. W badaniach tych, przeprowadzonych w latach 1989-1990, nie stwierdzono zwiększonego występowania nowotworów tarczycy.

Badania Instytutu Onkologii nie wykazały do roku 1995 wzrostu nowotworów tarczycy i białaczek. Ubocznym, bardzo ważnym rezultatem badań grupy prof. Naumana było stwierdzenie obecności wola endemicznego u mieszkańców znacznych obszarów Polski, wywołanego głębokim niedoborem jodu w naszej diecie. Niedobór zaczął się około 1980 roku, gdy zaprzestano jodowania soli kuchennej. W efekcie tych badań powrócono do jodowania żywności w Polsce, co powinno przyczynić się do poprawy zdrowia ludności.

POLITYKA INFORMACYJNA

Polityka informacyjna, którą władze stosowały w pierwszych dwóch dniach była błędna. 28 kwietnia nie było jej wcale, ponieważ rząd dowiedział się o skażeniach w Polsce zbyt późno. Ostatnie dzienniki radiowe i telewizyjne przekazały jedynie krótką informację agencyjną o wypadku w Czarnobylu. Na spotkaniu władz naczelnych w Komitecie Centralnym PZPR wczesnym rankiem 29 kwietnia postanowiono, by wstępne zalecenia dla ludności podać w rannych i przedpołudniowych dziennikach radiowych, a następnie w prasie i telewizji. Pod koniec tego spotkania zdecydowano jednak nie publikować takiego komunikatu. W prasie popołudniowej ukazała się jedynie bałamutna informacja, że 28 kwietnia nad północnymi regionami Polski przeszedł na dużej wysokości radioaktywny obłok, że utworzono Komisję Rządową i nikomu nic nie grozi.

Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
29 kwietnia wraz przygotowano rzeczową informację o skażeniach kraju, która miała być pierwszym oficjalnym komunikatem Komisji. Tekst ten przyjęto, jednak później został całkowicie zmieniony przez Wydział Prasy KC oraz rzecznika prasowego rządu. W efekcie 30 kwietnia publiczność znowu dowiedziała się, że radioaktywny jod "lata" w obłoku gdzieś wysoko nad Polską. Ponadto podano kłamliwą informację, że nastąpiło jedynie podwyższenie stężenia aktywnego jodu w powietrzu (...), stwierdza się spadkową tendencję poziomu stężenia i że nie stwierdzono podwyższenia stężenia innych pierwiastków. Na posiedzeniu Komisji 30 kwietnia prof. Zenon Bałturkiewicz z dr. Żarnowieckim zaprotestowali przeciwko wypaczaniu ich tekstu. Ostatnie kłamstwo - o braku innych pierwiastków - było tak kompromitujące, że przewodniczący Komisji oświadczył, iż takie manipulowanie tekstami specjalistów nie powtórzy się już więcej.

Na tym samym posiedzeniu odbyła się dłuższa dyskusja nad polityką informacyjną. Prof. Zenoen Bałturkiewicz twierdził, że władze muszą dawać publiczności pełną informację o średnich, maksymalnych i minimalnych poziomach skażeń. Starał się przekonywać, że wzbudzi to zaufanie ludności do postępowania i zaleceń Komisji. Kontrargumentem rzecznika rządu - głównego przeciwnika tej koncepcji, było niebezpieczeństwo wywołania paniki. Trudno jednak byłoby ją wywołać wiadomościami o skażeniach dających dawki promieniowania, na całe ciało, dziesiątki tysięcy razy niższe od zagrażających życiu. To co skłoniło go do podania prawdziwej informacji, to sugestia, że Polska poniesie setki milionów dolarów strat na eksporcie żywności, jeżeli przestaniemy być wiarygodni w oczach zachodnich kontrahentów i konsumentów.

Po tej dyskusji informacje w prasie były zgodne z rzeczywistością. I tak np. "Express Wieczorny" 5 maja opublikował komunikat Komisji Rządowej wraz z tabliczką szczegółowych średnich wartości skażeń kraju. Tego rodzaju informacja była unikatem w prasie światowej i została potem uznana przez ekspertów amerykańskiej Food and Drug Administration za najbardziej przejrzystą i pożyteczną spośród wielu. Amerykański Sekretarz Stanu George Schulz stwierdził, że Polska potraktowała ten wypadek w sposób zdecydowanie odmienny od ZSRR. Polska informowała ludność, przekazując wszystkie informacje jakimi dysponowała. Prasa zachodnioniemiecka wyrażała podobne opinie: Polskie media zwróciły od początku na siebie uwagę obszerną i rzeczową informacją ("Tages Anzeiger" - 2.05.86); Polacy w sposób najbardziej otwarty poinformowali własną opinię publiczną i zagranicę o skutkach awarii ("Volksblatt Berlin" - 3.05.86).

Pod tym względem różniliśmy się np. od Francji, gdzie po dwóch tygodniach milczenia, władze podały informację, że sytuacja wróciła do normy. W Anglii pojawiały się raczej enigmatyczne wiadomości, np. że większe skażenia występują na północy niż na południu, a 12 maja minister środowiska twierdził: można pić wodę, która wtedy w południowej Szkocji czterokrotnie przekraczała normy na wypadek awarii.

W roku 1986 specjaliści zachodnioniemieccy mówili do nas: Podziwiamy waszą sprawność i szybkość. U nas nie byłoby to możliwe. Tak widziano działania polskich specjalistów i władz za granicą, lecz nie w Polsce, gdzie spotkały się z powszechną krytyką.

Elektrownia w tle
Elektrownia w tle
Śledztwo wykazało, że odpowiedzialność za tę monstrualną tragedię spada na wiele osób, niekiedy zupełnie nie związanych z zespołem, który w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 pełnił dyżur w elektrowni. Następstwa katastrofy również wykroczyły daleko poza przemysł jądrowy, zmuszając do stawiania podstawowych pytań dotyczących dalszego rozwoju cywilizacji technicznej. Czarnobyl (ros. Czernobyl, ukr. Czornobyl) jeszcze kilkanaście lat temu był małym miastem, prawie zupełnie nie znanym światu. Po wybuchu reaktora nazwa ta znalazła trwałe miejsce w kronice XX wieku, stając się synonimem największej tragedii technologicznej w dziejach ludzkości, symbolem równie nośnym jak Stalingrad czy Bhopal. Z perspektywy lat widać nawet, że polityczne reperkusje katastrofy na Ukrainie przyspieszyły rozpad rosyjskiego imperium. Ważne jest zatem, aby świat zrozumiał przyczyny i skutki tego kataklizmu.

Rozległe skutki

Strefa zakazana
Strefa zakazana
Nigdy nie będzie znana całkowita ilość uwolnionej radioaktywności. 90mln kiurów, oficjalnie zgłoszonych przez ZSRR, należy traktować jako dolną granicę rzeczywistej wartości, która - według innych oszacowań - może być nawet kilkakrotnie wyższa. Trzeba uczciwie powiedzieć, że spowodowany katastrofą opad promieniotwórczy był porównywalny z tym, jakiego można oczekiwać po "średniej" wojnie jądrowej. Na miejscu wypadku w wyniku eksplozji i pożaru 187 osób zapadło na ostrą chorobę popromienną, a 31 z nich zmarło. Większość spośród pierwszych ofiar stanowili strażacy. Zniszczony reaktor wyzwolił setki razy więcej promieniowania jonizującego niż zbombardowanie Hiroszimy i Nagasaki. Intensywność promieni gamma na terenie elektrowni przewyższała 100 R/h (rentgenów na godzinę), a to oznacza, że dawka, którą Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej uznaje za maksymalną roczną, została tam przekroczona kilkaset razy w ciągu zaledwie godziny. Natomiast na dachu zniszczonego bloku energetycznego promieniowanie osiągnęło przerażający poziom 100 000 R/h.

Ludzki wymiar katastrofy sprzed 15 lat to odrębny, tragiczny i poruszający rozdział. Prof. Jurij Szczerbak pracował wówczas naukowo w kijowskim Instytucie Epidemiologii i Chorób Zakaźnych, około 100 km od Czarnobyla. 26 kwietnia dowiedział się od kolegi o poparzonych ludziach, których przywożono z elektrowni do szpitala. Nie miał wtedy pojęcia o rozmiarach wypadku. Przez kilka kolejnych dni napływały jedynie bardzo skąpe oficjalne komunikaty, w których dawano do zrozumienia, że skala zagrożenia jest niewielka. Władze zagłuszały większość zagranicznych radiostacji, zdołał jednak usłyszeć w radiu szwedzkim o wysokich poziomach radioaktywności w Skandynawii i innych rejonach Europy. Wraz z kilkoma lekarzami zdecydował się pojechać na miejsce katastrofy, aby poznać prawdę i służyć pomocą.

Kijowski Instytut Endokrynologii
Kijowski Instytut Endokrynologii
Wyruszyli w pogodnym nastroju, wkrótce jednak, w miarę zbliżania się do celu, zaczęli dostrzegać oznaki paniki. Ludzie ustosunkowani wykorzystywali swoje wpływy, aby zdobyć bilety lotnicze lub kolejowe dla dzieci. Inni, nie mający znajomości, stali w długich kolejkach do kas dworcowych lub szturmowali zatłoczone pociągi. Raz tylko, w czasie epidemii cholery, widział podobny popłoch wśród ludności. Wielu pracowników elektrowni było już wówczas hospitalizowanych. Terytorialny rozkład skażeń charakteryzował się wielką niejednorodnością. Jakiś fragment pola uprawnego mógł być bardzo niebezpieczny, podczas gdy zaledwie kilka metrów dalej rejestrowano niskie poziomy radioaktywności. Niemniej skażone zostały potężne obszary ziemi. Okres połowicznego rozpadu jodu 131 wynosi zaledwie 8 dni, bezpośrednio jednak po katastrofie izotop ten wyemitował ogromną dawkę promieniowania. Trwalsze są stront 90 i cez 137. Specjaliści twierdzą, że najbardziej szkodliwy w dłuższej skali czasu będzie właśnie cez. Ogółem na przeszło 260 000 km2 Ukrainy, Rosji i Białorusi nadal rejestruje się poziom radioaktywności cezu 137 przekraczający l Ci/km2. Ta wartość oznacza konieczność corocznych badań ludności. Na Ukrainie obszar, o którym mowa, zajmuje 35 000 km2, a więc ponad 5% terytorium państwa. Większość tych obszarów, bo aż 26 000 km2, to ziemie uprawne. W najdotkliwiej skażonych rejonach ograniczono wprawdzie produkcję rolną, jednak gleby o mniejszej radioaktywności ciągle się uprawia. Szczególnie dotknięte obszary to 13 regionów administracyjnych (obwodów) - 1300 miast i wsi, w których żyto 2.6 mln ludzi, w tym 700 tys. dzieci. 135 tys. mieszkańców tych terenów opuściło domy w ciągu pierwszych 10 dni po katastrofie; do dzisiaj 167 tys. osób. Należy stwierdzić, że próby wyciszenia sprawy i uspokojenia opinii publicznej przyczyniły się jedynie do pogorszenia sytuacji. Wielu ludzi otrzymałoby mniejsze dawki promieniowania, gdyby zorganizowano szybką ewakuację w ciągu pierwszych krytycznych dni. Obszar o promieniu 30 km wokół elektrowni czarnobylskiej jest dziś praktycznie nie zamieszkany. Przesiedlono również 60 osad spoza tej strefy. Tętniące niegdyś życiem miejscowości zmieniły się w miasta widma. Odpowiedzią rządu na tę bezprecedensową sytuację było nadanie skażonym terenom specjalnego statusu prawnego i za gwarantowanie pomocy materialnej dla osób szczególnie poszkodowanych. Następstwa katastrofy będą jednak odczuwane jeszcze przez wiele pokoleń.

Masowe zachorowania

Operacyjne leczenie raka tarczycy
Operacyjne leczenie raka tarczycy
Najpoważniejsze są rzecz jasna konsekwencje zdrowotne. Zachorowało około 30 tys. ludzi spośród 400 tys. "likwidatorów" - robotników zatrudnionych przy zakopywaniu najbardziej niebezpiecznych odpadów i budowie specjalnego budynku wokół zniszczonego reaktora ochrzczonego "sarkofagiem". Stan zdrowia 5 tys. osób nadal uniemożliwia im podjęcie pracy. Trudno określić, nawet w przybliżeniu, ile osób poniosło śmierć w wyniku katastrofy. Skupiska ludzkie uległy dezintegracji; z wielu rejonów masowo wysyłano dzieci. Ukraiński oddział Greenpeace porównywał śmiertelność w różnych społecznościach przed i po wypadku. Liczbę zmarłych oszacowano w ten sposób na 32 tys. Inne źródła podają liczby większe lub mniejsze, jednak ustalenia Greenpeace uważane są za najrzetelniejsze. Pewne, może nawet liczne zgony mogły być następstwem olbrzymiego stresu, którego doświadczyli mieszkańcy skażonych obszarów. W wyniku badań prowadzonych w ramach jednego z programów badawczych realizowanego przez kijowski zespół pod kierunkiem Siergieja Komissarienki stwierdzono u większości osób z licznej grupy likwidatorów pewne objawy, które występowały łącznie, co sugerowało, że mamy do czynienia z nowym zespołem chorobowym. Były to uczucie zmęczenia, apatia i zmniejszona liczba pewnego rodzaju limfocytów (tzw. natural killer cells) należących do białych ciałek krwi. Z uwagi na uderzające analogie niektórzy mówią nawet o "czarnobylskim AIDS". Limfocyty-zabójcy potrafią niszczyć komórki nowotworowe i zaatakowane przez wirusy. Zmniejszenie ich liczby jest zatem równaj znaczne z osłabieniem układu odpornościowego. Wśród chorych notuje się nie tylko więcej przypadków białaczki i złośliwych guzów, lecz także większą podatność na choroby układu krążenia oraz zwykłe infekcje: bronchit, zapalenie migdałków lub zapalenie płuc. Wdychanie rozproszonego w powietrzu jodu 131 spowodowało bezpośrednio po katastrofie napromieniowanie tarczycy dawkami równoważnymi ponad 200 R u 13 tys. dzieci. (Dopuszczalna dawka roczna dla pracowników przemysłu atomowego jest dwukrotnie mniejsza.) 4 tys. dzieci otrzymało dawki odpowiadające aż 2000 R i zapadło na chroniczne zapalenie tarczycy (jod gromadzi się selektywnie w tym gruczole). Zapalenie tarczycy przebiega wprawdzie bezobjawowo, można już jednak mówić o początku fali zachorowań na nowotwory. Liczby mówią za siebie. Dane zebrane przez kijowskiego badacza Mikolę D. Tronkę i jego kolegów wskazują, że w latach 1981-1985 na skażonych później obszarach Ukrainy notowano około pięciu przypadków raka tarczycy rocznie. W ciągu 5 lat po katastrofie liczba ta wzrosła do 22, a w latach 1992-1993 notowano już średnio 43 przypadki rocznie. Oficjalne dane statystyczne mówią o 589 dzieciach z najdotkliwiej skażonych regionów, u których po 1986 roku stwierdzono nowotwór tarczycy. (Na Białorusi liczba zachorowań jest jeszcze większa.) Wśród dzieci ewakuowanych z bliskich okolic reaktora zachorowalność na raka tarczycy wzrosła dziesięciokrotnie w porównaniu z poziomem sprzed awarii i przekraczało 5 lat temu 4 przypadki na milion. Są to nowotwory łatwo dające przerzuty. Warunkiem wyleczenia jest szybkie wykrycie guza i usunięcie całego gruczołu. Pacjent musi później już do końca życia uzupełniać niedobór hormonów tarczycy.

Inne badania prowadzone przez naukowców ukraińskich i izraelskich wykazały, że co trzeci spośród likwidatorów -głównie mężczyzn po trzydziestce - ma zaburzenia aktywności seksualnej lub zdolności reprodukcyjnej. Problemem jest zwłaszcza impotencja oraz patologie składu nasienia. Na skażonych terenach wzrosła też liczba powikłań ciążowych, wśród młodzieży zaś szerzy się obezwładniający strach przed promieniowaniem.

Zrujnowany reaktor
Zrujnowany reaktor
Optymistyczne prognozy, które zakładały brak jakichkolwiek długofalowych skutków katastrofy, były więc całkowicie błędne. Formułowali je urzędnicy służby zdrowia byłego Związku Radzieckiego zgodnie ze specjalną instrukcją Biura Politycznego KPZR. Do "optymistów" należeli również niektórzy zachodni eksperci ds. pokojowego i militarnego wykorzystania energii atomowej.

Nie sprawdziły się też przepowiednie katastroficzne, choćby takie, w których dopuszczano wystąpienie ponad 100 tys. dodatkowych przypadków raka. Z dotychczasowych badań, przeprowadzonych głównie wśród ofiar bombardowania Hiroszimy i Nagasaki, wynika, że należy się liczyć z ciągłym wzrostem liczby zachorowań. Nowotwory wywołane promieniowaniem rozwijają się niekiedy przez długie lata. Dzieci z najdotkliwiej skażonych obszarów nie mają więc, niestety, zbyt dużych szans na zdrowe życie. Propagandowe próby tuszowania i bagatelizowania zagrożeń związanych z promieniowaniem przyniosły efekt przeciwny do zamierzonego. Ludzie żyją w ciągłym stresie i strachu przed chorobą; powszechne są zwłaszcza obawy o zdrowie dzieci. Ten uraz psychiczny przerodził się w pewien szczególny zespół objawów, który można rozpoznać także u weteranów wojen w Wietnamie i Afganistanie. Badania dzieci ewakuowanych z okolic reaktora wykazały dziesięcio- lub nawet piętnastokrotny wzrost liczby zaburzeń neuropsychiatrycznych.

Katastrofa w Czarnobylu wymusiła masowe przesiedlenia ludności. Wynikające stąd zniszczenie struktury etnicznej na skażonych terenach wydaje się nie do naprawienia. (Chodzi tu zwłaszcza o społeczności Drewlanów i Poleszuków.) Skazane na zapomnienie unikalne obiekty architektoniczne oraz inne przedmioty kultury duchowej i materialnej niszczeją w opuszczonych miastach i wioskach. Piękne krajobrazy są dziś często niebezpieczne dla zdrowia.

Rząd ukraiński pomimo głębokiego kryzysu gospodarczego corocznie przeznacza aż 5% budżetu na walkę ze skutkami katastrofy. Pieniądze te wydatkowane są m. in. na bezpłatne mieszkania dla ludzi, których oficjalnie uznano za najciężej dotkniętych tragedią. Jest wśród nich 356 tys. likwidatorów i 870 tys. dzieci. Nie wiadomo, jak długo władze zdołają utrzymać tę pomoc na obecnym poziomie, chociaż wprowadzono specjalny 12-procentowy podatek od wynagrodzeń. Pod względem radioaktywności strefa Czarnobyla jest dziś jednym z najbardziej niebezpiecznych miejsc na świecie. Szczątki zrujnowanego reaktora kryją dziesiątki tysięcy ton paliwa jądrowego o łącznej radioaktywności sięgającej 20 mln kiurów. Emitowane w samym reaktorze promieniowanie, kilka tysięcy rentgenów na godzinę, jest zabójcze dla każdej formy życia. Zagrożenie sięga jednak dalej. W granicach 30-kilometrowej strefy otaczającej elektrownię znajduje się około 800 naprędce utworzonych składowisk. Grzebano w nich różne radioaktywne odpady, w tym drzewa, które zaabsorbowały z atmosfery wielkie ilości groźnych izotopów.

Owe składowiska to zwykłe gliniane doły. Właśnie one mogą być przyczyną silnego skażenia osadów dennych Dniepru i jego dopływu Prypeci, które dostarczają wodę dla 30 min ludzi. Szacuje się, że w pobliżu Czarnobyla osady Dniepru zawierają 10 tys. kiurów strontu 90, 12 tys. kiurów cezu 137 i 2 tys. kiurów plutonu. Aby zahamować zatruwanie wód przez rozpuszczalne radioaktywne związki chemiczne, należałoby zlikwidować prowizoryczne składowiska i zastąpić je innymi. Niestety, wciąż nie ma odpowiednio przygotowanych i wyposażonych magazynów odpadów promieniotwórczych.

Koszty sprzątania

Miasto widmo
Miasto widmo
Pozostałe dwa reaktory elektrowni w Czarnobylu również stanowią poważny problem (trzech wyłączono po pożarze w 1992 roku). Dostarczają one Ukrainie 5% energii elektrycznej; wszystkie siłownie jądrowe dają w sumie 40% energii. Ukraina podpisała jednak z państwami Grupy Siedmiu formalne porozumienie w sprawie wspólnych działań, których rezultatem powinno być całkowite zamknięcie tej elektrowni w 2000 roku. Unia Europejska i Stany Zjednoczone pomogą w tworzeniu specjalnego programu, który ma łagodzić społeczne skutki likwidacji wielkiego zakładu pracy. Ustalono też mechanizmy finansowania przez zagranicę wydatków na modernizację innych pracujących reaktorów jądrowych. Umowa przewiduje międzynarodowe współdziałanie nie tylko przy wyłączaniu czarnobylskiej elektrowni, lecz i przy najtrudniejszym zadaniu -stworzeniu nowej, trwałej i ekologicznie bezpiecznej konstrukcji w miejsce sarkofagu, który przykrywa ruiny czwartego bloku czarnobylskiego.

Dziesięciopiętrowy sarkofag zbudowano z betonu i wielkich płyt metalowych. Grubość jego ścian przekracza 6 m, a trwałość całej tej konstrukcji oceniono na 30 lat. Wznoszono ją jednak w wielkim pośpiechu, w warunkach silnego promieniowania, co oznacza kiepską jakość wykonanych robót - już dzisiaj sarkofag pilnie wymaga naprawy. Stal skorodowała, popękało ponad 1000 m2 betonu. Do wnętrza może przenikać deszcz i śnieg. W przypadku zawalenia się budowli (choćby na skutek trzęsienia ziemi) gruzowisko stałoby się źródłem radioaktywnego pyłu.

W poszukiwaniu najlepszego długofalowego rozwiązania rozpisano w 1993 roku międzynarodowy konkurs. Do dalszej oceny wybrano 6 najbardziej obiecujących projektów spośród 94 nadesłanych. Rok później konkurs został rozstrzygnięty na korzyść francuskiego konsorcjum Alliance, któremu przewodzi Campenon Bernard. Zwycięski projekt zakłada budowę supersarkofagu wokół już istniejącego. W przedsięwzięciu tym mają uczestniczyć firmy francuskie, niemieckie, brytyjskie, rosyjskie i ukraińskie. Rozpoczęto już wspólne prace nad założeniami techniczno-ekonomicznymi. Jeśli projekt wejdzie w życie, materiały konstrukcyjne kosztować będą 20-30 min dolarów, same zaś prace budowlane, które zajmą 5 lat, ponad 300 min. Natomiast ostateczne zebranie radioaktywnych pozostałości po katastrofie zajmie 30 lat. Jeden z projektów przewiduje uwięzienie odpadów w specjalnym szkle.

Katastrofy w Czarnobylu nie można zaliczyć do takich kataklizmów, jak pożary, trzęsienia ziemi lub powodzie, które od wieków nękały ludzkość. Jest to globalne zjawisko ekologiczne zupełnie nowego typu. Mamy tu tysiące uchodźców, długotrwałe skażenie ziemi, wody i powietrza oraz głębokie, być może nieodwracalne zniszczenie ekosystemów. Czarnobyl to przykład wzrastającego zagrożenia ze strony oszalałej technologii, która potrafi wymknąć się spod kontroli. Projektanci, którzy nie zadbali o zgodność z międzynarodowymi standardami zabezpieczeń, ponoszą niewątpliwie nie mniejszą winę niż operatorzy elektrowni. RBMK-1000 jest adaptacją reaktora wojskowego, który niegdyś produkował materiał rozszczepialny do broni atomowej. Nie wyposażono go w odpowiednio wzmocnione osłony, by ograniczyć skutki ewentualnych awarii. Alarmujący jest fakt, że takie same reaktory wciąż eksploatuje się na Ukrainie, Litwie i w Rosji.

Katastrofa sprzed 10 lat to także przykład odpowiedzialności spoczywającej na barkach naukowców i innych ekspertów, którzy doradzają politykom w sprawach technologicznych. Co więcej, uważam, że część winy ponoszą komunistyczne władze byłego ZSRR. Głasnost, deklarowana przez ówczesnego prezydenta Michaiła S. Gorbaczowa, nie przeszkodziła reżimowi zewrzeć szyki w daremnych i szkodliwych próbach zatajenia ogromu tragedii. Katastrofa czarnobylska stanowi przykład błędów popełnianych przez zmonopolizowane środowiska polityczne i naukowe ZSRR. Nacisk na zachowanie tajemnicy i upraszczanie układów anty-awaryjnych, minimalizacja kosztów za wszelką cenę - to przejaw lekceważenia ogólnie przyjętych zasad konstrukcji bezpiecznych reaktorów.

Tragedia w Czarnobylu powinna stać się ostrzeżeniem przed budową elektrowni jądrowych w rejonach niestabilnych politycznie, zagrożonych wojnami. Trzeba również pamiętać, że wszystkie reaktory bez względu na lokalizację są potencjalnym celem dla terrorystów. Narody świata mają za sobą trudną lekcję. Wiemy, że musimy być odpowiednio przygotowani, aby polegać na technologii jądrowej. 26 kwietnia 1986 roku ludzkość w pewien sposób utraciła niewinność. Przeszliśmy do "ery poczarnobylskiej" i musimy wyciągnąć wnioski z tej katastrofy.

15 GRUDNIA 2000 ROKU

Ostatni działający blok elektrownii w Czarnobylu został zamknięty 15 grudnia 2000r. Cały świat odetchnął z ulgą. Miejmy nadzieję, że została na zawsze zamknięta ta niechlubna karta historii świata.

Kijów domagał się, by oprócz sfinansowania zamkniecia Czarnobyla Zachód zapłacił za budowę dwóch nowych blokow w elektrowniach atomowych w Rownem i Chmielnickim. Amerykanie dali na razie 78 mln dolarów na konserwację sarkofagu nad IV blokiem elektrowni, ktory wybuchł w kwietniu 1986 r., i dwa miliony na poprawę bezpieczenstwa w innych elektrowniach. Tymczasem premier Wiktor Juszczenko ogłosił, ze samo zamknięcie Czarnobyla będzie kosztować 500 mln dol. Niemal drugie tyle potrzeba na konserwację sarkofagu i 400 mln na utworzenie nowych miejsc pracy dla ponad 4 tys. pracowników elektrowni - w sumie prawie 1,5 mld dolarów.

W budżecie ukraińskim na rok 2000 rząd na zamknięcie Czarnobyla przeznaczył zaledwie 20 mln dol. Członkowie delegacji amerykańskiej mówili nieoficjalnie, że planowana na początek lipca konferencja donatorów z państw G7 w Berlinie zakończy się sukcesem, jeżeli uda się zebrać 750 mln dolarów, czyli połowe potrzebnej sumy. Budowa nowych bloków w Rownem i Chmielnickim ma kosztować kolejny miliard dolarów. Amerykanie proponują, by sfinansował ją Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Sprzeciwiają sie temu Niemcy, którzy nie zgadzają sie na rozbudowę energetyki jądrowej na Ukrainie.

Sponsor
Hosting w KEI.pl
Reklama
Copyright © 2001 - 2006. Wszystkie prawa zastrzeżone. Mambo. powered by www.webdeco.pl. Hosting w Kei.pl - serwery dedykowane, kolokacja, Kalendarz rajdowy

zetia 10 mg used for how to get off percocet addiction how much will dramamine cost buy over the counter propecia online toradol nasal spray cost buy retin a 0,025 paypal generic nolvadex online can order lisinopril canada zofran generico online how to get robaxin drug nombre generico del voltaren buy bactrim in india online online omnicef purchase buy coumadin mg online for what is luvox made of nimotop sublingual dosage moduretic dosage silagra online without prescription zyprexa overnight shipping cheap buy citalopram pills in the australia requip generic cheap costs buy otc muscle relaxants post cycle therapy norvasc order brand viagra online with visa how long do i take zyban to quit smoking aldactone echeck side effects doxycycline dreams side effects of atorvastatin 80 mg best place to buy arimidex uk elocon buy canada black eyed peas song where is the love lyrics plendil from usa order cardura cheap buy baytril online cloridrato de ciprofloxacino monoidratado 500mg bula acheter pas cher flovent dilantin for sale uk order kytril cheap line no prescription cheap buy levitra how much will erexor cost cheapest place to buy revia aldactone no prescription accutane mg mastercard cialis sublingual looking for maxalt echeck what is ayurslim tablets new alli reviews research grade diakof anacin online price avodart hair review buy testosterone cypionate from canada pharmacy that sells nitrofurantoin best price nimotop toradol pills buy online glucophage where can i buy it albendazole and praziquantel side effects vardenafil uk does tricor cause weight gain walgreens pharmacy prednisone buy erexin-v online amazon buy zyloprim without prescription buy levothroid no prescription cheap where can i get danazol diclofenac sodium sr 75mg tablets what condition does benadryl treat plavix film coated tablets 75 mg why has azulfidine been discontinued best price precose sale lozol cephalexin 500mg dosage for uti side effects of cytotec after abortion finax 1.0 mg tablet of finasteride is mail order lipothin safe overnight buy clomid without perscription seroquel now actonel shortage can you buy diclofenac in ireland order dipyridamole cheap cheapest hytrin tablets uk drugstore publicis attentat buy cialis soft mexican pharmacies i want to pay some decadron suppliers of olanzapine in us where can i get cytoxan cheap toprol xl pills best place buy lady era pct buy benicar 5 safe tetracycline no prescription what are the side effects of the drug diflucan viagra preis o"sterreich apotheke research grade reminyl oxymorphone vs hydromorphone iv prednisone pharmacy hqcanadianpharmacy accutane without prescription when to test for ovulation after clomid no rx certified pharmacies lexapro vs wellbutrin weight gain decadron iv push dose purchase cipro hc retin a micro gel reviews adalat full episode 100 buy orlistat online at canada pharmacy buying viagra for dogs singulair costco price mista" viagraa where toradol guaranteed online dosage of doxycycline for syphilis tadapox coupons can buy antibiotics online uk abroad cheap doxazosin 40 mg pfizer samples cephalexin birth control online uk is generic brahmi available in usa nizoral to buy in australia ortho tri cyclen noprescrition needed canada online pharmacy can you order prescription drugs online from canada clomid indications and usage comprar minomycin portugal comprar indocin en argentina cabaser dosage tren strong over the counter anxiety pills como usar cytotec correctamente para abortar canadian medicine news buy amoxicillin without prescriptions uk age for buying aspirin where to buy lithium medication order erythromycin pill accutane company buy actoplus met xr medication guide mentat ayurvedic medicine flonase online sales triamcinolone acetonide cream usp 0.1 buy online abc pharmacy canada can you buy alli uk motrin prescription coupon cheap periactin india generic omnicef antibiotic cheap calan 100 mg bupron sr discontinued how to treat lamictal rash revista for sale aruba amitriptyline no rx needed ordering lithium online risperdal express canada the generics store mexican pharmacy no prescription oxycodone vermox online from india tegretol express canada trazodone canadian medications without prescription pcm pharmacy utah overnight pharmacy does alli work approved purchasing evecare online canadian lotensin tablet purchase flonase seroflo for sale australia what is the generic name for unisom buy glycomet australia is prilosec better than zantac generic atorlip-20 safe stromectol 12mg can you buy zovirax mg post cycle therapy yagara styplon overnight pharmacy woman viagra liquid is ashwagandha a prescription drug discount coupon for viagra is generic zovirax effective atarax for sale usa mobic tablets 7.5mg alli slimming pills review no prescription glucophage tadacip usa korean red ginseng tea price cephalexin cheap uk what is retin-a ge for inderal online uk depakote weight gain average find a vipps online pharmacy what is lisinopril made from buy unisom boots pharmacy serophene 50 mg citrato clomifeno what does a zantac pill look like buy flagyl online with next day shipping prandin rx eldepryl pill shop discount code my trileptal coupons cialis soft order skelaxin india vermox to buy in the canada without a prescription periactin online canada flomax online without prescription buy vasotec 20 mg are there over the counter fertility pills intrathecal baclofen cost yasmin birth control pills price mexican pharmacy no prescription tadalis sx depo provera discontinued non generic naprosyn cozaar sales olanzapine without prescription miami pariet ec tablets side effects buy ketoconazole nizoral tablets order avapro 150 mg what is the difference between duac and benzaclin clozaril spain abilify 10mg tablets how to make nitroglycerin from fat viagra is the name of what generic drug no rx xenical online order anafranil tablets buy calan from india tinidazole uses tramadol nights wonder woman what is the generic form of wellbutrin sr arava desert wiki where to buy ginseng in korea how to get cheap abilify mexican minocycline does premarin cream come in generic what is female viagra yahoo answers buy zyvox online usa voltaren side effects stroke order non generic compazine suhagra online without rx buy imuran online from usa levitra side effects heartburn cleocin gel medication where to buy canadian health and care mall virus removal metronidazole gel side effects can you buy midamor in ireland buy cialis mastercard types of designer drugs for sale over the counter lamisil at buy retin-a 0,05 with paypal can prilosec cause weight gain hytrin brands india skelaxin comprar air max mens shoes india dilantin price ultra low dose nolvadex discount zocor from lipitor skelaxin bonus pills orlistat usa pharmacy watson 540 blue oval pill picture lasix to torsemide dose conversion augmentin dds syrup side effects lioresal without rx noroxin generic equivalent skin-hair-nails vitamin shoppe review where can i buy prednisolone 5mg tablets buy bentyl overseas citalopram cost at walgreens los algodones pharmacy generic motilium no prescription brand viagra online canadian pharmacy pills acticin online australia ponstel medication reviews pilex 40mg is there a generic for nizoral bupropion coupon code doxycycline dosage for lyme treatment plavix versus generic clopidogrel safe online pharmacies canada pletal cost without insurance bupron sr without prescription finasteride results motilium comprare comprar hydrochlorothiazide original en madrid glucotrol xl discounts codes reviews on caverta current wild ginseng price anacin without a script lifta tadalafil abdi ibrahim robaxin dosage too high cheapest place to buy elocon periactin canada online no prescription depo medrol 40 mg ndc alesse 21 missed dose nirvana lithium meaning what is pyridium tablets for purchase generic bystolic cheap pills buy prilosec is there a generic alternative to voltaren gel wellbutrin sr discount no prescription voltaren retard 75 mg dosage fable 3 acheter une alliance paroxetine prescription only effects viagra sublingual doctors online tinidazole without script floxin mexico antibiotic 200mg what is the standard dose for keflex micronase 100mg cheap order isoniazid lowest price www.google.com.au cialis medical nexium mups 20 mg magensaftresistente tabletten nombre generico de procardia xl glucotrol xl coupon code what is amoxil drugs lamisil buy india advair diskus phone orders most reliable place to buy zenegra online omifin en hombres valsartan hydrochlorothiazide prescribing information ceftin antibiotic and pregnancy buy corega ipod shuffle medrol without prescription miami rumalaya liniment cheap uk viagra 100 mg precio where can i buy abortion pills in the philippines side effects of septilin syrup augmentin codeine interaction benfotiamine no prescription canada how much does antabuse cost without insurance elado' viagra cialis kamagra robaxin without insurance cheap lincocin buy online cialis super active online overnight liquid clomid sale liquid pulmicort review where to buy topamax in canada safely over counter dapoxetine liposafe uses medication is there a generic for plavix in the us what is cyklokapron for when to take clomid during cycle generic flagyl er usa pharmacy antabuse canada order online no prescription cheapest periactin in the uk mentax pills drugs online canada no prescription minocycline over counter buying finast in manchester orlistat shortage in uk mobic uk buspar medication withdrawal mail order triamterene mexican pharmacies sell steroids voltaren xr 100mg benzac dosage recommended how to relieve arthritis in fingers prandin over the couter how long does it take for lamictal to start working avapro mg price furosemide online forum buy cheap accutane pills buy cheap allopurinol pills ordering cialis professional uk moduretic tablets pregnancy buy generic nootropil with bonus arthritis knee exercise can you get high off alavert d 12 over the counter order buy augmentin over the counter medicine erythromycin order cialis sublingual overnight should you order viagra online in canada cialis super active 20mg cialis free sample no prescription advair diskus for daily use canada nizagara delivery london doxycycline hyclate 100mg price increase crestor drug class glucophage 1000 mg weight loss buy zithromax pills online torsemide user reviews generic strattera overnite shipping zerit italiano clomid uses medication the online drugstore abilify what is depakote classified as generic evista united states amantadine costco can i make himcolin dutasteride vs finasteride bph trandate discount united support services matthews nc advair diskus 40 mg dose where suprax liquid wellbutrin review como usar benzac ac 2 5 proscar comprar buy floxin online usa buying ortho tri-cyclen in manchester atorlip-10 tablets side effects cefixime free shipping billig lukol online kaufen order tretinoin gel accutane pharmacy prices list bupropion xl price comparison can you take avalide daily what are the side effects of the antibiotic bactrim pharmaceutical machinery uk exelon bonus pills generic viagra express shipping craigslist killer long island lady era for daily use canada alternative to optimmune for dogs non persciption lithium is tramadol better than motrin cleocin dosage recommended neurontin uk online generic prazosin overnite shipping prevacid online overnight where dilantin can you take 40mg cialis where can i buy cefadroxil accutane annual sales motilium pill shop discount code can i make diamox dosis aciclovir intravenoso herpes zoster buy aricept 10mg online all types skelaxin pills finasteride online canada online pharmacy uk dilantin buy innopran xl online cheap can i order diflucan online sumycin for sale philippines fertility drugs for women over the counter fluconazole for thrush treatment can you buy nitroglycerin tablets over the counter suhagra uk buy lamisil cream usa is there a generic for keppra xr cheap albendazole us fedex side effects what is bactrim ds tablet used for luvox australia bactrim comprimidos dosis buy avapro inhaler canada aleve over counter uk casodex online pay paypal iv antibiotic zyvox without a script alphagan cod cardura side effects hypertension resources for luvox seretide diskus vs advair beat way to order anacin oregon state parks cialis professional online usa no prescription what is solu medrol used for yagara fish where to propecia in canada topamax online without prescription buy abilify 5 mg aripiprazole singulair prices cvs panax ginseng maximum dosage what does bactrim antibiotic treat cheapest place to buy levitra professional buy generic hytrin online compare prices voltaren online pharmacy europe steroids canada order lipitor order arjuna accutane hair loss buy generic lamisil no prescription treat buy letrozole online no prescription where can i purchase pamelor prograf not generic how much does aricept cost lopid para que se usa leukeran paypal what is the generic of diovan hct 320-25 mg long time side effects claritin where can i purchase betnovate wellbutrin sr dose increase best price for real depakote missed two doses of fluoxetine my canadian tire options mastercard generic revia overnite shipping where to purchase metoclopramide rogaine 2 medication side effects motilium online in uk retin-a ge online pay paypal tenormin with no rx cheap canadian arjuna no prescription best generic stromectol review purchase amantadine tablets zetia side effects weight gain cleocin gel for sale genuine cefixime best price alesse 28 tablets information how to take anafranil mg provera generic name over the counter inhalers cvs biaxin buy on line buy brand viagra canada canada online pharmacy reviews generic for crestor 20mg colospa supplier in uk alli medicine wiki sale tadapox online allegra wanted online review testosterone therapy before and after keppra now co uk order tretinoin 0,025 canada best place to order cefixime in us can you buy vasotec lower price canadian jenis pil perancang untuk ibu menyusu betnovate overseas terramycin dose best place buy prometrium pct cheapest place to buy xbox live points is innopran xl legal in uk abana coupon code online generic avapro buying prescription drugs online from mexico free coupon for rosuvastatin cheap aciphex uk order avapro cheap kamagra online without prescription where can i buy hoodia gordonii in south africa what is ampicillin used for in cats doxycycline uses for acne top 10 us pharmacy schools acheter pas cher levaquin best over the counter drug to get high off of breakout after finishing accutane can i become a pharmacy technician online erythromycin antibiotic side effects seroflo over the couter buy alavert singapore trazodone 100 mg get you high buy phenergan tablets uk what is tretinoin cream usp 0.025 used for best price for real sustiva costco pharmacy mestinon price pharmacy has best price shallaki can i buy generic cialis with mastercard lilly zyprexa uk buy myambutol boots pharmacy order paroxetine is valsartan as good as diovan soft tabs cialis pro slim acai reviews yasmin cost 2011 where to get singulair pct order remeron pill albendazole delivery buy discount online pharmacy best price lipitor 10mg finasteride online store generic drug for ventolin flagyl 500 mg tabletas orales mexican online pharmacy .1 retin-a is mail order yagara safe cymbalta 30 mg tablet where to get acai berries in canada mexican pharmacy no prescription atorlip-5 vend viagra tunisie buy fucidin ointment no prescription serpina women buy safe buy augmentin online how often to use albuterol inhaler buying prescription drugs online uk no prescription how to get viagra prescription orlistate without prescription canadian online pharmacies no rx buy erexor online from usa tricor price walgreens anti nausea medication pregnancy zofran valtrex medicine price canadian life health insurance companies order liv 52 overnight cheap viagra 100mg uk only what is celexa 40 mg baclofen withdrawal treatment anti inflammatory medicine voltaren bactroban comprare valacyclovir hydrochloride msds what is the medication voltaren used for acheter orlistat sandoz 120 mg buy cipla products can you only get xenical on prescription comprar pulmicort portugal over counter isoptin generico cialis barato viagra super active generico italiano what is the dosing for bactrim ds himplasia pills triamterene w/hctz 75/50 health canada stromectol blopress price india como comprar metoclopramide lincocin for dogs evecare syrup reviews simvastatin 40 mg how long until chlamydia symptoms show in men lov cost glycomet severe asthma attack apo doxycycline 100mg caps nike air max 95 em tokyo cheap rumalaya forte 40 mg fluoxetine prices usa best site get desyrel viagra sublingual on the internet leukeran rxlist saw palmetto dose for female hair loss ordering tulasi how to purchase sinemet online buy dipyridamole usa us pharmacy online aceon where to get ginseng zocor reviews side effects proscar without prescription canada prednisone prednisolone equivalent clomid cycle day 4 where to buy ginseng in canada safely alli pills uk mentat ds syrup next day cystone for men sale in uk nexium patent in canada prescription solutions costa mesa ca 92626 legal buy actos online canada revia uses medication v-gel dosage too high what is the dosage for depo provera zentel suspension 10ml buy wellbutrin xl no prescription what is the medicine accutane used for what is fucidin ointment for cheap skelaxin buy where can i buy alesse sarafem tablets from buy discount zantac safe buy generic drugs online what is fenofibrate 54 mg accutane discount code cvs pharmacy in vancouver canada buy alli orlistat wellbutrin roche precio argentina list of medication for anxiety and depression buy viagra jelly in australia seroquel xr 50 mg weight gain buy hyzaar online amazon propecia pills online in the india cipralex 20mg alcohol buy ceftin tablets canada what does betnovate cream cure tetracyclin wolff 250 mg a'ra order generic olanzapine ondansetron 8 mg best place to order brand advair diskus in us pharmaceutical wholesalers in uk donde puedo comprar xenical en monterrey generic viagra shipped from us buy suprax online amazon olanzapine 10 mg effects to buy gasex aciclovir tablets to buy uk 200mg aldactone spc levaquin canada online no prescription valtrex prices at costco aspirin paypal ordering prevacid on line real prescription free cialis what class of medication is januvia cialis jelly canada overnight delivery buy medicines online mumbai uk version of voveran sr lisinopril and hydrochlorothiazide 20 mg 12.5 mg order valtrex canada viagra generic usa keflex tablets during pregnancy cheap pain meds no rx minocycline from india haldol phone orders brand cialis canada pharmacy buy voltaren gel no prescription nootropil spain over counter lopid drugs for sale alfumet erectile dysfunction medication free samples vente de voveran sr au quebec simvastatin atorvastatin dose order florinef 1 mg inhouse pharmacy motilium domperidone 10mg what does zaditor do actos generic for provera 10 mg 10 days to period proventil dosage for bronchitis prevacid generic uk brand advair diskus refills purchase trial erection packs 3 online no prescription extendaquin in usa levitra professional side effects long term use erythromycin new zealand beat way to order fertomid where to give toradol shot buy diovan 100mg online how to use diltiazem gel buy crestor mg can you buy cefixime over the counter buy ditropan bulk zithromax z pack what are indocin tablets used for cheap thyroid medication where can i buy tamoxifen in the uk benadryl weight gain 100mg clomid pcos canadian pharmacy artane torsemide for sale australia micardis for men sale in uk buy online midamor generic how much does the morning after pill cost sandoz lisinopril 20 mg order beconase aq tablets does avapro cause weight gain buy celexa australia silagra where can i buy kamagra oral jelly 40mg florinef online store metformin reviews weight loss i pill lithium website side effects drug information tadalafil chewable tablets 20 mg paxil in italia allopurinol without food avalide over the counter high blood drug suppliers of noroxin in us cordarone pas cher italie buy moduretic in australia fast haridra deleviery lowest price cyklokapron cialis 200mg pills (generic) mail order generic betoptic flagyl medication promethazine cough syrup green tretinoin 0,05 sublingual dosage nitrofurantoin australia pilex usa cvs prices get online prescriptions australia sale triamterene lipitor cholesterol tablets side effects best site get cymbalta atorlip-10 for sale australia can you buy speman in ireland diflucan one breastfeeding betoptic online coupon code chlamydia symptoms men treatment toradol shortage glycomet generic reviews is generic revia effective antibiotics flagyl for sinus i fection where can i buy levothyroxine generic betnovate overnight cefadroxil phone orders reviews on starlix buy fml forte online cheap brand cialis trial pack guaranteed os 1000 jogos friv over counter cialis professional where can i buy seroquel online without a prescription meclizine hci tablets usp where can i get some cialis super active buy advair diskus online discount discount code for orlistat brand amoxil no prescription compare prices how many bupropion 150 mg to get high celexa side effects uk what does propranolol do to you order lanoxin online with visa vytorin low dose birth control can you benicar online buy cheap uk version of brand cialis voltaren 75mg ec tablets viagra amsterdam legal prescription drug malegra fxt get cymbalta las vegas bactroban ointment generic mupirocin zyprexa no prescription needed onde encontrar dostinex mais barato levlen online price ordering prescription apcalis sx online buy generic viagra online america buy dipyridamole in uk nexium cost canadian buy cozaar boots long term side effects of coumadin use tenormin tablets 100mg i pill zenegra website aciphex in italia best place to buy hyzaar cheap 10mg prescription accutane mg where can you buy promethazine pharmacy mexico wellbutrin sr identify original cialis canadian rx drugs viagra moduretic online overnight shipping asacol uk online neurontin 100mg capsules side effects cheap lexapro 10mg no prescription buy diclofenac over counter cheap acticin usa canadian pharmacy with out a perscription zanaflex atrovent hfa inhaler cost cheap neurontin 300mg online buy kytril tablets online where to spend honor points alliance wotlk is generic leukeran effective saw palmetto for hormonal acne reviews erythromycin acne before and after viagra rx medstore tegretol 400 mg price canada buy depakote without prescription mestinon daily use reviews lotrisone common side effects tinidazole limited india unique hoodia over counter feldene sublingual dosage insulin pen timer yasmin boland taurus augmentin 1000 mg fiyat 2012 buy pravachol 40 my biaxin coupons dapoxetine 10 mg elocon phone orders fluoxetine 20 mg weight loss aceon pharmacy prices list flomax dosage for kidney stone best place to buy viagara combivent online from usa buy strattera online cod enalapril maleate hydrochlorothiazide tablets effexor xr side effects first week buy motilium without a prescription from canadian pharmacy best price for actonel united pharmacies finpecia how to buy flovent in london ordering calan generic view topic retin-a buy online levitra super active from usa pharmacy benadryl tablets boots naprosyn buy canada accutane online australia como comprar cytotec en la farmacia legit online pharmacies no prescription overseas pharmacy no prescription hydrea online prescriptions legal delivery cod buy cymbalta is benicar generic imitrex over counter medication methotrexate online shipping quibron-t for sale philippines fluoxetine for sale usa azithromycin 3 day dose pack dosage buy retin-a 0,025 online pharmacy cheap hyzaar canada comprar tadalis sx portugal cialis tadalafil 20 mg wikipedia buy erythromycin 100mg online what do social anxiety pills do motilium prescription coupon emsam patch coupons exelon online usa risperdal from canada can bentyl cause weight gain prednisone on the internet online pharmacy no prescription needed isoptin bupron sr refill pack fertility calculator using clomid buy lipitor pills in the mexico viagra en vente libre aux usa side effects of sildenafil citrate generic for avalide 300 can you buy lisinopril online pharmacy generic costco pharmacy cipro price over the counter topical antibiotic cream uk estradiol valerate transgender buy florinef fludrocortisone online generic strattera 40 mg pills malaseb ingredients where to buy buffered aspirin buy hyaluronic acid online reviews does doxycycline 100mg treat acne what does benicar cost pravachol canada head office betoptic online legally biaxin reviews for men albendazole no prescription needed cheap chloramphenicol mg buy mobic for sale uk buy levitra no prescription mastercard buy cipro us luvox 100 mg tablet mycelex-g legal in england losartan hydrochlorothiazide spc side effects of actonel 150 mg colospa prescription coupon canada cleocin kamagra soft uk buy buying aspirin in germany red ginseng online healthy weight management cvs pharmacy online detrol cheap uk depo medrol dose pack directions online pharmacy europe review craigslist new york state watertown is capoten legal in uk haridra shopping discount code for requip precio de flagyl suspension order torcemide nhs prescriptions online sheffield prozac online prescription directions on how to take clomid best prices on viagra and cialis generic plavix prescription only eltroxin side effects 2011 serophene on line no script eetless hoodia 60 capsules levitra professional online forum canadian adalat tablet vente de lopid au quebec how to get off nexium image ageless total pure hyaluronic acid reviews store generic zanaflex prescription birth control questions online chat to buy flovent glucophage capsules to buy zyrtec costco kirkland aspirin 325 mg van you buy valtrex canadian licensed pharmacy lexapro is there a generic substitute for flomax brand levitra visa online viagra sales canada cheap luvox usa synthroid without a prescription from uk yasmin in croatia where to buy kamagra chewable in canada safely dramamine 40 mg dose metformin generic otc generic viagra soft us suhagra india no prescription american omnicef buy viagra generic pharmacy price of lithium without insurance is it illegal to order generic lanoxin abana medicine side effects cheap liv 52 uk azithromycin chlamydia dose best price for real viagra terramycin eye ointment shortage nizoral tablets side effects in dogs lasix refill pack long time side effects revia order nizagara online buy hytrin mg trimox drug oversea tamsulosin hcl 0.4mg capsule what is clonidine prescribed for cleocin gel from usa pharmacy community east indianapolis coumadin clinic motilium 100 tablets what drug category is strattera onde comprar roacutan rj deltasone from europe side effects celexa medication order cialis sublingual pill voltaren 50 mg ec tab is levaquin better than cipro for uti mexican prevacid proventil hfa for sale does cvs caremark cover viagra best drugstore brand of full coverage foundation flagyl dogs how to order zantac online generic for allopurinol zyloprim 300mg evecare order online dramamine tablets side effects artane residential care home manchester clyde 1 news mail order drugs from india cialis shelf life of erythromycin ointment acticin mist canada purchase generic unisom where to buy alli online uk approved buy amitriptyline for daily use buy allopurinol canada buy astelin astrailia tofranil new zealand comprar diovan en argentina long term side effects of precose effexor xr bonus pills trandate from china common side effects of pariet cheap lady era uk valtrex discounts codes xenical prix en pharmacie en france canadian pill identifier app buy viagra super active tablets online paroxetine withdrawal syndrome treatment order naprosyn lowest price what is the half life of toradol im cialis comprar mexico rumalaya liniment pharmacy prices list cvs pharmacy 86th amsterdam nyc brand levitra.com how long does it take for cleocin suppositories to work canadian femara cheap pills generic diamox acetazolamide 250mg levitra plus medication order antabuse order canada can buy confido online side effects of motilium on the baby keflex 500mg pregnancy mycelex-g online uk fasigyn tinidazole 500mg best place buy zestril buy amitriptyline 15mg online precio viagra de pfizer try viagra ships 2 to 3 days u.s generic drug for seroquel xr albendazole cheap us pharmacy buy triamterene with paypal minocycline medication guide amaryl m 4 mg /1000 fast phexin deleviery lloyds pharmacy jobs liverpool over the counter viagra for women overnight abana cod fedex generic cipro usa pharmacy mims online digoxin online pharmacy no prescription needed oxycontin what does ginseng do for men dostinex sale sertralina interacciones medicamentosas cheap coreg no prescription can you snort neurontin to get high buy seroquel without prescription from canada accutane drugs like where to get aspirin singapore ranitidine medicine cost ponstel discount arjuna italiano can i order prednisone elocon next day shipping where does asacol work brand names of water pills levitra super active not generic benemid perth australia pilex in canada mircette 20mg tab dutas costco i pill leukeran website tamoxifen canada pharmacies baclofen free shipping search by image iphone app ventolin tablets purchase on line generic lasix for dogs prinivil birth control online us effexor banned uk where to buy mircette in canada safely benemid mg buy purchase brand viagra in australia wellbutrin xl coupons & discount nizoral tablets, no rx what is grifulvin v for best price pyridium order diovan pharmacy hct what is sinemet tablets target australia liv dolls motilium retail pharmacy puerto rico aceon prices at costco lexapro without prescription miami purchase ventolin inhaler online pak english newspapers online pill identifier pictures vicodin valtrex price india costco pharmacy tadapox price what are the side effects of augmentin tablets is effexor xr generic available tablets can you buy norvasc cheap generic is mail order nizoral safe best site get augmentin sertraline without prescriptions comprar prilosec pela internet prednisone buy no prescription live and let live quote in italian online cheap antivert no rx buy prilosec 10 buy accutane 30 mg online lioresal suppliers overseas aricept reviews order maxaman canada valtrex reviews for cold sores side effects of micardis plus 40 pariet rabeprazole real cialis for sale no prescription pharmacy - cheap generic medications what does allegra d pills look like aldactone without prescription mometasone nasal spray in pregnancy side effects of taking aleve daily levitra professional refills order flagyl er tablets what is flexeril mexican pharmacies online cheap can benicar get you high ortho tri-cyclen usa cvs prices cheap ponstel free delivery risperdal for discount fish cycline forte for humans can buy seroflo online adalat cc rxlist coumadin warfarin foods to avoid what is the use of tablet ciplox-500 amoxil dose for strep throat in children delivery order prescription plendil tricor without rx order generic geriforte ginette-35 australia pharmacy motilium non perscription countries pill rx health order glucotrol products valacyclovir hydrochloride 500 mg. dosage coreg online in us retino-a cream 0,025 pills sweat buy rosuvastatin tablets online viramune drug classification non prescription ephedraxin micronase australia pharmacy buy kamagra jelly stores 100mg viagra on the web alli weight loss success stories terramycin for bees for sale what is valtrex taken for yasmin sublingual dosage discover adventure classic cols vpxl uk buy hydrocodone no prescription needed anxiety medication online pharmacy where to prazosin discount dulcolax mg depakote bipolar disorder user reviews zocor order can buy ginette-35 online can you buy viagra over the counter delivery cheapest can you get pregnant if you are taking prometrium what type of medication is hydrochlorothiazide is viagra over the counter uk buy cialis sublingual online overnight free coupon for deltasone betnovate ointment side effects can you buy clozaril over the counter in germany what are the side effects of propranolol tablets is there a generic cialis available fastest amoxil uk delivery order crestor 5 mg buy aleve mg online indocin purchase what is the medicine zovirax used for generic silagra no prescription order kamagra online uk hydroxy pure hoodia reviews gasex syrup himalaya arjuna tablets online buy water pills lasix purchasing actoplus met online order vasotec online with visa buy actos pioglitazone online type diabetes how long does cytotec take to start to work where alligators are found mail-order cialis jelly buy luvox fast shipping cheap doxycycline line percocet vicodin oxycontin best place to buy finasteride forum aciclovir dosis en adulto de varicela can you buy kamagra gold how much is synthroid cost is buying viagra online legal prednisolone dosage adults serevent tablets price buy extendaquin online from usa xenical 120 mg orlistat reviews lisinopril how to buy where can i get ventolin pills eulexin on line purchase Purchase erythromycin 500mg what is the generic name for doxycycline hyclate to buy purim where to get neurontin pct how long does it take to get off lexapro can you gain weight on alli buy tadacip online usa buy cialis sublingual in singapore deltasone mg tablet donde puedo comprar cafergot over the counter motrin vs prescription motrin buy lotrisone over counter drugstore makeup brush buy alli pills in the mexico risperdal drug schedule florinef how to buy donde conseguir viagra sin receta argentina ophthacare paypal viagra jelly lawsuit canada lasix fast india zebeta without prescription can buy ayurslim online renagel tablets uk allegra costa rica cipro cheap price aleve usa cvs prices prescription drug accutane isotretinoin zyvox usage provera 10mg tablets glucophage next day primatene mist inhaler 2013 cheapest cytotec paypal long term side effects of prilosec otc is there a generic available for bystolic best place to buy raloxifene new london craigslist cars buy trileptal paypal accepted cleocin gel best price best generic olanzapine sites neo medrol buy cheap silagra using pay pal we are young set the world on fire where can i get xalatan pills coumadin pill shortage generic advair diskus $100 50 non generic finax cost of differin gel .3 where can i buy cytotec in malaysia buy alli online weight loss mg buying aciphex in canada where allegra why is there a shortage of methotrexate cialis online scams prozac canadian pharmacy benadryl dosage rxlist buy tofranil next day spironolactone acne pharmacy a physician orders 750 mg of chloramphenicol to be added to a 100 ml bag of ns best generic medrol sites without a script online order allegra topical tetracycline pregnancy clomid suppositories buy saw palmetto berry buyers florida periactin buy online uk donde comprar xbox live gold barato buy dipyridamole online pharmacy buy citalopram without prescription uk rx pills online store where can you buy cefixime order pyridium 120 mg med cab amaryl zyprexa drug store online comprar atacand original en madrid prandin online usa best place buy duetact pct low price mentax uk i pill zaditor website fastest singulair uk delivery can you take finast daily online pharmacy uk atorlip-20 how much is carbozyne tablets pletal 100 mg generic liquid baclofen review buy proscar ireland mail-order albenza where buy levothroid finast in italia haldol decanoate rxlist cheap airline alliances diovan mist canada maxalt and other medications diclofenac gel online shipping side effects of diamox for altitude sickness topical spironolactone side effects side effects cialis medication buy lopid 600 mg buy caverta online india flomax mr side effects us pharmacies online that sell anafranil wellbutrin sr birth control online uk 6 mercaptopurine crohn;s disease what types of mirapex are there levitra in italia generic luvox cr orlistat maximum dosage mexican pharmacy no prescription mentax lukol order online viagra jelly pill shop discount code side effects of celexa in men telmisartan 40mg hydrochlorothiazide 12.5 mg tablets online forum nasonex order allegra best site to buy medrol how to use tamoxifen effects of drinking alcohol while taking azithromycin tamoxifen online no prescription what is doxycycline hydrate donde comprar kamagra en venezuela comprar phenamax en argentina imuran shelf life arava generic name can i make feldene generic seroquel canada brand amoxil for men in usa yasmin next day delivery buy detrol online pharmacy us online pharmacy no prescription cialis super active crestor buy online ireland generic from v-gel valtrex and pregnancy dosage cheap alesse uk free shipping pharmacy xenical to buy in the canada without a prescription cost comparison generic silagra online buspar buy online mexico order buy elocon discount el eutirox efectos secundarios safe dapoxetine buy citalopram generic for celexa purchase dapoxetine cheap fluoxetine online usa voveran overnight shipping cheap demand of ground calcium carbonate in india ordering lasuna generic sominex cost maximum safe cialis dosage voltaren gel price cvs levaquin dose for cats buy tobacco online with paypal hytrin pct buy buy tamoxifen citrate liquid mg acticin cost acheter amaryllis belladonna cheapest remeron tablets uk buy advair diskus mg online non prescription viagra australia femcare without a prescription vegetal vigra suppliers order moduretic medication by mail synthroid dosage tsh level safe virgra on internet styplon online order apo-valacyclovir 500 mg tablet non prescription zestril where to get luvox dutas for sale australia hytrin no prescription canada where to buy lithium in canada safely cialis vs viagra mayo clinic neurontin 600 mg high purchase methotrexate online buy imuran online no prescription us floxin in canada new brain enhancement drugs legal buy actonel online canada can you get high off baclofen 10 mg generic diclofenac patch what is equivalent to singulair over the counter medicine actos type pioglitazone voltaren online without rx is there a generic equivalent for benicar amoxil cheap cost lipitor without insurance after accutane acne back suhagra drug in germany pharmacy is it safe to order rumalaya gel elavil reviews insomnia comprar blopress portugal ranitidine 150 mg tablet gln meclizine hcl prices danazol prescription coupon quickest norvasc purchase tetracycline 500mg buy abilify with aciphex tablets price purchase yasmin on line in mexico generic cialis legal us what does voltaren cream do insurance companies ni is allopurinol an over the counter drug what is phenamax best place to buy tadalafil online how to buy neurontin online ramipril side effects dry cough cordarone from canada buy nymphomax in ireland can you only get erexor on prescription keppra discount coupon atacand no prescription reviews hydroxycut acai user reviews cheap furosemide buy online calan suppositories buy buy feldene from canada can i order finast no prescription in the usa seroquel delivery london order viagra soft overnight is 10mg of lexapro a low dose do i need a prescription to buy viagra buy hoodia with visa generic mycelex-g can i get albuterol over the counter aceon generic cheap costs buy voltaren 100 mg paroxetine partnership for prescription assistance purchase augmentin on line in india buy minomycin singapore best online pharmacy generic tegretol is it safe to order betnovate amoxil 100mg tablet how long does it take pravachol to work evista in usa medicaid mail order pharmacy florida meloxicam 15 mg buy suprax antibiotic 6 day prednisone pack dosage what is a good percent yield for aspirin keftab where to purchase comprar ventolin sin receta amoxil bonus pills zyvox 100mg tablet ordering nolvadex on line safe buy accutane online nimotop buy online ireland cardura xl 4 mg a'ra differin gel pharmacy decadron india buy minocycline with no script what is indinavir used for indian generics online lisinopril ventolin 100mg cheep penegra online pharmacy clomid twins blog medicine actos pioglitazone hydrochloride dosage generic floxin cost citalopram normal dose range clomid for men with low sperm count lioresal drug store online amoxil side effects buy avalide cheap irbesartan hydrochlorothiazide how do i order cialis from mexico asacol 800 mg reviews where can i get brand amoxil flovent order by phone doxycycline 50mg baclofen anxiety dosage diamox order diclofenac usa sale kamagra gold price proscar canada no prescription order geriforte tablets nizoral drugs online purchases yasmin le bon amantadine buy canada is it safe to use generic cialis names of oral contraceptive pills available in india buy diamox uk acetazolamide what is the correct dosage of female viagra cialis jelly pill shortage low cost overnight cefixime carafate for men sale in uk how much is cabgolin tablets vpxl drug in canada pharmacy when to take synthroid medication elocon drugs for sale cialis prodaja srbija for sale artane amaryl com beconase aq generic release date crestor maximum dose viagra suppliers australia order ortho tri cyclen lo online cheap genuine fml forte online cheap lasix mexican pharmacy colchicine tablets dosage safe alternatives nexium original retino-a cream 0,05 online awc pharmacy reviews licensed pharmacy strattera kytril without prescription miami dosis necesaria de cytotec para abortar valtrex usa sale arthritis cure daily mail bactrim forte 800 160 mg tablet buy generic levitra with bonus altace low dose birth control prazosin capsules buy roaccutane online roche buy alesse in canada pharmacies ordering low dose norvasc what does wellbutrin xl do to the brain how to get amitriptyline on line flexeril dosage for tmj can you get caverta over the counter best price femara ampicillin to buy in the uk without a prescription rumalaya forte dose side effects of citalopram hydrobromide 20mg promethazine 25 mg recreational use low cost overnight alli aceon through erbumine fincar 5mg hair loss ciprofloxacin eye drops price 100 mg tadacip comprar abilify en argentina generic drug name for prevacid inderal online unisom sleeping pill reviews vasotec 100mg cheep ordering atacand buy famvir uk cheap alesse birth control elocon 10 mg cost wellbutrin sr 150mg tablets rogaine 5 online in usa where to get hoodia in australia plavix low cost xeloda suppositories buy purchase generic mirapex prescription canada buy amitriptyline can you buy benadryl if your under 18 doxycycline and alcohol liver proscar vs propecia price can you use nolvadex to get rid of gynecomastia didronel from canada Purchase avapro 150 mg online que pastillas sirven para abortar en colombia pfizer lipitor patent yasmin lawsuit information where cane i buy clomid from uk zyvox 60 mg pill levaquin 500mg tablets price who buys illegal drugs from mexico how to use nizoral shampoo on skin hydroxycut pure hoodia 60 ct reviews abilify chi lo usa lantus solostar carrying case genuine liv 52 best price cialis sublingual usa sale what is reglan used to treat zaditor prescription only how to buy vasotec is diflucan over the counter australia worldwide pharmacy betapace buy finpecia online overnight delivery purchase valtrex tablets how to buy femara online can i order eulexin no prescription in the usa online generic zyvox antibiotic recommended dose of doxycycline for chlamydia caverta by mail celadrin overnight pharmacy maxalt usa how to order rogaine 5 western drug nizagara safe sinequan buy retino-a cream 0,05 roche precio argentina what does baby aspirin look like se puede comprar viagra en una farmacia indication de bactrim forte cheap tadalafil uk can you buy medrol online valacyclovir 500 mg once a day levothroid tablets can i buy wellbutrin sr in canada free coupon for reglan valtrex pills genital herpes comprar kamagra oral jelly original buy amantadine online us no prescription parlodel delivery generic prandin available us are there any over the counter inhalers how long does citalopram take to work for depression pariet overnight delivery view topic how long does it take for micardis hct to work celexa pharmacy mail order buy online combivent generic can you get lopressor buy chlamydia drugs cheap kamagra buy online ordering suhagra on line buy generic brand cialis online best famvir prices kesan pil perancang noriday meclizine overnight pharmacy nimotop usa cvs prices how to use finasteride can you get high off zyrtec buying finasteride uk how long does it take imitrex to start working buy eurax cheap thrush from flagyl accutane results permanent mail order generic lioresal generic terramycin overnite shipping what does depakote er look like revia cheap price cheapest ditropan buy alli cheapest diet pharmacy buy amitriptyline 10mg tablets speman from usa side effects of simvastatin in men clomid 50mg were can i buy it aygestin weight gain generic dramamine overnite shipping quickest tetracycline methotrexate purchase online what does diflucan treat williams g 2007 orlistat over the counter ephedraxin tablets 40mg buy depakote in australia micronase suppliers overseas what are the side effects of quitting lexapro canadian alliance of student associations copyright legislation xalatan side effects eyelash growth liquid letrozole for sale levlen pills information proscar discount coupons accutane dosage by weight how to take valtrex during an outbreak free trial viagra online best place to buy rumalaya gel taking cytotec orally for abortion speman doctors online buy propecia without prescription how to import dutas safe voltaren no prescription buy olanzapine 20 pantoprazole generic otc best place buy clozaril pct diflucan comments how to buy ranitidine online levoxyl ingredients lactose can cephalexin cause weight gain v-gel pill shortage valtrex 40 mg pharmacy speman tablets review nexium drug wiki mestinon pharmacy femcare asheville reviews arimidex online no prescription purchase arjuna cheap cialis sublingual best price list of contraceptive pills available in india metformin discount prices meloxicam dose guinea pigs ropinirole hydrochloride drug bank buy cheap clomid online clomiphene citrate azithromycin dosage typhoid yagara medication order aspirin free shipping cheap brafix protonix pills buy online where to buy liv dolls canada clomid ovulation cramps levaquin from canadian pharmacy brand finast buy brand sinemet buy buy cheap jelly online kamagra tablets generic pills for maxaman order styplon pills allopurinol online australia singulair 5 mg tablets whats better cialis levitra or viagra buy ventolin online in usa obagi tretinoin discount buy motrin for daily use what does biaxin 500mg look like bupropion women buy buy kamagra oral jelly australia citrate buy colchicine pills spc albendazole tablets ayurslim from usa lasuna refills mycanadianhealthcare purchase arjuna cheapest minipress to buy buy acai in uk canadian alliance terminals calgary ab buy levlen birth control tablets top drugstore makeup remover free morning after pill nottingham finpecia generic equivalent viagra se vende sin receta mexican pharmacy no prescription ginette-35 diovan buy australia order aciclovir online uk buy penicillin for people taking 20 mg cialis daily flagyl er dosage instructions buy fluoxetine hydrochloride online buy cymbalta tablets usa resources for coreg order snovitra super power tablets order naprosyn online no prescription with a amex original bactrim online valtrex during delivery brand levitra order generic tadalafil review buy cialis jelly new zealand online cialis professional pharmacy online canadian online pharmacy for requip how much is buspar tablets viagra soft cheap canada pharmacy metoclopramide dose for migraine