Szukaj

piątek, 25 lipiec 2014
Strona główna arrow Czarnobyl


Czarnobyl PDF Drukuj E-mail
Dodał wtorek
środa, 16 marzec 2005

Miasto

Mapa Ukrainy
Mapa Ukrainy
Czarnobyl, Czernobyl, miasto w północnej części Ukrainy, na północ od Kijowa, przy ujściu Prypeci do Zbiornika Kijowskiego, przy granicy z Białorusią. 14 tys. mieszkańców (1986), po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej ludność ewakuowano.

Historia: wzmiankowane 1193, wchodziło w skład Księstwa Kijowskiego. Od XIV w. należało do Litwy, 1569 wcielone do Korony, własność królewska. W XVI w. rozwijało się jako centrum handlowe, położone przy szlakach wodnych. Od 1566 należało do rotmistrza królewskiego i starosty orszańskiego Filona Kmity, zw. Czarnobylskim, następnie do rodu Sapiehów, od poł. XVIII w. do Chodkiewiczów. Podupadło w XVII w. podczas powstania B. Chmielnickiego. Od 1793 pod zaborem rosyjskim. 1922-1991 w Ukraińskiej SRR. Prawa miejskie 1941. Od 1991 w granicach niepodległej Ukrainy.

Wstęp

Czarnobyl jest często nazywany "największą katastrofą spowodowaną przez człowieka". Określenie to jest słuszne, jeżeli chodzi o powszechny lęk, jakiego w okresie pokoju nigdy jeszcze nie doświadczyliśmy. Jednak pod innymi względami ta katastrofa była daleka od "największej". Na przykład, emisja jodu-131 z czarnobylskiego reaktora była 180 razy mniejsza niż z wybuchów jądrowych przeprowadzonych w rekordowym 1962 roku, a liczba zgonów (41) i ciężkich obrażeń (203) blednie wobec innych katastrof w XX wieku. Warto zwrócić uwagę, że w czterech najsławniejszych katastrofach zapisanych trwale w pamięci społecznej (Windscale, Seveso, Three Mile Island i Czarnobyl) żniwo śmierci było najmniejsze.

Czarnobyl był z pewnością największą w historii katastrofą psychologiczną, która swym zasięgiem wielokrotnie przekroczyła nawet sławny strach przed końcem świata w czasie Pierwszego Millenium. W przeciwieństwie do irracjonalnych zachowań społecznych w latach, kiedy - jak pisze Słowacki -

Nadchodził wielki ów Rok Tysiącowy
Który narody jak gwiazdy odmienia,

lęk czarnobylski nie ograniczył się do krajów chrześcijańskich, lecz rozszedł się po całym świecie i opanował niemal każdego: publiczność, media, polityków, uczonych, a nawet profesjonalistów ochrony radiologicznej.

Ten współczesny strach nie był krótki, jak sprzed wieków. Po dziesięciu latach nadal wpływa na emocje, decyzje a nawet zdrowie wielkiej liczby ludzi. Jednym z czynników napędzającym czarnobylskie lęki, a nawet ogólnie radiofobię, jest - paradoksalnie - doskonałość współczesnej ochrony radiologicznej i systemów monitoringu promieniowania.

Elektrownia po awarii
Elektrownia po awarii
W roku 1986 wszyscy wierzyli, że nawet najmniejsza dawka promieniowania, bliska zerowej, powoduje powstawanie nowotworów. Paradygmat ten jest administracyjnym założeniem przyjętym w roku 1959 dla ochrony radiologicznej stosunkowo małej grupy ludzi zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące. Założenie to jest najważniejszym źródłem czarnobylskich obaw i ich trwałości. Obecnie jest ono poddawane krytyce, nagromadzono bowiem wiele danych epidemiologicznych i eksperymentalnych wskazujących na jego fałszywość. Hipotetyczne uratowanie jednego życia ludzkiego przez wprowadzenie do amerykańskiej energetyki jądrowej przepisów opartych na tym paradygmacie kosztuje 2.5 mld dolarów. Natomiast koszt szczepień ochronnych przeciw dyfterii, krztuścowi i odrze naprawdę ratujących życie wynosi w Trzecim Świecie 50-100 dolarów na osobę. Ale na takie szczepienia chronicznie brakuje pieniędzy.

Okazuje się, że małe dawki promieniowania, podobne do naturalnych, i większe niż czarnobylskie dawki w Polsce, przedłużają życie, poprawiają odporność na choroby zakaźne i zmniejszają śmiertelność nowotworową. Stwierdzono to m.in. wśród tej części ludności Hiroszimy i Nagasaki, która została napromieniona małymi dawkami w czasie ataku atomowego. Występowanie zjawiska dobroczynnych skutków małych dawek promieniowania potwierdził UNSCEAR - Komitet Naukowy Narodów Zjednoczonych ds. Skutków Promieniowania Atomowego, największy międzynarodowy autorytet w dziedzinie badań radiacyjnych. Przejdźmy wreszcie do przebiegu pierwszych dni w Polsce po katastrofie w Czarnobylu.

26 KWIETNIA 1986 ROKU

O godzinie 1:23 w nocy, 26 kwietnia 1986 roku, reaktor w Czarnobylu zaczął się topić. Przyczyną był błąd człowieka i wady konstrukcyjne reaktora tego typu. Tamtej fatalnej nocy pracownicy elektrowni przeprowadzali doświadczenie, które miało polegać na stopniowym zmniejszaniu mocy reaktora. Aby się powiodło, wyłączono większość automatycznych systemów zabezpieczeń. Reaktory typu czarnobylskiego RBMK-1000 mają jednak tę wielką wadę, że są niestabilne, gdy pracują z małą mocą. W pewnym momencie reakcja zachodząca w reaktorze wymknęła się spod kontroli, a na włączenie systemów zabezpieczających było już za późno. Ilość wytwarzanej energii była tak duża, że zaczęły się palić pewne elementy konstrukcyjne reaktora. I tutaj dały o sobie znać wady konstrukcyjne. Wewnątrz reaktora znajdowało się 1500 ton łatwo palnego grafitu. I to on wywołał pożar i wybuch chemiczny. Wtedy w Polsce nie istniała energetyka jądrowa ani żadne plany na wypadek takiej katastrofy. Nikt nie spodziewał się wówczas, aby awaria w cywilnym zakładzie jądrowym w jakimś kraju europejskim wymagała działań władz polskich dla ochrony ludności. Nawiasem mówiąc, jak się wiele lat później okazało, w żadnym z tych państw nie istniały plany przeciwdziałania skutkom podobnych katastrof. Lokalne plany awaryjne dla reaktorów w Świerku oraz plany obrony cywilnej na wypadek wojny jądrowej okazały się zupełnie nieprzydatne w sytuacji katastrofy czarnobylskiej.

Mieliśmy jednak dobrze zorganizowaną i wyszkoloną Służbę Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych (SPSP), czyli krajowy system monitoringu radiacyjnego, koordynowaną przez Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR) w Warszawie. W jej skład wchodziło wtedy około 140 placówek pomiarowych rozmieszczonych mniej więcej równomiernie w całej Polsce. W CLOR były dwie stacje poboru wielkich mas powietrza do mierzenia śladowych zawartości pyłów promieniotwórczych w atmosferze, unikalne w Europie, umożliwiające szybką analizę składu izotopowego skażeń i określenie ich źródła. CLOR był jedyną w Europie placówką, która miała możliwość mierzenia skażeń przestrzeni powietrznej państwa, na wszystkich wysokościach troposferycznych i w dolnej stratosferze.

System SPSP stworzono z myślą o obronie cywilnej w przypadku ataku jądrowego. Jednak spełnił on dobrze swe najważniejsze zadanie: wcześnie wykrył i zidentyfikował zagrożenie czarnobylskie. Wykorzystaliśmy doświadczenie zdobyte w ciągu wielu lat monitorowania skażeń po próbach jądrowych, a także w czasie ćwiczeń i prac badawczych nad wojną jądrową prowadzonych przez Państwową Agencję Atomistyki i CLOR. Niedostatkiem SPSP był brak bezpośredniej łączności z centralnym ośrodkiem władzy politycznej i administracyjnej, która powinna podjąć szybkie decyzje dotyczące milionów ludzi w całym kraju.

Wojskowy system wykrywania skażeń promieniotwórczych, podobnie jak we wszystkich innych krajach, był dostosowany do znacznie większych poziomów radiacji po ataku jądrowym. Przyrządy radiometryczne służb wojskowych okazały się w sytuacji katastrofy czarnobylskiej zbyt mało czułe. Podczas nocnego spotkania 29 kwietnia w Komitecie Centralnym PZPR, szef Obrony Cywilnej Kraju, wiceminister obrony narodowej gen. Tadeusz Tuczapski stwierdził, że nie ma żadnych skażeń, bo gdyby były, to Obrona Cywilna by je wykryła. Jednak nie wykryła ani w Polsce, ani nigdzie w Europie. W ciągu następnych kilku tygodni Obrona Cywilna przedstawiała specjalnie powołanej Komisji Rządowej wyniki swoich pomiarów. Różniły się one całkowicie od wyników monitoringu SPSP i nie były wiarygodne. Z tego powodu nie zostały opublikowane w Raporcie Komisji Rządowej, wydanym w czerwcu 1986 roku.

Pierwsza fala skażonego powietrza dotarła nad Polskę prawdopodobnie około północy 27/28 kwietnia, a wykryto ją w kilka godzin później. W samym Czarnobylu, emisja z płonącego reaktora uległa już wtedy znacznemu zmniejszeniu. Emisja malała dalej aż do 3 maja, kiedy to zaczął się jej ponowny gwałtowny wzrost. Ta druga emisja, większa niż 27 kwietnia, nastąpiła wskutek przebicia się stopionego rdzenia reaktora do znajdujących się poniżej pomieszczeń wypełnionych wodą. Chmura z tej drugiej wielkiej emisji szczęśliwie ominęła Polskę i skierowała się na południe Europy. 1 maja w Polsce zaczął się gwałtowny spadek skażeń powietrza, lecz nie gruntu, paszy, mleka itd. O tym co działo się w czarnobylskim reaktorze, jakie były fluktuacje emisji radioizotopów (np. gwałtowny jej wzrost 3 maja) i lokalne kierunki rozchodzenia się, ani polskie władze ani specjaliści nie otrzymali ze Związku Radzieckiego żadnych informacji, tak więc wszystkie decyzje ochronne podejmowaliśmy na podstawie danych z naszej własnej sieci monitoringu. Pomimo obowiązujących od 1984 roku w krajach RWPG ustaleń Związek Radziecki nie zawiadomił polskich władz "w możliwie krótkim czasie" o katastrofie i jej przebiegu, co opóźniło nasze przygotowania ochronne o około półtora dnia.

28 KWIETNIA 1986 ROKU

O godz. 7:00, 28 kwietnia, placówka SPSP w Mikołajkach stwierdziła kilkakrotny wzrost mocy dawki promieniowania gamma i około siedmiusetkrotny wzrost ogólnej radioaktywności beta w powietrzu. Wiadomość o tym przekazano telefonicznie do CLOR o godz. 9:00. W tym samym czasie podobny wzrost mocy dawki promieniowania gamma - ponad 20 mR/h (mR/h = mikrorentgeny na godzinę, nieformalna obecnie jednostka mocy dawki promieniowania gamma) i silne skażenie powierzchni gruntu stwierdzono przed budynkiem CLOR. Wktrótce potem zaczęły docierać do CLOR z innych stacji SPSP meldunki o gwałtownym wzroście radioaktywności powietrza. O godz. 10:00 CLOR wprowadził alarmowy system pracy w dwudziestu czterech, a od 29 kwietnia we wszystkich placówkach SPSP.

W ciągu następnych dwóch godzin wpłynęło wiele raportów z sieci placówek SPSP, które wskazywały, że chmura radioaktywnego powietrza przesuwa się nad Polską od wschodu i pokrywa jej północno-wschodni obszar. W południe w Warszawie stężenie cezu-137 w powietrzu wynosiło 3300 mBq/m3 (Bq jest jednostką aktywności substancji promieniotwórczej wynoszącą jeden rozpad atomu na sekundę), tj. ponad 80 000 razy więcej niż średnio w poprzednim roku, stężenie jodu-131 około 100 000 mBq/m3 (przed awarią jod-131 był niewykrywalny), a moc dawki promieniowania gamma wynosiła około 30 mR/h.

Około godz. 12:00 przedstawiono sytuację Mieczysławowi Sowińskiemu, prezesowi PAA. W rozmowie tej podano, że niedługo będzie wiadomo, czy przyczyną skażenia jest wybuch broni jądrowej czy też awaria reaktora i nalegano, by o tak wielkim skażeniu kraju natychmiast poinformować rząd. Prezes stwierdził: Mierzcie dalej i informujcie mnie o wynikach.

Między godz. 10:10 - 13:15 zebrano w CLOR na filtrze pył promieniotwórczy z około 700 m3 powietrza. Analiza spektrometryczna wykazała, że jego skład izotopowy jest typowy dla procesów reaktorowych, a nie wybuchu jądrowego. Mimo licznych usiłowań, nie udało się skomunikować z prezesem PAA, więc około godz. 17:00 informację o zagrożeniu radiacyjnym kraju przekazałem sekretarzowi naukowemu PAN, prof. Janowi Kaczmarkowi, który zobowiązał się natychmiast zawiadomić premiera.

W godzinach popołudniowych stworzono w CLOR ad hoc grupę operacyjną, która analizowała sytuację i przygotowywała zalecenia ochronne. Niektóre meldunki zawierały nieprawdopodobe wyniki, np. instytuty w Świerku stwierdziły moce dawki gamma sięgające 2500 a nawet 10 000 mR/h. Po ich sprawdzeniu wykryto błędy w metodyce pomiaru i kalibracji przyrządów. Jednak zanim to wykonano, te zastraszające informacje wpływały na postępowanie specjalistów w CLOR, a także trafiły do publicznej wiadomości w Polsce i za granicą. Większość pomiarów mocy dawki wskazywała jednak, że nie ma bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia ludności od zewnętrznego promieniowania gamma, nawet jeżeli utrzyma się ono przez wiele miesięcy na poziomie bliskim obecnemu (ok. 30 mR/h). Była to bowiem moc dawki tylko nieco większa od poziomu naturalnego w Polsce i mniejsza niż w wielu innych krajach mających skały i gleby bogatsze w uran, tor i rad. Natomiast pomiary stężeń radionuklidów w powietrzu i analiza ich składu izotopowego wskazywały, że izotopy promieniotwórczego jodu, a zwłaszcza jod-131, wchłonięte do organizmu z powietrzem i żywnością, mogą ulec tak znacznej koncentracji w tarczycy dzieci, że staną się zagrożeniem ich zdrowia, powodując zwiększenie ryzyka powstania nowotworów złośliwych tego ważnego organu. Zawartość innych radioizotopów, np. cezu-137, była znacznie niższa.

Przemieszczanie się chmury radioaktywnej (animacja - czas trwania: 17s [chmura.rar - 1.17MB])


Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Przeprowadzone w godzinach popołudniowych i wieczornych obliczenia wskazywały, że dawka promieniowania od radiojodów w tarczycy dzieci może przekroczyć 50 mSv (Sv jest jednostką dawki promieniowania pochłoniętego przez organizm uwzględniającą różnice biologiczne rożnych rodzajów promieniowania i warunków napromienienia), a więc poziom powyżej którego Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej zalecała blokowanie dostępu radiojodów do tarczycy jodem nieradioaktywnym. To zalecenie oparte było na wspomnianym już administracyjnym założeniu, że każda, nawet bliska zerowej dawka promieniowania jonizującego może wywołać nowotwory złośliwe. Nowe dane z Hiroshimy i Nagasaki wskazują jednak, że poniżej dawki 200 mSv nie zaobserwowano znaczącego wzrostu śmiertelności nowotworowej, a przy dawkach mniejszych od 100 mSv śmiertelność wskutek białaczek była w tych dwóch miastach niższa niż u mieszkańców nie napromienionych. Również w Szwecji wsród tysięcy osób, którym podawano jod-131 dla celów diagnostycznych (średnia dawka 500 mSv) stwierdzono mniejszą częstość zachorowań na raka tarczycy niż u ludzi, którzy z takiej diagnostyki nie korzystali.

Jednak wobec narastającego zagrożenia czarnobylskiego nie roztrząsano takich subtelności (przyszła na to pora dopiero teraz), lecz zastosowano się do zaleceń międzynarodowych i uznano, że najpilniejszą sprawą jest ochrona dzieci przed skażeniem jodem promieniotwórczym.

Około godz. 18:00 specjaliści w CLOR dowiedzieli się z radia BBC, że źródłem emisji radionuklidów jest awaria reaktora w Czarnobylu. Ta informacja umożliwiła nam tylko nieco bardziej realistyczne prognozowanie dalszego rozwoju sytuacji, bowiem to co działo się w samym Czarnobylu było ciągle okryte tajemnicą. Dziś wiemy, że wszelkie połączenia z Czarnobylem zostały wówczas odcięte przez KGB. Lakoniczne oświadczenie TASS informujące o awarii na Ukrainie, bez podania miejscowości i informacji potrzebnych do planowania działań ochronnych, dotarło do Warszawy późnym wieczorem.

O godz. 18:30 zwróciliśmy się do Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych współpracującego z CLOR z prośbą o codzienne pobieranie prób powietrza z wysokości 1, 3, 6, 9, 12 i 15 km wzdłuż północno-wschodniej części granicy. W następnych dniach wykonano 60 lotów, a zdobyte w ten sposób informacje wykorzystaliśmy do prognozy skażeń. W godzinach popołudniowych CLOR nawiązał kontakt ze specjalistami z innych krajów (Anglii, Francji, Finlandii, Szwecji), wymieniając informacje o skażeniach oraz planowanych przedsięwzięciach.

Do późnych godzin nocnych w CLOR pracowano nad propozycjami zaleceń ochronnych dla ludności Polski. O pomoc w przygotowaniu najważniejszego z nich, tj. użycia jodu nieradioaktywnego dla blokady tarczycy poproszono specjalistów z Ministerstwa Zdrowia oraz Szefostwa Służby Zdrowia MON.

29 KWIETNIA 1986 ROKU

29 kwietnia około godz. 1:00 w Komitecie Centralnym PZPR rozpoczęło się posiedzenie kilku członków Biura Politycznego, członków rządu i Komitetu Obrony Kraju. O godz. 4:00 do grupy tej zaproszono z CLOR prof. Zenona Bałtrukiewicza z Szefostwa Służby Zdrowia MON oraz prezesa PAA. Posiedzenie trwało do godz. 6:30 i przyjęto na nim główne kierunki ochrony ludności zaproponowane przez CLOR. Miała to być przede wszystkim ochrona dzieci przed wchłonięciem radiojodu. Ustalono, że dzieciom we wschodnich i północnych województwach należy podać nieradioaktywny jod, a także wstrzymać wypas bydła na łąkach i przejść na karmienie ich suchą paszą. Mleka od krów przebywających dotąd na pastwiskach nie należy kierować do sklepów, lecz przeznaczyć do przerobu. Dzieci i młodzież do lat 18 powinny konsumować mleko w proszku i skondensowane. Należy ograniczyć spożycie świeżych jarzyn oraz dokładnie je myć. Zakazano picia wody deszczowej i stopionego śniegu.

Prócz tego prof. Zenon Bałtrukiewicz zaproponował, by ze względu na możliwość napływu nad Polskę większych niż dotychczas skażeń przez kilka dni dzieci pozostawały w domu i nie chodziły do szkół. By zamykać okna, zmywać jezdnie i chodniki wodą oraz odwołać pochody 1-majowe. Okazało się później, że zalecenia te nie były potrzebne, bo radioaktywne skażenia miały niższy poziom niż prognozowano.

Tych dodatkowych zaleceń nie przyjęto. Zgodzono się, że zagrożenie od innych radioizotopów jest mniej istotne, toteż akcję przeciw nim należy rozpocząć w drugiej kolejności. Uczestnicy spotkania doszli do porozumienia, że o sytuacji i zaleceniach ochronnych należy poinformować społeczeństwo w porannych audycjach radiowych, a następnie w prasie i w telewizji. Rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban rozpoczął pisanie komunikatu dla ludności.

Około godz. 6:00 sekretarz KC Marian Woźniak zatelefonował do swego odpowiednika w Moskwie, po czym stwierdził, że jego rozmówca nic nie wie o katastrofie w Czarnobylu. Wtedy nie wierzyliśmy w to, lecz dziś wiemy, że mogło to być prawdą.

Dla przygotowania akcji jodowej około godz. 6:00 zebrano w Ministerstwie Zdrowia grupę, która ustaliła (po raz pierwszy w świecie), że formą masowej profilaktyki jodowej będzie podanie tzw. płynu Lugola - wodnego roztworu jodku potasu i pierwiastkowego jodu oraz ustaliła jego dawki dla trzech grup wiekowych dzieci.

O godz. 6:30 do Komitetu Centralnego przybył gen. Wojciech Jaruzelski. Wkrótce, w ścisłym gronie członków Biura Politycznego i rządu, podjęto decyzję o stworzeniu tzw. Komisji Rządowej pod przewodnictwem wicepremiera Zbigniewa Szałajdy. Na zakończenie zebrania sekretarz KC Marian Woźniak oświadczył, że komunikatu dla społeczeństwa nie będzie. W Raporcie Komisji Rządowej nie ma wzmianki o tym nocnym posiedzeniu w Komitecie Centralnym, podczas którego podjęto wszystkie najważniejsze decyzje w sprawie działań ochronnych.

Pierwsze posiedzenie Komisji Rządowej rozpoczęło się o godz. 8:00 w Prezydium Rady Ministrów. Około godz. 11:00 Komisja oficjalnie zaleciła podjęcie akcji jodowej. Rozpoczęto ją w godzinach wieczornych i kontynuowano w nocy w jedenastu województwach północno-wschodnich. Akcja przebiegała niezwykle sprawnie. Podawanie płynu Lugola zorganizowano we wszystkich przedszkolach, szkołach, ośrodkach zdrowia i aptekach. Pomocy udzielili ochotnicy, którzy m.in. rozwozili roztwór jodu do małych wiosek. Około 75% populacji dzieci w 11 województwach przyjęło jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin akcji. (Przed rozpoczęciem akcji, tj. 28 kwietnia wieczorem i 29 kwietnia rano, około 2% rodziców podało dzieciom jod w formie i dawkach nieustalonych).

Dla porównania warto dodać, że w Związku Radzieckim ograniczenia spożycia mleka wprowadzono dopiero 23 maja, a jod stabilny zaczęto podawać ludności około 25 maja. Z powodu trudności organizacyjnych objęto tą akcją tylko 1.6 mln dzieci.

30 KWIETNIA 1986 ROKU

Skażenia ogarnęły cały kraj. Przed południem utrzymywało się w Warszawie bardzo wysokie skażenie powietrza, które po południu i w nocy spadło blisko czterdziestokrotnie. Komisja Rządowa wprowadziła profilaktykę jodową na terenie całej Polski, biorąc pod uwagę przemieszczanie się skażeń, niepewność co do emisji z Czarnobyla oraz nastrój ludności.

Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Na pozostałych terenach akcja przebiegała mniej sprawnie niż w województwach północno-wschodnich. Tam zaledwie 25% populacji dzieci otrzymało jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin. W tych rejonach kraju akcję jodową w większości zakończono 2 maja, jednak w niektórych miejscowościach ciągnęła się ona jeszcze do 5 maja. Komisja Rządowa przewidując, że zabraknie mleka w proszku, poleciła ministrowi handlu wewnętrznego wprowadzenie 2 maja reglamentowanej jego sprzedaży dla dzieci do 12 miesiecy oraz dokonanie importu brakującej ilości.

Poczynając od 4 maja, w CLOR mierzono zawartość jodu-131 w tarczycach mieszkańców Warszawy i kilku województw. Łącznie zbadano około 1400 osób. Podobne badania prowadzono u kilkuset osób w Instytucie Energii Atomowej w Świerku, gdzie również badano zawartość cezu-137 i cezu-134 w całym ciele.

Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Od 6 maja dwie ekipy CLOR prowadziły zwiad radiacyjny w pobliżu wschodniej granicy kraju, korzystając z helikopterów MSW. Mierzono moc dawki promieniowania gamma, zbierano próby mleka, roślin i gleby, a także badano skażenie ludzi. Wykryto wtedy silne skażenia radiojodem tarczyc dzieci szkolnych w niektórych miejscowościach. Specjaliści CLOR zażądali od Komisji Rządowej, by skierować do tego rejonu samochodowe laboratorium CLOR, w celu dokładnego zbadania skażenia dzieci w rejonach przygranicznych. Przewodniczący Komisji zarządził przeprowadzenie tych badań przez CLOR, jednak zarówno prezes PAA, jak i minister zdrowia sabotowali to zarządzenie i w końcu nie dopuścili do jego realizacji. 31 maja dyżurny Ośrodka Dyspozycyjnego Służby Awaryjnej CLOR zapisał w raporcie nr 181/86, że został telefonicznie powiadomiony, aby na polecenie prezesa PAA wstrzymać wszelkie pomiary jodu-131 w tarczycy wykonywane w samym CLOR.

Komisja Rządowa pracowała do 18 czerwca, analizując zmieniającą się sytuację, wprowadzając normy skażeń oraz modyfikując, a potem stopniowo ograniczając działania profilaktyczne. Na żądanie Komisji w pierwszych dniach maja sprowadzono z zagranicy 2000 ton mleka w proszku.

SKUTKI ZDROWOTNE

Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Średnia dawka promieniowania na całe ciało, jaką Polacy otrzymali w ciągu pierwszego roku od czarnobylskich radioizotopów wynosiła (według oceny UNSCEAR) 0.27 mSv. Stanowiło to 11% rocznej naturalnej dawki promieniowania. W ciągu całego życia Polacy otrzymają średnio od opadu czarnobylskiego dawkę na całe ciało wynoszącą około 0.9 mSv, czyli około 0.5% dawki, jaką w tym samym czasie zostaną napromienieni ze źródeł naturalnych, wynoszącej 168 mSv. Około 74% tej dawki na całe ciało pochodziło od cezu-137, 20% od cezu-134, 1% od jodu-131 i około 5% od innych izotopów. Tak mała dawka na całe ciało od skażenia czarnobylskiego nie będzie mogła dać żadnych, ani szkodliwych ani dobroczynnych, zauważalnych zmian zdrowia ludności w naszym kraju.

Dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 była natomiast znacznie wyższa. W zachodnich, mało skażonych województwach, sięgała ona od około 2 do 30 mSv u dzieci w wieku 1 roku. We wschodnich, silniej skażonych rejonach, dawka ta sięgała niekiedy około 10-90 mSv. U niemal 5% dzieci (u których zastosowano profilaktykę jodową) maksymalne dawki wynosiły niemal 200 mSv. Profilaktyka jodowa zmniejszyła dawki na tarczycę dzieci średnio o blisko połowę. Tam gdzie akcję rozpoczęto wcześniej zmniejszenie dawki mogło być nawet pięciokrotne. Około 70-80% radiojodu w tarczycy dzieci pochodziło z pożywienia (głównie z mleka). Tylko 20-30% radiojodu przedostało się do tarczycy drogą oddechową. Maksymalne stężenia jodu-131 w mleku pojawiły się w większości rejonów po 5 maja. Zatem nawet późno zastosowana profilaktyka dała korzystny efekt.

Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Gdyby w Polsce nie przeprowadzono profilaktyki jodowej to u około 5% dzieci, tj. około 500 000, dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 przekroczyłaby 1000 mSv. Zachorowalność na raka tarczycy po takich i większych dawkach wynosi na Białorusi około 1%. Jeżeli u nas byłaby podobna, to można sądzić, że w wyniku akcji jodowej ocaliliśmy około 5000 polskich dzieci od tej choroby. Zgodnie z danymi Kliniki Mayo w Rochester, Minnesota, przy wystąpieniu raka tarczycy u dzieci pełne wyleczenie osiąga się niemal w 100% przypadków. Jest to dobra prognoza dla 682 dzieci na Białorusi, Ukrainie i w Rosji, które zachorowały na raka tarczycy. Wiele z nich leczy się w krajach zachodnich.

W wyniku akcji jodowej 18.5 mln ludzi przyjęło blokującą dawkę płynu Lugola, w tym ponad 95% dzieci i młodzieży. Była to pierwsza w historii medycyny tak wielka akcja profilaktyczna dokonana w ciągu kilku dni. Rozpoczęto ją po około 13 godzinach od powziętej decyzji. Akcja ta dowodzi wysokiej sprawności organizacyjnej i zdolności do improwizacji Polaków. Dla porównania należy przypomnieć, że po katastrofie elektrowni w Three Mile Island koło Harrisburga, w Pensylwanii w 1979 roku, rząd amerykański zaczął dostarczać wyprodukowane ad hoc tabletki jodu okolicznym mieszkańcom w cztery dni po wypadku. Świadczy to o trudnościach logistycznych takiej akcji, które w dużej mierze wpłynęły na niepodjęcie jej w krajach europejskich, poza Polską, mimo że niektóre z nich były skażone w stopniu wyższym niż my. W Europie po prostu nie było wystarczającego zapasu tabletek jodowych dla zagrożonej ludności, ani szans na ich natychmiastowe wyprodukowanie i dystrybucję. Nasz sukces był wynikiem śmiałej decyzji oraz nowatorskiej idei, która zrodziła się w Ministerstwie Zdrowia: postanowiono użyć nie tabletek jodowych, których też nie mieliśmy, lecz przygotować w każdej aptece dobrze znany farmaceutom płyn Lugola. Zapasy jodu i jodku potasu niezbędnych do wyprodukowania go w aptekach znacznie przekraczały potrzeby.

Badania epidemiologiczne (największe jakie kiedykolwiek przeprowadzono w Polsce) wykonane przez zespół prof. Janusza Naumana z Akademii Medycznej w Warszawie, złożony z najwybitniejszych polskich endokrynologów i radiologów wykazały, że łagodne "zewnątrztarczycowe" objawy uboczne po podaniu płynu Lugola (mdłości, bóle głowy i swędzenie skóry) pojawiły się w około 5% przypadków. U bardzo małych dzieci niekiedy występowały wymioty, prawie zawsze u tych którym zamiast płynu Lugola podano roztwór jodyny. W żadnej grupie wiekowej nie zaobserwowano ubocznego "wewnątrztarczycowego" działania profilaktycznych dawek jodu. W badaniach tych, przeprowadzonych w latach 1989-1990, nie stwierdzono zwiększonego występowania nowotworów tarczycy.

Badania Instytutu Onkologii nie wykazały do roku 1995 wzrostu nowotworów tarczycy i białaczek. Ubocznym, bardzo ważnym rezultatem badań grupy prof. Naumana było stwierdzenie obecności wola endemicznego u mieszkańców znacznych obszarów Polski, wywołanego głębokim niedoborem jodu w naszej diecie. Niedobór zaczął się około 1980 roku, gdy zaprzestano jodowania soli kuchennej. W efekcie tych badań powrócono do jodowania żywności w Polsce, co powinno przyczynić się do poprawy zdrowia ludności.

POLITYKA INFORMACYJNA

Polityka informacyjna, którą władze stosowały w pierwszych dwóch dniach była błędna. 28 kwietnia nie było jej wcale, ponieważ rząd dowiedział się o skażeniach w Polsce zbyt późno. Ostatnie dzienniki radiowe i telewizyjne przekazały jedynie krótką informację agencyjną o wypadku w Czarnobylu. Na spotkaniu władz naczelnych w Komitecie Centralnym PZPR wczesnym rankiem 29 kwietnia postanowiono, by wstępne zalecenia dla ludności podać w rannych i przedpołudniowych dziennikach radiowych, a następnie w prasie i telewizji. Pod koniec tego spotkania zdecydowano jednak nie publikować takiego komunikatu. W prasie popołudniowej ukazała się jedynie bałamutna informacja, że 28 kwietnia nad północnymi regionami Polski przeszedł na dużej wysokości radioaktywny obłok, że utworzono Komisję Rządową i nikomu nic nie grozi.

Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
29 kwietnia wraz przygotowano rzeczową informację o skażeniach kraju, która miała być pierwszym oficjalnym komunikatem Komisji. Tekst ten przyjęto, jednak później został całkowicie zmieniony przez Wydział Prasy KC oraz rzecznika prasowego rządu. W efekcie 30 kwietnia publiczność znowu dowiedziała się, że radioaktywny jod "lata" w obłoku gdzieś wysoko nad Polską. Ponadto podano kłamliwą informację, że nastąpiło jedynie podwyższenie stężenia aktywnego jodu w powietrzu (...), stwierdza się spadkową tendencję poziomu stężenia i że nie stwierdzono podwyższenia stężenia innych pierwiastków. Na posiedzeniu Komisji 30 kwietnia prof. Zenon Bałturkiewicz z dr. Żarnowieckim zaprotestowali przeciwko wypaczaniu ich tekstu. Ostatnie kłamstwo - o braku innych pierwiastków - było tak kompromitujące, że przewodniczący Komisji oświadczył, iż takie manipulowanie tekstami specjalistów nie powtórzy się już więcej.

Na tym samym posiedzeniu odbyła się dłuższa dyskusja nad polityką informacyjną. Prof. Zenoen Bałturkiewicz twierdził, że władze muszą dawać publiczności pełną informację o średnich, maksymalnych i minimalnych poziomach skażeń. Starał się przekonywać, że wzbudzi to zaufanie ludności do postępowania i zaleceń Komisji. Kontrargumentem rzecznika rządu - głównego przeciwnika tej koncepcji, było niebezpieczeństwo wywołania paniki. Trudno jednak byłoby ją wywołać wiadomościami o skażeniach dających dawki promieniowania, na całe ciało, dziesiątki tysięcy razy niższe od zagrażających życiu. To co skłoniło go do podania prawdziwej informacji, to sugestia, że Polska poniesie setki milionów dolarów strat na eksporcie żywności, jeżeli przestaniemy być wiarygodni w oczach zachodnich kontrahentów i konsumentów.

Po tej dyskusji informacje w prasie były zgodne z rzeczywistością. I tak np. "Express Wieczorny" 5 maja opublikował komunikat Komisji Rządowej wraz z tabliczką szczegółowych średnich wartości skażeń kraju. Tego rodzaju informacja była unikatem w prasie światowej i została potem uznana przez ekspertów amerykańskiej Food and Drug Administration za najbardziej przejrzystą i pożyteczną spośród wielu. Amerykański Sekretarz Stanu George Schulz stwierdził, że Polska potraktowała ten wypadek w sposób zdecydowanie odmienny od ZSRR. Polska informowała ludność, przekazując wszystkie informacje jakimi dysponowała. Prasa zachodnioniemiecka wyrażała podobne opinie: Polskie media zwróciły od początku na siebie uwagę obszerną i rzeczową informacją ("Tages Anzeiger" - 2.05.86); Polacy w sposób najbardziej otwarty poinformowali własną opinię publiczną i zagranicę o skutkach awarii ("Volksblatt Berlin" - 3.05.86).

Pod tym względem różniliśmy się np. od Francji, gdzie po dwóch tygodniach milczenia, władze podały informację, że sytuacja wróciła do normy. W Anglii pojawiały się raczej enigmatyczne wiadomości, np. że większe skażenia występują na północy niż na południu, a 12 maja minister środowiska twierdził: można pić wodę, która wtedy w południowej Szkocji czterokrotnie przekraczała normy na wypadek awarii.

W roku 1986 specjaliści zachodnioniemieccy mówili do nas: Podziwiamy waszą sprawność i szybkość. U nas nie byłoby to możliwe. Tak widziano działania polskich specjalistów i władz za granicą, lecz nie w Polsce, gdzie spotkały się z powszechną krytyką.

Elektrownia w tle
Elektrownia w tle
Śledztwo wykazało, że odpowiedzialność za tę monstrualną tragedię spada na wiele osób, niekiedy zupełnie nie związanych z zespołem, który w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 pełnił dyżur w elektrowni. Następstwa katastrofy również wykroczyły daleko poza przemysł jądrowy, zmuszając do stawiania podstawowych pytań dotyczących dalszego rozwoju cywilizacji technicznej. Czarnobyl (ros. Czernobyl, ukr. Czornobyl) jeszcze kilkanaście lat temu był małym miastem, prawie zupełnie nie znanym światu. Po wybuchu reaktora nazwa ta znalazła trwałe miejsce w kronice XX wieku, stając się synonimem największej tragedii technologicznej w dziejach ludzkości, symbolem równie nośnym jak Stalingrad czy Bhopal. Z perspektywy lat widać nawet, że polityczne reperkusje katastrofy na Ukrainie przyspieszyły rozpad rosyjskiego imperium. Ważne jest zatem, aby świat zrozumiał przyczyny i skutki tego kataklizmu.

Rozległe skutki

Strefa zakazana
Strefa zakazana
Nigdy nie będzie znana całkowita ilość uwolnionej radioaktywności. 90mln kiurów, oficjalnie zgłoszonych przez ZSRR, należy traktować jako dolną granicę rzeczywistej wartości, która - według innych oszacowań - może być nawet kilkakrotnie wyższa. Trzeba uczciwie powiedzieć, że spowodowany katastrofą opad promieniotwórczy był porównywalny z tym, jakiego można oczekiwać po "średniej" wojnie jądrowej. Na miejscu wypadku w wyniku eksplozji i pożaru 187 osób zapadło na ostrą chorobę popromienną, a 31 z nich zmarło. Większość spośród pierwszych ofiar stanowili strażacy. Zniszczony reaktor wyzwolił setki razy więcej promieniowania jonizującego niż zbombardowanie Hiroszimy i Nagasaki. Intensywność promieni gamma na terenie elektrowni przewyższała 100 R/h (rentgenów na godzinę), a to oznacza, że dawka, którą Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej uznaje za maksymalną roczną, została tam przekroczona kilkaset razy w ciągu zaledwie godziny. Natomiast na dachu zniszczonego bloku energetycznego promieniowanie osiągnęło przerażający poziom 100 000 R/h.

Ludzki wymiar katastrofy sprzed 15 lat to odrębny, tragiczny i poruszający rozdział. Prof. Jurij Szczerbak pracował wówczas naukowo w kijowskim Instytucie Epidemiologii i Chorób Zakaźnych, około 100 km od Czarnobyla. 26 kwietnia dowiedział się od kolegi o poparzonych ludziach, których przywożono z elektrowni do szpitala. Nie miał wtedy pojęcia o rozmiarach wypadku. Przez kilka kolejnych dni napływały jedynie bardzo skąpe oficjalne komunikaty, w których dawano do zrozumienia, że skala zagrożenia jest niewielka. Władze zagłuszały większość zagranicznych radiostacji, zdołał jednak usłyszeć w radiu szwedzkim o wysokich poziomach radioaktywności w Skandynawii i innych rejonach Europy. Wraz z kilkoma lekarzami zdecydował się pojechać na miejsce katastrofy, aby poznać prawdę i służyć pomocą.

Kijowski Instytut Endokrynologii
Kijowski Instytut Endokrynologii
Wyruszyli w pogodnym nastroju, wkrótce jednak, w miarę zbliżania się do celu, zaczęli dostrzegać oznaki paniki. Ludzie ustosunkowani wykorzystywali swoje wpływy, aby zdobyć bilety lotnicze lub kolejowe dla dzieci. Inni, nie mający znajomości, stali w długich kolejkach do kas dworcowych lub szturmowali zatłoczone pociągi. Raz tylko, w czasie epidemii cholery, widział podobny popłoch wśród ludności. Wielu pracowników elektrowni było już wówczas hospitalizowanych. Terytorialny rozkład skażeń charakteryzował się wielką niejednorodnością. Jakiś fragment pola uprawnego mógł być bardzo niebezpieczny, podczas gdy zaledwie kilka metrów dalej rejestrowano niskie poziomy radioaktywności. Niemniej skażone zostały potężne obszary ziemi. Okres połowicznego rozpadu jodu 131 wynosi zaledwie 8 dni, bezpośrednio jednak po katastrofie izotop ten wyemitował ogromną dawkę promieniowania. Trwalsze są stront 90 i cez 137. Specjaliści twierdzą, że najbardziej szkodliwy w dłuższej skali czasu będzie właśnie cez. Ogółem na przeszło 260 000 km2 Ukrainy, Rosji i Białorusi nadal rejestruje się poziom radioaktywności cezu 137 przekraczający l Ci/km2. Ta wartość oznacza konieczność corocznych badań ludności. Na Ukrainie obszar, o którym mowa, zajmuje 35 000 km2, a więc ponad 5% terytorium państwa. Większość tych obszarów, bo aż 26 000 km2, to ziemie uprawne. W najdotkliwiej skażonych rejonach ograniczono wprawdzie produkcję rolną, jednak gleby o mniejszej radioaktywności ciągle się uprawia. Szczególnie dotknięte obszary to 13 regionów administracyjnych (obwodów) - 1300 miast i wsi, w których żyto 2.6 mln ludzi, w tym 700 tys. dzieci. 135 tys. mieszkańców tych terenów opuściło domy w ciągu pierwszych 10 dni po katastrofie; do dzisiaj 167 tys. osób. Należy stwierdzić, że próby wyciszenia sprawy i uspokojenia opinii publicznej przyczyniły się jedynie do pogorszenia sytuacji. Wielu ludzi otrzymałoby mniejsze dawki promieniowania, gdyby zorganizowano szybką ewakuację w ciągu pierwszych krytycznych dni. Obszar o promieniu 30 km wokół elektrowni czarnobylskiej jest dziś praktycznie nie zamieszkany. Przesiedlono również 60 osad spoza tej strefy. Tętniące niegdyś życiem miejscowości zmieniły się w miasta widma. Odpowiedzią rządu na tę bezprecedensową sytuację było nadanie skażonym terenom specjalnego statusu prawnego i za gwarantowanie pomocy materialnej dla osób szczególnie poszkodowanych. Następstwa katastrofy będą jednak odczuwane jeszcze przez wiele pokoleń.

Masowe zachorowania

Operacyjne leczenie raka tarczycy
Operacyjne leczenie raka tarczycy
Najpoważniejsze są rzecz jasna konsekwencje zdrowotne. Zachorowało około 30 tys. ludzi spośród 400 tys. "likwidatorów" - robotników zatrudnionych przy zakopywaniu najbardziej niebezpiecznych odpadów i budowie specjalnego budynku wokół zniszczonego reaktora ochrzczonego "sarkofagiem". Stan zdrowia 5 tys. osób nadal uniemożliwia im podjęcie pracy. Trudno określić, nawet w przybliżeniu, ile osób poniosło śmierć w wyniku katastrofy. Skupiska ludzkie uległy dezintegracji; z wielu rejonów masowo wysyłano dzieci. Ukraiński oddział Greenpeace porównywał śmiertelność w różnych społecznościach przed i po wypadku. Liczbę zmarłych oszacowano w ten sposób na 32 tys. Inne źródła podają liczby większe lub mniejsze, jednak ustalenia Greenpeace uważane są za najrzetelniejsze. Pewne, może nawet liczne zgony mogły być następstwem olbrzymiego stresu, którego doświadczyli mieszkańcy skażonych obszarów. W wyniku badań prowadzonych w ramach jednego z programów badawczych realizowanego przez kijowski zespół pod kierunkiem Siergieja Komissarienki stwierdzono u większości osób z licznej grupy likwidatorów pewne objawy, które występowały łącznie, co sugerowało, że mamy do czynienia z nowym zespołem chorobowym. Były to uczucie zmęczenia, apatia i zmniejszona liczba pewnego rodzaju limfocytów (tzw. natural killer cells) należących do białych ciałek krwi. Z uwagi na uderzające analogie niektórzy mówią nawet o "czarnobylskim AIDS". Limfocyty-zabójcy potrafią niszczyć komórki nowotworowe i zaatakowane przez wirusy. Zmniejszenie ich liczby jest zatem równaj znaczne z osłabieniem układu odpornościowego. Wśród chorych notuje się nie tylko więcej przypadków białaczki i złośliwych guzów, lecz także większą podatność na choroby układu krążenia oraz zwykłe infekcje: bronchit, zapalenie migdałków lub zapalenie płuc. Wdychanie rozproszonego w powietrzu jodu 131 spowodowało bezpośrednio po katastrofie napromieniowanie tarczycy dawkami równoważnymi ponad 200 R u 13 tys. dzieci. (Dopuszczalna dawka roczna dla pracowników przemysłu atomowego jest dwukrotnie mniejsza.) 4 tys. dzieci otrzymało dawki odpowiadające aż 2000 R i zapadło na chroniczne zapalenie tarczycy (jod gromadzi się selektywnie w tym gruczole). Zapalenie tarczycy przebiega wprawdzie bezobjawowo, można już jednak mówić o początku fali zachorowań na nowotwory. Liczby mówią za siebie. Dane zebrane przez kijowskiego badacza Mikolę D. Tronkę i jego kolegów wskazują, że w latach 1981-1985 na skażonych później obszarach Ukrainy notowano około pięciu przypadków raka tarczycy rocznie. W ciągu 5 lat po katastrofie liczba ta wzrosła do 22, a w latach 1992-1993 notowano już średnio 43 przypadki rocznie. Oficjalne dane statystyczne mówią o 589 dzieciach z najdotkliwiej skażonych regionów, u których po 1986 roku stwierdzono nowotwór tarczycy. (Na Białorusi liczba zachorowań jest jeszcze większa.) Wśród dzieci ewakuowanych z bliskich okolic reaktora zachorowalność na raka tarczycy wzrosła dziesięciokrotnie w porównaniu z poziomem sprzed awarii i przekraczało 5 lat temu 4 przypadki na milion. Są to nowotwory łatwo dające przerzuty. Warunkiem wyleczenia jest szybkie wykrycie guza i usunięcie całego gruczołu. Pacjent musi później już do końca życia uzupełniać niedobór hormonów tarczycy.

Inne badania prowadzone przez naukowców ukraińskich i izraelskich wykazały, że co trzeci spośród likwidatorów -głównie mężczyzn po trzydziestce - ma zaburzenia aktywności seksualnej lub zdolności reprodukcyjnej. Problemem jest zwłaszcza impotencja oraz patologie składu nasienia. Na skażonych terenach wzrosła też liczba powikłań ciążowych, wśród młodzieży zaś szerzy się obezwładniający strach przed promieniowaniem.

Zrujnowany reaktor
Zrujnowany reaktor
Optymistyczne prognozy, które zakładały brak jakichkolwiek długofalowych skutków katastrofy, były więc całkowicie błędne. Formułowali je urzędnicy służby zdrowia byłego Związku Radzieckiego zgodnie ze specjalną instrukcją Biura Politycznego KPZR. Do "optymistów" należeli również niektórzy zachodni eksperci ds. pokojowego i militarnego wykorzystania energii atomowej.

Nie sprawdziły się też przepowiednie katastroficzne, choćby takie, w których dopuszczano wystąpienie ponad 100 tys. dodatkowych przypadków raka. Z dotychczasowych badań, przeprowadzonych głównie wśród ofiar bombardowania Hiroszimy i Nagasaki, wynika, że należy się liczyć z ciągłym wzrostem liczby zachorowań. Nowotwory wywołane promieniowaniem rozwijają się niekiedy przez długie lata. Dzieci z najdotkliwiej skażonych obszarów nie mają więc, niestety, zbyt dużych szans na zdrowe życie. Propagandowe próby tuszowania i bagatelizowania zagrożeń związanych z promieniowaniem przyniosły efekt przeciwny do zamierzonego. Ludzie żyją w ciągłym stresie i strachu przed chorobą; powszechne są zwłaszcza obawy o zdrowie dzieci. Ten uraz psychiczny przerodził się w pewien szczególny zespół objawów, który można rozpoznać także u weteranów wojen w Wietnamie i Afganistanie. Badania dzieci ewakuowanych z okolic reaktora wykazały dziesięcio- lub nawet piętnastokrotny wzrost liczby zaburzeń neuropsychiatrycznych.

Katastrofa w Czarnobylu wymusiła masowe przesiedlenia ludności. Wynikające stąd zniszczenie struktury etnicznej na skażonych terenach wydaje się nie do naprawienia. (Chodzi tu zwłaszcza o społeczności Drewlanów i Poleszuków.) Skazane na zapomnienie unikalne obiekty architektoniczne oraz inne przedmioty kultury duchowej i materialnej niszczeją w opuszczonych miastach i wioskach. Piękne krajobrazy są dziś często niebezpieczne dla zdrowia.

Rząd ukraiński pomimo głębokiego kryzysu gospodarczego corocznie przeznacza aż 5% budżetu na walkę ze skutkami katastrofy. Pieniądze te wydatkowane są m. in. na bezpłatne mieszkania dla ludzi, których oficjalnie uznano za najciężej dotkniętych tragedią. Jest wśród nich 356 tys. likwidatorów i 870 tys. dzieci. Nie wiadomo, jak długo władze zdołają utrzymać tę pomoc na obecnym poziomie, chociaż wprowadzono specjalny 12-procentowy podatek od wynagrodzeń. Pod względem radioaktywności strefa Czarnobyla jest dziś jednym z najbardziej niebezpiecznych miejsc na świecie. Szczątki zrujnowanego reaktora kryją dziesiątki tysięcy ton paliwa jądrowego o łącznej radioaktywności sięgającej 20 mln kiurów. Emitowane w samym reaktorze promieniowanie, kilka tysięcy rentgenów na godzinę, jest zabójcze dla każdej formy życia. Zagrożenie sięga jednak dalej. W granicach 30-kilometrowej strefy otaczającej elektrownię znajduje się około 800 naprędce utworzonych składowisk. Grzebano w nich różne radioaktywne odpady, w tym drzewa, które zaabsorbowały z atmosfery wielkie ilości groźnych izotopów.

Owe składowiska to zwykłe gliniane doły. Właśnie one mogą być przyczyną silnego skażenia osadów dennych Dniepru i jego dopływu Prypeci, które dostarczają wodę dla 30 min ludzi. Szacuje się, że w pobliżu Czarnobyla osady Dniepru zawierają 10 tys. kiurów strontu 90, 12 tys. kiurów cezu 137 i 2 tys. kiurów plutonu. Aby zahamować zatruwanie wód przez rozpuszczalne radioaktywne związki chemiczne, należałoby zlikwidować prowizoryczne składowiska i zastąpić je innymi. Niestety, wciąż nie ma odpowiednio przygotowanych i wyposażonych magazynów odpadów promieniotwórczych.

Koszty sprzątania

Miasto widmo
Miasto widmo
Pozostałe dwa reaktory elektrowni w Czarnobylu również stanowią poważny problem (trzech wyłączono po pożarze w 1992 roku). Dostarczają one Ukrainie 5% energii elektrycznej; wszystkie siłownie jądrowe dają w sumie 40% energii. Ukraina podpisała jednak z państwami Grupy Siedmiu formalne porozumienie w sprawie wspólnych działań, których rezultatem powinno być całkowite zamknięcie tej elektrowni w 2000 roku. Unia Europejska i Stany Zjednoczone pomogą w tworzeniu specjalnego programu, który ma łagodzić społeczne skutki likwidacji wielkiego zakładu pracy. Ustalono też mechanizmy finansowania przez zagranicę wydatków na modernizację innych pracujących reaktorów jądrowych. Umowa przewiduje międzynarodowe współdziałanie nie tylko przy wyłączaniu czarnobylskiej elektrowni, lecz i przy najtrudniejszym zadaniu -stworzeniu nowej, trwałej i ekologicznie bezpiecznej konstrukcji w miejsce sarkofagu, który przykrywa ruiny czwartego bloku czarnobylskiego.

Dziesięciopiętrowy sarkofag zbudowano z betonu i wielkich płyt metalowych. Grubość jego ścian przekracza 6 m, a trwałość całej tej konstrukcji oceniono na 30 lat. Wznoszono ją jednak w wielkim pośpiechu, w warunkach silnego promieniowania, co oznacza kiepską jakość wykonanych robót - już dzisiaj sarkofag pilnie wymaga naprawy. Stal skorodowała, popękało ponad 1000 m2 betonu. Do wnętrza może przenikać deszcz i śnieg. W przypadku zawalenia się budowli (choćby na skutek trzęsienia ziemi) gruzowisko stałoby się źródłem radioaktywnego pyłu.

W poszukiwaniu najlepszego długofalowego rozwiązania rozpisano w 1993 roku międzynarodowy konkurs. Do dalszej oceny wybrano 6 najbardziej obiecujących projektów spośród 94 nadesłanych. Rok później konkurs został rozstrzygnięty na korzyść francuskiego konsorcjum Alliance, któremu przewodzi Campenon Bernard. Zwycięski projekt zakłada budowę supersarkofagu wokół już istniejącego. W przedsięwzięciu tym mają uczestniczyć firmy francuskie, niemieckie, brytyjskie, rosyjskie i ukraińskie. Rozpoczęto już wspólne prace nad założeniami techniczno-ekonomicznymi. Jeśli projekt wejdzie w życie, materiały konstrukcyjne kosztować będą 20-30 min dolarów, same zaś prace budowlane, które zajmą 5 lat, ponad 300 min. Natomiast ostateczne zebranie radioaktywnych pozostałości po katastrofie zajmie 30 lat. Jeden z projektów przewiduje uwięzienie odpadów w specjalnym szkle.

Katastrofy w Czarnobylu nie można zaliczyć do takich kataklizmów, jak pożary, trzęsienia ziemi lub powodzie, które od wieków nękały ludzkość. Jest to globalne zjawisko ekologiczne zupełnie nowego typu. Mamy tu tysiące uchodźców, długotrwałe skażenie ziemi, wody i powietrza oraz głębokie, być może nieodwracalne zniszczenie ekosystemów. Czarnobyl to przykład wzrastającego zagrożenia ze strony oszalałej technologii, która potrafi wymknąć się spod kontroli. Projektanci, którzy nie zadbali o zgodność z międzynarodowymi standardami zabezpieczeń, ponoszą niewątpliwie nie mniejszą winę niż operatorzy elektrowni. RBMK-1000 jest adaptacją reaktora wojskowego, który niegdyś produkował materiał rozszczepialny do broni atomowej. Nie wyposażono go w odpowiednio wzmocnione osłony, by ograniczyć skutki ewentualnych awarii. Alarmujący jest fakt, że takie same reaktory wciąż eksploatuje się na Ukrainie, Litwie i w Rosji.

Katastrofa sprzed 10 lat to także przykład odpowiedzialności spoczywającej na barkach naukowców i innych ekspertów, którzy doradzają politykom w sprawach technologicznych. Co więcej, uważam, że część winy ponoszą komunistyczne władze byłego ZSRR. Głasnost, deklarowana przez ówczesnego prezydenta Michaiła S. Gorbaczowa, nie przeszkodziła reżimowi zewrzeć szyki w daremnych i szkodliwych próbach zatajenia ogromu tragedii. Katastrofa czarnobylska stanowi przykład błędów popełnianych przez zmonopolizowane środowiska polityczne i naukowe ZSRR. Nacisk na zachowanie tajemnicy i upraszczanie układów anty-awaryjnych, minimalizacja kosztów za wszelką cenę - to przejaw lekceważenia ogólnie przyjętych zasad konstrukcji bezpiecznych reaktorów.

Tragedia w Czarnobylu powinna stać się ostrzeżeniem przed budową elektrowni jądrowych w rejonach niestabilnych politycznie, zagrożonych wojnami. Trzeba również pamiętać, że wszystkie reaktory bez względu na lokalizację są potencjalnym celem dla terrorystów. Narody świata mają za sobą trudną lekcję. Wiemy, że musimy być odpowiednio przygotowani, aby polegać na technologii jądrowej. 26 kwietnia 1986 roku ludzkość w pewien sposób utraciła niewinność. Przeszliśmy do "ery poczarnobylskiej" i musimy wyciągnąć wnioski z tej katastrofy.

15 GRUDNIA 2000 ROKU

Ostatni działający blok elektrownii w Czarnobylu został zamknięty 15 grudnia 2000r. Cały świat odetchnął z ulgą. Miejmy nadzieję, że została na zawsze zamknięta ta niechlubna karta historii świata.

Kijów domagał się, by oprócz sfinansowania zamkniecia Czarnobyla Zachód zapłacił za budowę dwóch nowych blokow w elektrowniach atomowych w Rownem i Chmielnickim. Amerykanie dali na razie 78 mln dolarów na konserwację sarkofagu nad IV blokiem elektrowni, ktory wybuchł w kwietniu 1986 r., i dwa miliony na poprawę bezpieczenstwa w innych elektrowniach. Tymczasem premier Wiktor Juszczenko ogłosił, ze samo zamknięcie Czarnobyla będzie kosztować 500 mln dol. Niemal drugie tyle potrzeba na konserwację sarkofagu i 400 mln na utworzenie nowych miejsc pracy dla ponad 4 tys. pracowników elektrowni - w sumie prawie 1,5 mld dolarów.

W budżecie ukraińskim na rok 2000 rząd na zamknięcie Czarnobyla przeznaczył zaledwie 20 mln dol. Członkowie delegacji amerykańskiej mówili nieoficjalnie, że planowana na początek lipca konferencja donatorów z państw G7 w Berlinie zakończy się sukcesem, jeżeli uda się zebrać 750 mln dolarów, czyli połowe potrzebnej sumy. Budowa nowych bloków w Rownem i Chmielnickim ma kosztować kolejny miliard dolarów. Amerykanie proponują, by sfinansował ją Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Sprzeciwiają sie temu Niemcy, którzy nie zgadzają sie na rozbudowę energetyki jądrowej na Ukrainie.

Sponsor
Hosting w KEI.pl
Reklama
Copyright © 2001 - 2006. Wszystkie prawa zastrzeżone. Mambo. powered by www.webdeco.pl. Hosting w Kei.pl - serwery dedykowane, kolokacja, Kalendarz rajdowy

buy beconase aq online india round orange bayer cross 20 lov cost nymphomax overnight erection packs 11 viagra avandamet rxlist fucidin cream uses ringworm order lasuna antivert western australia phenergan canada prescription inflammatory arthritis and dla furosemide 10 mg crestor cholesterol medication side effects nitroglycerin pills for angina get purim toronto is mail order tretinoin 0,025 safe can you buy over the counter in china viagra pills canadian suhagra purchase betnovate lowest price nootropil for sale philippines levitra brand bayer isoniazid price philippines viagra se kya hota hai elavil 25mg amitriptyline hcl order actos cheap can i order arimidex online pay by check online pizza cheap kamagra oral jelly buy online legal performance enhancing drugs for sale genuine suprax best price fastest celadrin uk delivery cheap colchicine overnight can order bentyl canada trimox generic name acheter acai berry thin buy bystolic online from usa serpina tablets price exel meloxicam 15 mg para que sirve kamagra chewable canada prescription xanax street price nyc venta de pastillas cytotec en usa what class of drugs is trileptal decreasing zoloft dosage buy diovan online buy retin-a 0,05 in india online is there a cheaper alternative to lipitor keppra medication where to buy cymbalta without a prescription from uk toprol xl annual sales cardura uk buy comprar tetracycline original en madrid order singulair 5 mg zovirax dose for shingles keftab order costco milton keynes uk opening hours buy relafen capsules do you need rx nimotop levaquin mexico companies only pariet from mexico biaxin by mail billig arjuna online kaufen zithromax dose for kids azithromycin dosage for chlamydia 500mg where to buy alligator gar levitra next day deliver order synthroid online uk to buy ophthacare in uk fertomid 50mg tablets canadian pharmacy asthma inhalers glyset from usa pharmacy generic cardura usa pharmacy tulasi prices cvs viagra professional results forum cost of differin gel without insurance ayurceutics shatavari reviews 6 mercaptopurine mechanism of action ou acheter des livres en espagnol a paris can you buy premarin over the counter canadian meds inverness fl prescription testosterone cream bodybuilding valtrex pharmacy assistance has anyone had generic viagra buy glucotrol xl hong kong side effects of methotrexate injection for abortion tegretol cheap low price arjuna uk what is the best drugstore powder accutane delivery paxil reviews for depression healthy man online drug reviews problems buying viagra online zithromax suspension dose for children ceftin dosage for kids ceftin drug in mexico pharmacy alavert medication is mail order leukeran safe side effects of hydrochlorothiazide 25 mg robaxin without rx finpecia reviews and dosage acquisto trimox sicuro online adalat blood pressure pills proscar order uk support for citizens united decision atacand no prescription needed canadian online pharmacy how to use confidor tablets doxycycline monohydrate rxlist antabuse discontinued canada online pharmacy reviews levitra discount code for valtrex use paypal to pay for online cialis singulair to buy in australia healthy weight for man 5;6 topamax online coupon code pharmacy support group canada dramamine dose for dogs dosage abana online pay paypal triamterene drugstore doxazosin limited india us pharmacy online colospa how to get tadapox drug best site to buy rocaltrol buy meclizine visa side effects of paroxetine hcl 20 mg accutane sale nizoral pills for dogs where to buy dipyridamole mg buy cleocin tablets online citalopram discount coupon betoptic sublingual dosage coumadin alcohol inr gyne-lotrimin order in the us what is nitroglycerin used for diclofenac sodium 75mg ec tablets uses buy proscar tablets australia Purchase aciphex 20mg canadian pharmacy cabgolin women buy healthy heart rate 40 year old man cleocin gel looking for can you buy arjuna in ireland over the counter tricor amaryl m india cleocin to buy from europe order risperdal canada glucotrol dosage information order actos pill precio del redustat en mexico lamisil brands india acheter batterie lithium ion does walgreens sell viagra over the counter prescription singulair 4mg chewable tablets cost buy alli online in ireland list of tesco stores selling revatio anti vertigo medication meclizine glucophage tablets online cleocin t gel price actos echeck generic sildenafil citrate from india where can i buy capoten in canada order eurax lowest price canada drugs rumalaya forte with prescription low price proventil uk purchase tretinoin lowest price online viagra purchase canada order dog medicine online haridra daily use reviews cialis sublingual price india how to cancel your acai berry order acai capsules review septilin prices cvs buy cytotec greece where is ambrose alli university located clomid success rates for women over 40 generic viagra 150 mg can you get viagra over the counter in mexico generic brand of infant motrin buy viagra sublingual online with mastercard good reviews on zoloft generic name for blopress metformin mg order adalat by mail order why has cystone been discontinued what is doxycycline hyclate side effects buy levothroid 200 mcg pfizer generic drug company etodolac tablet sale buy brand reminyl bupropion xl side effects weight loss propecia fast usa prazosin to buy in england where can i buy viagra sydney arava institute for environmental zocor online offshore pharmacy no prescription vicodin buy generic levitra plus online pharmacy schools in canada requirements what is cytotec tablet used for buy apcalis sx new zealand online how to get coreg drug mycelex-g reviews for men where to buy nolvadex tamoxifen citrate cheap genuine emsam online cost of lipitor generic in canada canada pharmacy meds online over the counter medicine that acts as finpecia buy estrace with nolvadex tablets for men evista eli lilly where purchase diflucan where to buy cheap alli tablets buy albenza 50 buy artane 200 cardizem direct pharmacy prednisone asthma taper where to get actoplus met buy clomid in singapore revatio buy on line synthroid over the couter cardizem cheap canada pharmacy ponstel paypal 10 off 50 drugstore.com list the chemical bonds from weakest to strongest glucophage suppliers overseas buy compazine quick viagra for women in egypt order elimite cream permethrin abilify medication kamagra chewable canada head office viagra 100mg uk price trileptal by mail order hyzaar user reviews lasix pills online in the australia septilin supplier in uk flexeril and other muscle relaxants buy mircette online cheap asacol ec 400 mg tablet valtrex for sale prednisone for dogs price buy snovitra super power online india nome do atrovent generico aciphex online uk benadryl recall in canada lamisil pills for ringworm innopran xl uk buy giant amaryllis bulbs for sale lipitor discount drugs isotretinoin - known as roaccutane and accutane (in us) zestoretic online how to order viramune online fast amantadine delivery what is propecia for cheapest olanzapine tablets uk how long does it take for benadryl to reduce hives buy florinef 20 tetracycline over counter i pill website delivery elavil online revia with no prescription buy albenza for daily use insurance times jobs generic viagra sildenafil citrate 100mg buy viramune boots pharmacy probalan sublingual dosage cheapest ventolin to buy indian pharmacy differin how to purchase viagra soft online brand advair diskus buy online ireland buy hong kong order asacol how to buy things on ebay with paypal tadalafil side effects rash buy atorlip-10 online usa diflucan bonus pills astelin side effects long term use amantadina mecanismo de accion i pill glucotrol xl website muscle relaxer zanaflex side effects generic flomax price buy bupron sr online at canada pharmacy is allegra d available over the counter order emsam 120 mg coreg safe dose range is cytotec better than pitocin doxycycline dose to treat chlamydia tegretol 200 price aleve for sale uk lexapro from mexico where is all the children;s motrin why has elavil been discontinued what does ceftin cover can phenergan be bought over the counter lexapro shop net buy meloxicam tablets topamax 100 mg weight loss pyridium 100 mg information bajaj allianz travel insurance online purchase taking two unisom pills what is rogaine 2 drugs lynoral with no rx prandin perth australia lasix medication heart failure dapoxetine tablets uses prescription digoxin toxicity drug how to get micronase drug nizagara australia dapoxetine online overnight shipping mycelex-g roche precio argentina lexapro for daily use canada there walgreens canada baclofen no prescription canada how to get zebeta drug who sells aleve in canada how to order abilify buy synthroid line roxithromycin tablets uses beconase aq suppositories buy order florinef proventil looking for buy cheap micronase pills amitriptyline low dose doctor best price mentax p57 hoodia online bestellen dramamine prices advair diskus tablets us online amantadine 100mg cheap uk government drugs strategy comprar viagra generico contrareembolso buy sarafem 200 asacol suppository 500mg lariam overnight delivery kamagra gold suppositories buy ambien uk online cheapest place to buy snovitra super power discount canadian pharmacy finax what are the long term side effects of singulair can you get phenergan over the counter buy avapro online overnight indian generics online cialis super active celebrex non perscription countries buy yagara capsules can order cefadroxil canada buy levaquin 500 mg buy 5 adalat mg is it illegal to order generic trileptal purchase feldene online gasex tablets uses how long does it take for benzaclin to work order motrin online in usa zyloprim prescription only buy zyrtec d buy aldactone hong kong buy colchicine discount cheap canadian pharmacy online leflunomide arava’Ř es seguro comprar cialis por internet can i get cipro from canada the online drugstore prandin costa rica pharmacy laws what drug category is triamterene buy lamictal uk what is the generic brand for alesse buy fucidin no prescription suppliers of albendazole in us isoniazid pharmacies 2 mg aripiprazole generic promethazine sold over counter propecia amazon can erythromycin get you high allergy medicine similar to benadryl over counter asthma inhalers uk nitroglycerin online overnight what is singulair medicine for terramycin for cats for sale viagra super active india no prescription viagra women available india prescription can you buy atacand lowest candesartan abilify through prescription assistance order compazine overnight is viagra plus legal in uk sertraline hydrochloride tablets 50 mg canadian pharmacy association books actos 45 mg tablets low carbon alliance bupropion sr max dose purchase zithromax promethazine with dextromethorphan cough syrup high drugs like toradol apcalis sx australia pharmacy para que se usa dostinex what does a zithromax pill look like buy cefixime usa buy cefixime in uk buy united states acticin online viagra original sin receta how to get diclofenac gel can you buy cialis over the counter in dubai voveran sr visa how many beers can you drink on accutane what does lamisil contain buy genuine tadalis sx uk buy viagra sublingual perth australia do male enhancement drugs really work clozaril new zealand anti nausea medicine compazine cipla online pharmacy does alegra d effect man arosal pulmicort coupons discounts zoloft side effects first 2 weeks styplon prescription coupon buy canada no prescription for strattera long term side effects of haridra what is albendazole used to treat female viagra echeck buy duetact without rx extendaquin fast canada global rx pharmacy irvine how to use unisom pet medicine by mail comprar dutasteride online link watch one man one jar yagara barato terramycin ointment shelf life cheap genuine flovent online purchase unisom pills promethazine wiki generic name for pilex order allison brennan books buy differin diflucan online uk can you use doxycycline hyclate for sinus infection cialis generic versus brand name comprar propecia pela internet crestor tablet sale buy levlen tablets online pharmacy no prescription needed atarax what does etodolac do sale generic coreg nitrofurantoin pills sweat viagra jelly refill pack purchase aricept online cheapest ponstel zyvox worldwide sales online pharmacy store malaysia astelin pharmacy coupons 3 types of drugs names side effects of procardia on baby what drug category is anacin is generic malegra fxt effective cialis super active plus overnight omeprazole dosage in pregnancy generic for zofran 10 mg daily of accutane compare prices cystone order grifulvin v deltasone medicine online side effects of speman crestor canada no prescription lortab 10 diarex order what is the best ginseng for men valtrex pharmacy prices list vermox without script indian generics online compazine what is cleocin hcl 300 mg used for generic diltiazem cytotec pills price what is zebeta pills used for where can i buy propecia uk buy fucidin in ireland generic pills for malegra fxt where to buy biaxin without a prescription finpecia discount price discount diflucan is baclofen available over the counter comprar astelin pela internet what types of drugs are stimulants best online pharmacy generic zyvox retino a 0.05 benefits free coupon for anacin indian levaquin research grade nymphomax buy tadalafil online cheap albenza generic release date what is avodart side effects viagra canada no prescription generic avodart 0.5mg buy overnight nolvadex mastercard canada drugs asacol with prescription rumalaya canada overnight delivery how to purchase zyban online mentax suppositories buy tempe spray the new viagra for men overnight pharmacy prescription valtrex cod rogaine 5 dose canadian pharmacy antibiotics comprar mobic portugal order generic zofran amoxil buy without levitra super active for daily use canada purchase generic zyloprim isoniazid ordering no prescription plendil no rx generic caverta no prescription best place to order liv in us roxithromycin to buy in australia buying prograf for dogs amantadine tablets 150 mg cost of cefixime without insurance generic haridra uk paypal where to buy alligator gar meat canadian comprar albendazole portugal hong kong pills buy compazine online how to get clomid pills atorlip-5 without a prescription from canada best place buy didronel pct aspirin and codeine phosphate tablets order claritin online uk wellbutrin online store cheap vantin no prescription zyprexa 20 mg tablet arimidex recommended dosage feldene gel australia levitra 10mg polen where to buy diflucan with visa buy methotrexate bulk clarithromycin side effects tiredness paxil class c drug order painkillers online canada effectiveness of luvox for ocd differin generic cheap costs protonix mg usa doxycycline now buy lithium chloride powder advair diskus pills oregon state fairgrounds map what is nolvadex steroids what is the job of the parietal peritoneum zyrtec online store lexapro indian pharmacy abilify sales revenue reviews on panax ginseng fastest brand levitra uk delivery differin cream 0.1 wrinkles pastillas yasmin precio mexico 2013 where can i buy motrin for infants risperdal consta administration lipitor on line in the usa aciclovir 400 mg oral dosis buy over the counter anafranil online zovirax mg price flagyl 4 tablets at once purchase avalide online canadian-pharmacy zyrtec erection packs 1 with no rx cialis online kaufen paypal best site get flagyl er maximum cardura dose buy prescriptions drugs online to buy retin-a 0,05 cost of estrace cream cabergoline vs bromocriptine prolactinoma cialis 5mg daily reviews robaxin overnight delivery cod does paroxetine hydrochloride 20 mg get you high doxycycline antibiotic acne treatment pharmacy has best price rosuvastatin can you drink on augmentin antibiotic buy ciplox 20 keppra uk next day delivery rifampicin isoniazid pyrazinamide and ethambutol tablets levothroid online forum calan daily use reviews betnovate n discontinued is generic brand cialis effective minomycin legal in england canadian cialis for sale buy benicar olmesartan 20mg generic cheap tadalista best online pharmacy uk viagra buy didronel without rx valtrex limited india cheap rumalaya liniment sale uk when is generic viagra available what is the medication ceftin used for order cefixime 400 mg buy prednisone norx citalopram hbr 20 mg tablet pill does micardis hct cause weight gain aciphex without perscription canada elavil over the counter reglan generic pill identifier projected cost of lipitor generic comprar kamagra espana furosemide drug class generic drug for bentyl voveran sr delivery uk safe trimox buy benza clin cream buying diovan price walmart nolvadex to purchase without a prescription where can i purchase midamor possible side effects of metformin order paroxetine on line canada adalat next day shipping comprar prednisolone online ordering flagyl india lloyds pharmacy online discount codes ampicillin mail order antibiotics alcohol zithromax best price biaxin ordering viagra professional canadian walmart 4 dollar list atorvastatin brand cialis from usa buy generic flovent with bonus lioresal online legally para que se usa paroxetine viagra over the counter boots many Purchase periactin 4 mg buy cheap advair diskus online prescription lexapro commercial video generic macrobid 20tabs cost where can i get duetact cialis 20mg usa forzest by ranbaxy review lopressor hct novartis sominex cost in canada generic uk paypal feldene minimum age use viagra albuterol inhaler with spacer instructions order viagra uk medications phenergan medication for nausea the alli diet plan book amazon luvox cr 100mg reviews canadian meds store aricept medication dose fast cardura delivery how to use combivent udv generic prandin paypal zofran rx how much does robaxin cost on the street buy minocycline in uk xenical sertralina bula completa para q se usa doxycycline keflex pill shop discount code online printable alli coupons side effects of fucidin buy nizoral shampoo ireland what kind of drug is lopressor clonidine 40mg doxycycline hyclate 100mg for acne exelon corporation wiki buy cholestoplex uk anything better than cialis seroquel pills identifiers buy atorlip us order amitriptyline medication by mail viagra plus 100 review buy unisom fast shipping is hydrochlorothiazide better than lasix rheumatoid arthritis causes what are the different types of drugs diclofenac gel discount voucher generic cardizem cd vitamin shoppe coupon code february 2013 tretinoin 0,025 tablets price my tricor coupons order cheap bystolic online overnight costo de roacutan en mexico online pharmacy buy cheap kamagra levitra for shipment to singapore does viagra work yahoo prescription diflucan drugstore aciclovir pharmacy buying pravachol from canada no prescription periactin 4 mg tablets priligy 30mg tablets order medrol from australia without prescription is finax legal in uk buy lithium online usa generic pills for floxin buy aygestin perth australia cefadroxil prescription only fluoxetine from canada get amitriptyline toronto paroxetine buy online canada parlodel dosage what is neurontin used for chronic pain cialis vs viagra sales buy citalopram in india online buy valtrex visa generico do pariet 20mg where can i buy live chickens buy lotensin 10 mg comprar cordarone original can you take epivir-hbv daily how to use prednisone for poison ivy fertomid usa buy zanaflex 40 non prescription aciclovir pharmacy genuine viagra canada viagra 100mg for sale generic viagra super active cost where can i buy alli uk buy cheap anafranil online mexico allegra 100 pure acai berry 700mg review venlor prescription only buspar without rx where to buy atorlip-20 online without rx tofranil western australia what does prometrium do after ivf how much does actos cost without insurance cialis generico vendita on line can you order benicar cheap cialis free delivery pfizer discount celebrex buy ventolin online with mastercard generic name for plavix medication prednisone tablets usp 10 mg roxithromycin tablets online is it safe to order acticin buy z-pak online no prescription how to take penegra mg what does allegra d do neurontin 600 mg tablets buy revia visa what does skelaxin 800 mg look like ciprofloxacino altera la menstruacion voveran sr on line no script cheap strattera patient reviews on effexor xr acquistare levitra generico in italia genuine cardura best price buy generic finast online success men taking clomid phenergan from europe plendil for dogs buy does lamictal come in generic form belize pharmacy what is topamax 25mg used for viagra for sex offenders healthcare bill carafate generic 2013 drugs hydrea india extra sex keppra medication mechanism action lozol online meds allie brosh 2013 ventolin 100 mg spray cialis daglig dosering mircette online pharmacy uk calcium carbonate overnight delivery buy lantus insulin mexico how to get vpxl in australia mobic generic brand where to buy ceftin ointment buy suhagra boots pharmacy buy metformin in usa generic prandin drug shuddha guggulu shelf life antibiotics usa without prescription levlen low dose birth control does costco have generic allegra fast diamox deleviery glucophage com cheap gyne-lotrimin where can i get prinivil pills why is there a shortage of elavil tetracycline uses for dogs casodex where can i buy it tulasi to buy in england discount lopid mg original renagel online natural alternative to nexium uk version of micardis online forum quality astelin generic metoclopramide ordering no prescription is phenergan available over the counter in ireland cialis online lilly low cost accutane ampicillin medicinenet doxycycline tablets dosage finax without a script list of tesco stores selling lisinopril order amitriptyline online uk can you get viagra without seeing a doctor zoloft medication burnout canadian drugs without prescription needed motilium lowest price online herbal anxiety pills how to order capoten online what does coreg do for the heart mexico pharmacy accutane where to buy fda approved viagra ranitidine oral solution shelf life why has zofran been discontinued pariet tablets for purchase Purchase metformin 500 mg canadian aciphex drugs store morning after pill bleeding pregnant health canada pilex risperdal generic price cozaar sale pharmacy hytrin cost canadian buy estrace online without a prescription post cycle therapy meclizine sumycin canada overnight delivery order neurontin lowest price suprax to buy in australia free coupon for diovan zithromax sold over counter mobic mg buy prandin next day shipping where can i buy hydrochlorothiazide tablets renagel price us stilnox sleeping tablets indian lotrisone brand actos buy viagra jelly daily use reviews zebeta online bestellen tricor sales llc diflucan overnight delivery no prescription where can i buy nitrofurantoin tablets retino a cream 0.025 reviews information on bystolic tablets neurontin codeine can you buy viagra over the counter in france countries proventil hfa dosage children buy viagra soft usa where to buy leukeran ointment prednisolone pack online pharmacy generic celebrex in usa history cipla company ppt purchase zyrtec d missed clomid dose what do i do medicine calan patient verapamil side effects of voltaren emulgel biaxin 100mg buy orlistat forum weight loss innopran xl reviews for men metformin for sale australia reviews on cozaar generic from prinivil buy keftab for daily use assistance with valtrex buy canada no prescription for prilosec crestor maximum dose champix cost nz side effects of cardizem drip kamagra canada online no prescription prednisone pills used cheap generic zocor most common side effects of amitriptyline prevacid solutab dosage infant online januvia purchase buy dostinex boots purchase xenical in us what is chloramphenicol used for in dogs buy liv without a script tamoxifen online price medicine carafate suspension zyloprim lawsuit reminyl perth australia confido prices oder mg tablets of luvox proventil for sale online indocin dosage pregnancy lipitor italiano can lioresal get you high lamictal sublingual dosage synthroid where to buy man united supporters clubs price of viagra in mexico baclofen overdose death propecia for sale in ireland methotrexate compound dutas non perscription countries probalan uses medication order propranolol in where to buy vermox tablets medrol 32 mg tablets is prometrium available in canada buy adderall no rx buy bactroban cream uk buy kamagra online next day delivery jelly bystolic medication for blood pressure lisinopril no prescription online hydroxycut 100 premium acai 60 caps - muscletech differin adapalene cream 0.1 reviews pfizer viagra patent extension alesse online usa no prescription discount ashwagandha mg allopurinol prescription congestive kidney top 10 online femara sites atorlip-5 delivery london names of drugs for depression and anxiety buy hyzaar 100/25 keftab generic name where can i buy cytotec in manila philippines periactin doctors online buy cardura pills online side effects of clomid steroids azulfidine online forum fluoxetine buy no prescription birth control questions online chat what does atarax do drug how to buy flomax can you buy baclofen online can you buy pyridium online zestril suppliers overseas drug market order brand levitra actos tablet sale buy canada no prescription for tricor is there a drug comparative to biaxin med cab micardis generic fucidin in usa buy styplon without rx buy periactin overseas what does lamictal do rxlist gabapentin side effects watch ind vs pak online cymbalta online without rx alli diet pill printable coupons buy arimidex canada pharmacy what is tamoxifen citrate liquid online reminyl purchase liquid amaryl review buyers of geriforte syrup canada clonidine compounding dramamine on line no script proscar by mail viagra super active online cheap como comprar depo provera we heart it justin bieber nizoral ad shampoo shortage 2013 buy aciphex overseas best place to buy benadryl prednisolone coupon code ordering avodart here in canada lamictal weight gain depression paxil online store pain pills online for sale acivir pills suppliers overseas buy revia patch donde comprar anacin alli weight loss reviews 2012 online generic minocycline buy cheap propecia online forum furosemide drug shortage online viagra fast delivery how to take celebrex dosage mail.by loc:fr online toursemide acai sales cheapest kamagra prices guaranteed mirapex dose restless legs augmentin antibiotic shelf life purchase sustiva buying reminyl what is the best way to get off pain pills viramune xr generic revatio usage buy albendazole online uk do you need rx atorlip-5 cheap lady era pills ajanta pharma wiki ciprofloxacin alcohol nhs advertising non-prescription drugs canada cheap viagra sublingual no prescription buy dipyridamole generic buy carafate 80 mg online dramamine cruise reviews celadrin order buy zestril mg online buy aciphex cheap generic astelin buy canada nifedipine dosage forms what is the correct dosage of eurax viagra 100mg no prescription luvox cr 100 mg how to order acivir pills free coupon for cleocin sustiva billig kaufen buy alli 100 uk finpecia legal to buy innopran xl differin over counter uk celebrex lawsuit plavix coupon printable pamelor next day vasotec prescription coupon medrol pills for cats lowest price nolvadex buy genuine clonidine uk brand name viagra super active online best place to buy purinethol reviews on fosamax sildenafil bulk for sale tamoxifen birth control online us skelaxin 800 mg tablet what is citalopram used for and side effects chelsea drugstore flagyl 500 mg 4 times a day v-gel australia price buy fluoxetine online without a prescription buy optimmune cheap liverpool fc shirts buy pravachol uk femara from novartis elavil on line floating drug delivery system of metformin low cost wellbutrin cheap lotensin usa how to import zyvox what is prazosin used for in cats health canada dostinex how to import nizagara flagyl er in the uk now ephedrine based slimming tablets can you order eulexin celadrin prices usa buy hoodia pills online generic uk paypal ayurslim why has aldactone been discontinued buy tricor discount zoloft vs generic brands comprar viagra sin receta en madrid viagra for sale in boots pharmacy how much will chloromycetin cost buy propranolol tablets australia how to get citalopram mexican pharmacy no prescription urispas official canadian pharmacy online buy brand viagra online amazon famvir online price long term side effects of metformin use levitra viagra comparison biaxin online uk brand apcalis sx buy list of tesco stores selling doxazosin Purchase 5 adalat mg maxalt to buy from europe buy elimite without a prescription from canadian pharmacy zofran generic for pregnancy lamisil prescription medication buy benzac visa where to buy pct in canada use mentat coupon online buy cialis soft 200 cozaar sales concept buy ciplactin weight gain missed dose cymbalta 60 mg pravachol price snovitra super power bonus pills prinivil discount voucher esomeprazole tablets super active no prescription cialis buy levitra online accutane before and after patients generic ayurslim in usa reglan prescription buy baclofen cheap generic lioresal claravis dosage ventolin no prescription needed buy vermox no prescription what organisms does zithromax cover the evolution of a viagra salesman trailer non prescription cleocin hong kong buy online claritin without how to buy cafergot in canada eritromicina preturi buy zestril pills clomid canadian medications without prescription hytrin 100mg buy norvasc price singapore buy cordarone online from usa amoxil composition florida evista brand advair diskus uk buy benicar online store buy lithium online cheap reviews on acai berry and colon cleanse diet dilantin generic vs brand name floxin by mail order where to get actonel pct pyridium tablets uses low dose accutane no side effects what does orlistat look like benicar hct side effects sunlight viagra china supplier levitra plus results forum can we trust atorlip-10 online flagyl sinus infection buy meclizine discount calan cheap ordering elocon usa can you only get biaxin on prescription kamagra gold 100mg sildenafil citrate female viagra delivery london getting serophene in australia over the counter bentyl solu medrol 1000 urispas in croatia prednisolone tablets 25mg side effects what is benadryl dosage for dogs cialis sublingual refills zetia discount coupons cheap calangute hotels side effects of bupropion hcl 150mg where can i buy atarax online without a prescription uk price compare priligy pantoprazole vs omeprazole efficacy biaxin overnight where purchase liv 52 prednisolone tablets for asthma cafergot drug in germany pharmacy generic ayurslim cost buy levitra plus visa genesis today acai coupons asacol 10 mg buy plavix from canada where can i buy hoodia levitra 20 mg 4 tablet fiyat” elavil limited india anacin drug store online liquid diltiazem review cheap prednisolone no prescription cipro mexico pharmacy azulfidine en tabs side effects buy lopressor paypal online pharmacy uk micronase how many different types of viagra are there neurontin online sales over the counter medicine endep cheap cialis in canada belize pharmacy prices buy sinequan discount kytril refills buy asics online ship to australia ciprofloxacin 500mg wikipedia comprar levitra super active pela internet where can i get some flagyl er half price retin-a 0,05 zithromax dosage chlamydia 2 pills is vasodilan legal in uk long term side effects of prednisone therapy dune 2 mentat nifedipine diltiazem over counter sarafem 100mg tablet can you buy sinequan over the counter in germany claritin from canada comprar protonix online how to purchase eulexin online cost of rhinocort aqua ordering cozaar here in canada does omnicef make you gain weight best nexium prices buy amantadine no prescription fast delivery what is inr coumadin levels tulasi roche precio argentina cheap avandamet no prescription buy hoodia 9000 order wellbutrin sr on line canada western drug propranolol periactin more drug_uses buy proventil online no prescription us voltaren cheap what is minipress tablet aspirin 100 mg bayer spc side effects of accutane years later normal dosage of doxycycline for acne promethazine in croatia cheapest place to buy acai cost of ortho tri-cyclen clomid on line buying avapro benadryl lawsuit canada reviews on acai berry cleanse 14 day indinavir dose billig cymbalta online kaufen discount cheapest order aceon prednisone side effects in dogs with lymphoma benicar hct mais barato cheap cialis online india drugs like depakote suprax where to purchase buy generic emsam with bonus dogs doxycycline hyclate dosage buy cephalexin pills in the mexico best price ophthacare generic for valtrex side effects low cost overnight stromectol voveran sr prix en pharmacie en france discount inderal cafergot best online non prescription pharmacy ordering zenegra wellbutrin sr buy canada hydrochlorothiazide generic hctz will 600mg of gabapentin get you high mail order allegra d 12 hour best price for keftab can you order entocort pharmacy buy prednisolone quick can you get pregnant after methotrexate shot how to get antibiotics from canada mail-order colchicine generic adalat cc 30 mg order didronel tablets buy amoxicillin uk online fast delivery periactin cost what is ponstel s used for vardenafil 20mg dapoxetine 60mg hydrochlorothiazide 25 mg tqua side effects reviews on lipothin american viagra difference between prescription orlistat alli antivert from canada hydrochlorothiazide generic drug cholestoplex to buy from europe vivus qsymia launch astelin dose children is zoloft prescription only compare prices lisinopril order nimotop canada mirapex generic price pyridium for uti side effects very cheap dulcolax parlodel legal in england buy abilify no prescription information finasteride results forum buy provera medroxyprogesterone 10mg generic silagra tablet sale comprar detrol original en madrid order sinequan canada metformin over counter uk zyrtec 10mg tab alesse shortage mobic capsules australia cardura xl 8mg side effects zocor over the counter cheap us delivery augmentin online non persciption forzest yasmin pills online in the india elavil drug canadian pharmacy capoten 25 mg po tid how long does it take for a toradol shot to work diovan generic teva topamax lawsuit settlement purchase discount cialis online where can i buy mobic in canada retin-a acne kamagra soft billig kaufen order adalat 20 mg buy arimidex online amazon beat way to order tenormin yasmin pill nhs generic equivalent for propecia atrovent 40/100 effexor xr reviews and dosage keftab discontinued buy geriforte mg buy zebeta for daily use cheap kamagra pills uk where can i buy alli diet pills in england pharmacies prescription acivir pills how to order mevacor online non-prescription viagra alternatives prix viagra 100mg pharmacie france rogaine 5 prices usa non prescription singulair exelon without a prescription current price voveran price increase ventolin buy xalatan new zealand online what types of finast are there buy elocon 10 ceftin 10 mg order ranitidine in digoxin first order cheap but good drugstore makeup retin-a 0,05 online usa can you get avodart over the counter medrol online bestellen premarin for sale uk cheapest metoclopramide to buy domperidone tablets what are they for buy effexor uk is ordering viagra online legal buy metoclopramide online uk non generic exelon alphagan without could eye suhagra for sale philippines can you buy nizoral online ye prednisone online prescription order plavix from can you buy serophene online what is the dosage for requip street value of neurontin 300 mg where to buy ed pills online provera 5mg tablets geriforte to buy in england buy bupropion with e check abana canada head office zaditor where to get amlodipine simvastatin where to buy metronidazole for dogs biaxsig roxithromycin side effects cost of moduretic buy diovan without a script can you buy etodolac over the counter in germany order xenical online cheap canadian pharmacy shop lov cost benadryl cholesterol medication rosuvastatin where to buy augmentin online buy viagra for women in india buy cialis tablets mexico risperdal legal in england awam ki adalat 2013 what is diovan used for buy nootropil with no rx where to purchase nizoral shampoo without a prescription olanzapine medication wikipedia biaxin usa which are common side effects of nitroglycerin (select all that apply.) lamisil canada drug store is lamisil prescription drug buy azithromycin 500mg no prescription how to use aspirin for face buy cymbalta overnight delivery how to take flagyl 500 mg amoxil 1000 Ÿ?ž‰žŒž‡ antibiotics online canada no prescription best viagra women india endep capsules sale probalance mg skelaxin generic available date purchase diflucan in india indian generics online cleocin gel kamagra online kaufen com diovan from india buy canada no prescription for roxithromycin periactin medication overnight delivery levaquin attorney florida purchase strattera pills calcium carbonate for sale australia how to take prednisolone 5mg tablets ralista where to get where purchase casodex are canadian pharmacies legal amlodipine besylate 5mg price malegra fxt prescription only prometrium generic brand generic motrin us antivert medication dose levaquin direct pharmacy buy hong kong online cheap dilantin lipitor from atorvastatin tablets toprol xl woldwide shipping cipla field call first asp information where to buy cialis in canada antibiotics in pregnancy levlen pill cost 'online pharmacy no prescription' arimidex noprescrition needed canada online pharmacy +viagara purchasing pilex online uk acai no prescription canada cialis sample coupon buy metformin xr online prescription viagra phentermine meridia adi why has nexium been discontinued cheapest provera in the uk topamax without a prescription from mexico purim shelf life vasotec india best place buy serevent pct how to get cytoxan on line kamagra now contact us best generic aceon review doxycycline price comparison uk can i buy abilify in canada zentel 200 mg tabletas effexor xr 150 mg generic depo provera uses men lamisil to buy in australia buy generic levitra no prescription dosage liposafe for sale purchase lexapro discount generic procardia no prescription albendazole comprare tadacip 100mg cheep generic pills for rumalaya forte 1mg or 5mg propecia can you buy alligators at flea markets prescription drugs requip delivery amantadine medication buy revatio no prescription cefadroxil pills sweat doxycycline dark spots kamagra oral jelly in america telmisartan and hydrochlorothiazide tablets spc valtrex usa proscar buy australia is feldene a prescription drug purchase generic antivert acai berry living xs price brand levitra brand positioning losartan 100 mg cozaar buying atacand for dogs tofranil 25 mg grageas where can you buy real generic viagra purchasing pletal online uk minipress women buy diflucan fluconazole capsules starlix online usa no prescription buy proventil online cheap solu medrol package insert buyers of noroxin canada buy amlodipine 10 mg to buy floxin in uk synthroid lawsuit settlement how do i get a medical expense report from walmart tadafil made in china how to take maxalt orally disintegrating tablets zaditor pills acai medicine side effects of generic keppra xr rhinathiol for children generic actos available us prilosec discount voucher online pharmacy no prescription needed soma benadryl 25 mg recommended dosage elocon usa cvs prices can you fill prescription without health insurance accutane echeck buy malegra dxt no prescription buy over the counter voveran sr online cheapest brand advair diskus to buy unicure india pvt ltd new delhi order non generic keppra aygestin online coupon code cheap diltiazem usa xenical ordering no prescription what is the medication renagel used for cipla ltd mumbai maharashtra to buy shuddha guggulu in uk original blue pill for men and women review side effects of alesse 28 birth control side effects of bupropion xl in women metoclopramide on line purchase small blue pill 2531 v metformin overdose serious generic bactrim ds canada best place to buy singulair in canada what does zocor pill look like medrol dosepak drug how long does it take for the levlen pill to work beat way to order imitrex what is cytotec made of how to buy benadryl in london neurontin side effects long term usage ampicillin msds sheet chlamydia symptoms men canadian pharmacy online safe buy arimidex autralian pharmacy beconase aq online in us benicar pas cher to buy vasodilan in uk arthrotec 75 dosage instructions where do i nizagara in india alternative medication to orlistat best place to buy allegra brand viagra not generic triamterene hctz online pharmacy cheapest cialis 40 mg no prescription glycomet sale buy snovitra super power mexican pharmacies no prescription cialis fedex delivery where to buy the abortion pill online uk feldene uk online viagra for sale overnight beat way to order fluoxetine amantadine comments schering elocon cream 0.1 best generic diclofenac gel review tetracycline 500 mg capsule florida promethazine buy citalopram singapore diclofenac gel lawsuit purchase generic extendaquin zetia best prices atrovent cheap uk canadian pharmacy viagra jelly ic doxycycline 100mg capsule order antabuse on line usa hyaluronic acid for sale in the philippines direct travel insurance feldene best price tretinoin cream 0.025 usage acheter motrin pas cher reviews on hydrochlorothiazide codeine and aspirin tablets best place to buy avapro in canada how long to wait alcohol flagyl how to use voltaren 50mg sambazon acai capsules review lowest priced combivent atorvastatin walmart generic avalide without rx purchase provera online drugs from india online best place buy lipothin pct retin a 0.1 vs 0.05 levothyroxine online no prescription buy synthroid buy aciclovir inhaler canada most reliable place to buy aciphex online alphagan discounts cheap retino-a cream 0,05 uk order mircette online in usa pill identifier with pictures lowest priced artane xeloda for sale philippines liv 52 with no rx diclofenac vivo drug delivery what type of infections is cipro used for minoxidil & finasteride topical solution side effects ampicillin dosage in neonates what is the dosage for prilosec ponstel for sale philippines penegra xpress tablets atarax daily use reviews cipro 1000 mg how to get midamor drug injectable ivermectin for chickens buy accutane with no prescription medication lisinopril hydrochlorothiazide dose generic dapoxetine uk paypal amoxil canada head office fertomid costco what are the side effects of pravachol best generic diltiazem review nitroglycerin for purchase without a prescription brand asacol for sale what is tamoxifen pills used for can you buy buspar urispas canada overnight delivery vpxl noprescrition needed canada online pharmacy buy cytoxan paypal accepted levitra prix en pharmacie en france over counter glycomet wellbutrin sr cheapest rate buy caffeine pills canada lowongan kerja bayer 2013 metronidazole 500mg for dogs side effects who makes crestor medication original ventolin online pay by paypal generic viagra buy zebeta online reviews pyridium over the counter medicine warfarin drug interactions pdf viagra dosage uk generic remedio para emagrecer sertralina tramadol overnight canada ophthacare order in the us compare prices proventil antabuse cost in canada ethionamide sold over counter hyzaar 100-25 tablet cheap cialis 20mg pakistan ampicillin daily use reviews elocom sp crema indicaciones generic plavix sale buspar prescription drug zoloft prices at walmart prednisone dosage for adults skin voltaren gel non prescription where can i buy clomid in australia prescription valtrex visa what does requip dose for parkinson;s valacyclovir hcl drug interactions reviews on effexor xr imitrex dose where do you find lithium carbonate is nolvadex legal in australia zyvox discount mometasone furoate cream over the counter amitriptyline mg price how much valtrex to take for cold sores methotrexate pills shortage canadian pharmacy generic viagra no prescription buy zithromax online no per discount omnicef mg can allegra cause weight gain stilnox 10 mg wiki alli discount pills weight loss free or low cost seroflo lioresal generic reviews paroxetine india sale buy vytorin 40 ciplactin pills online is it illegal to buy viagra without a perscription original blue pill does it work generic viagra super active india genuine clomid online now panax ginseng amazon prograf by mail changing from citalopram to fluoxetine buying canadian prescription drugs legal cipla ltd pithampur indore canadian healthcare network ce buy desyrel in uk starting effexor xr side effects is it safe to order elocon cymbalta generic mexico discount pet medications australia 1 guy 1 jar video dailymotion bismuth citrate safety buy aricept online from usa zyrtec d in canada medco mail order pharmacy fax what are the side effects of ciprofloxacin hcl 500mg phenergan suppository otc combivent roche precio argentina plavix recommended dosage non generic clozaril buy luvox online pharmacy depakote where to get indian alesse day delivery minocycline hydrochloride manufacturers india lamictal spain over counter canadian pharmacy nootropil generic viagra gel sildenafil citrate gel soft cialis jelly dosage is it safe to order maxalt can buy zoloft over counter buy digoxin pills online can apo amitriptyline get you high non narcotic pain meds walmart alliston ontario store hours fluconazole for thrush oral maximum daily dose of wellbutrin sr lasuna prices usa s club juniors wiki buy online kamagra generic post cycle therapy rumalaya can you open lithium capsules can i buy premarin over the counter lexapro 40 mg a day using zovirax cream while pregnant free aciphex coupon treatment for diverticulitis cipro and flagyl bactroban new zealand brand cialis mist canada combiben in canada buy aleve 15mg online buy aciphex with visa isoptin online pharmacy uk cheap cardura tretinoin 0,05 over counter chlamydia treatment azithromycin how long emotional side effects of alesse elimite dosage administration canada cheap viagra jelly licensed meclizine overnight cytotec dosage for fetal demise sumycin by mail order do you need rx accutane what is celebrex for and its side effects buy clomid online now brand topamax for sale zyprexa olanzapine 5 mg sale seroflo betnovate n skin cream benefits cephalexin pas cher advair diskus 250 50 drug information norvasc free shipping hyzaar medication online buy oxytrol greece lozol medication side effects zyvox antibiotic if a typical aspirin tablet contains 325 mg aspirin lov cost doxazosin mail-order deltasone cold sore medicine valtrex us online pharmacy cod aleve dose for anti inflammatory prednisone before a race amlodipine norvasc drug class amlodipine besylate 5mg cost pharmacy buy drugs nolvadex where can i get singulair buy zithromax capsules anxiety medication pregnancy safe mifepristone and misoprostol kit in india prinivil overnight delivery generic plavix price get evecare toronto cardura e10 eew can you open exelon capsules buy finpecia without a prescription from canadian pharmacy acheter xenical orlistat cost of chloramphenicol indian generics online ginseng very cheap parlodel can you take plendil daily entocort reviews for men generic msds for lithium ion battery ayurslim delivery london craigslist new york apartments for rent what is promethazine desyrel over the couter levofloxacin 500 mg picture where can i buy liquid cialis can you take procardia daily endep paypal bactrim reviews uti can you get high off benadryl pills suppliers of glycomet in us endep tablets uses phone in order for cytoxan ashwagandha brand positioning ventolin pas cher effexor xr rx reminyl daily use reviews buy diltiazem 20 cipla field call first asp name buy cheap online prescription allopurinol order januvia on line canada combivent order online no prescription how to take alli is clonidine sold over the counter non prescription lipitor lamictal cost walmart flovent diskus 100 mcg cost how to take zoloft for pms benicar without a script arava online bestellen where to tretinoin 0,025 ginette-35 online uk where can i get differin in singapore vantin online uk buy avodart online in usa search consultancy dundee buy medication online no prescription needed clomiphene testosterone levels can we trust proventil online nymphomax generico italiano eurax online sales what type of depression is citalopram used for brand cialis side effects long term use best site for proscar generic elocon in usa car games for kids 1000 norvasc sales 08 safe methotrexate buy singulair dose for dogs buy amitriptyline 5 vermox dose per adulti where to buy amoxil mg buy bupropion online no prescription united states mifepristone buy online india nolvadex for pct danazol dose angioedema differin buy on line what is fucidin cream for buy buspar 80 mg online cheap allegra allergic prescription buy benicar cheap olmesartan 1600mg norfloxcin expiry date of viagra tadacip for sale usa buy viagra soft tablets nymphomax reviews and dosage how to order repeat prescriptions online drugs similar to clomid paxil in the uk how much will isoptin cost craigslist usa search what is buspar medication for health canada noroxin safe viagra sites uk indian drama adalat 2012 cheap zithromax 500mg comprar viagra en espa“a sin receta buy effexor online with no prescription use lukol coupon online where yasmin robaxin generic reviews where can i buy viagra in shanghai pharmacy mexico viagra plus vermox drugstore com generic viagra from india