Szukaj

piątek, 22 sierpień 2014
Strona główna arrow Czarnobyl


Czarnobyl PDF Drukuj E-mail
Dodał wtorek
środa, 16 marzec 2005

Miasto

Mapa Ukrainy
Mapa Ukrainy
Czarnobyl, Czernobyl, miasto w północnej części Ukrainy, na północ od Kijowa, przy ujściu Prypeci do Zbiornika Kijowskiego, przy granicy z Białorusią. 14 tys. mieszkańców (1986), po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej ludność ewakuowano.

Historia: wzmiankowane 1193, wchodziło w skład Księstwa Kijowskiego. Od XIV w. należało do Litwy, 1569 wcielone do Korony, własność królewska. W XVI w. rozwijało się jako centrum handlowe, położone przy szlakach wodnych. Od 1566 należało do rotmistrza królewskiego i starosty orszańskiego Filona Kmity, zw. Czarnobylskim, następnie do rodu Sapiehów, od poł. XVIII w. do Chodkiewiczów. Podupadło w XVII w. podczas powstania B. Chmielnickiego. Od 1793 pod zaborem rosyjskim. 1922-1991 w Ukraińskiej SRR. Prawa miejskie 1941. Od 1991 w granicach niepodległej Ukrainy.

Wstęp

Czarnobyl jest często nazywany "największą katastrofą spowodowaną przez człowieka". Określenie to jest słuszne, jeżeli chodzi o powszechny lęk, jakiego w okresie pokoju nigdy jeszcze nie doświadczyliśmy. Jednak pod innymi względami ta katastrofa była daleka od "największej". Na przykład, emisja jodu-131 z czarnobylskiego reaktora była 180 razy mniejsza niż z wybuchów jądrowych przeprowadzonych w rekordowym 1962 roku, a liczba zgonów (41) i ciężkich obrażeń (203) blednie wobec innych katastrof w XX wieku. Warto zwrócić uwagę, że w czterech najsławniejszych katastrofach zapisanych trwale w pamięci społecznej (Windscale, Seveso, Three Mile Island i Czarnobyl) żniwo śmierci było najmniejsze.

Czarnobyl był z pewnością największą w historii katastrofą psychologiczną, która swym zasięgiem wielokrotnie przekroczyła nawet sławny strach przed końcem świata w czasie Pierwszego Millenium. W przeciwieństwie do irracjonalnych zachowań społecznych w latach, kiedy - jak pisze Słowacki -

Nadchodził wielki ów Rok Tysiącowy
Który narody jak gwiazdy odmienia,

lęk czarnobylski nie ograniczył się do krajów chrześcijańskich, lecz rozszedł się po całym świecie i opanował niemal każdego: publiczność, media, polityków, uczonych, a nawet profesjonalistów ochrony radiologicznej.

Ten współczesny strach nie był krótki, jak sprzed wieków. Po dziesięciu latach nadal wpływa na emocje, decyzje a nawet zdrowie wielkiej liczby ludzi. Jednym z czynników napędzającym czarnobylskie lęki, a nawet ogólnie radiofobię, jest - paradoksalnie - doskonałość współczesnej ochrony radiologicznej i systemów monitoringu promieniowania.

Elektrownia po awarii
Elektrownia po awarii
W roku 1986 wszyscy wierzyli, że nawet najmniejsza dawka promieniowania, bliska zerowej, powoduje powstawanie nowotworów. Paradygmat ten jest administracyjnym założeniem przyjętym w roku 1959 dla ochrony radiologicznej stosunkowo małej grupy ludzi zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące. Założenie to jest najważniejszym źródłem czarnobylskich obaw i ich trwałości. Obecnie jest ono poddawane krytyce, nagromadzono bowiem wiele danych epidemiologicznych i eksperymentalnych wskazujących na jego fałszywość. Hipotetyczne uratowanie jednego życia ludzkiego przez wprowadzenie do amerykańskiej energetyki jądrowej przepisów opartych na tym paradygmacie kosztuje 2.5 mld dolarów. Natomiast koszt szczepień ochronnych przeciw dyfterii, krztuścowi i odrze naprawdę ratujących życie wynosi w Trzecim Świecie 50-100 dolarów na osobę. Ale na takie szczepienia chronicznie brakuje pieniędzy.

Okazuje się, że małe dawki promieniowania, podobne do naturalnych, i większe niż czarnobylskie dawki w Polsce, przedłużają życie, poprawiają odporność na choroby zakaźne i zmniejszają śmiertelność nowotworową. Stwierdzono to m.in. wśród tej części ludności Hiroszimy i Nagasaki, która została napromieniona małymi dawkami w czasie ataku atomowego. Występowanie zjawiska dobroczynnych skutków małych dawek promieniowania potwierdził UNSCEAR - Komitet Naukowy Narodów Zjednoczonych ds. Skutków Promieniowania Atomowego, największy międzynarodowy autorytet w dziedzinie badań radiacyjnych. Przejdźmy wreszcie do przebiegu pierwszych dni w Polsce po katastrofie w Czarnobylu.

26 KWIETNIA 1986 ROKU

O godzinie 1:23 w nocy, 26 kwietnia 1986 roku, reaktor w Czarnobylu zaczął się topić. Przyczyną był błąd człowieka i wady konstrukcyjne reaktora tego typu. Tamtej fatalnej nocy pracownicy elektrowni przeprowadzali doświadczenie, które miało polegać na stopniowym zmniejszaniu mocy reaktora. Aby się powiodło, wyłączono większość automatycznych systemów zabezpieczeń. Reaktory typu czarnobylskiego RBMK-1000 mają jednak tę wielką wadę, że są niestabilne, gdy pracują z małą mocą. W pewnym momencie reakcja zachodząca w reaktorze wymknęła się spod kontroli, a na włączenie systemów zabezpieczających było już za późno. Ilość wytwarzanej energii była tak duża, że zaczęły się palić pewne elementy konstrukcyjne reaktora. I tutaj dały o sobie znać wady konstrukcyjne. Wewnątrz reaktora znajdowało się 1500 ton łatwo palnego grafitu. I to on wywołał pożar i wybuch chemiczny. Wtedy w Polsce nie istniała energetyka jądrowa ani żadne plany na wypadek takiej katastrofy. Nikt nie spodziewał się wówczas, aby awaria w cywilnym zakładzie jądrowym w jakimś kraju europejskim wymagała działań władz polskich dla ochrony ludności. Nawiasem mówiąc, jak się wiele lat później okazało, w żadnym z tych państw nie istniały plany przeciwdziałania skutkom podobnych katastrof. Lokalne plany awaryjne dla reaktorów w Świerku oraz plany obrony cywilnej na wypadek wojny jądrowej okazały się zupełnie nieprzydatne w sytuacji katastrofy czarnobylskiej.

Mieliśmy jednak dobrze zorganizowaną i wyszkoloną Służbę Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych (SPSP), czyli krajowy system monitoringu radiacyjnego, koordynowaną przez Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR) w Warszawie. W jej skład wchodziło wtedy około 140 placówek pomiarowych rozmieszczonych mniej więcej równomiernie w całej Polsce. W CLOR były dwie stacje poboru wielkich mas powietrza do mierzenia śladowych zawartości pyłów promieniotwórczych w atmosferze, unikalne w Europie, umożliwiające szybką analizę składu izotopowego skażeń i określenie ich źródła. CLOR był jedyną w Europie placówką, która miała możliwość mierzenia skażeń przestrzeni powietrznej państwa, na wszystkich wysokościach troposferycznych i w dolnej stratosferze.

System SPSP stworzono z myślą o obronie cywilnej w przypadku ataku jądrowego. Jednak spełnił on dobrze swe najważniejsze zadanie: wcześnie wykrył i zidentyfikował zagrożenie czarnobylskie. Wykorzystaliśmy doświadczenie zdobyte w ciągu wielu lat monitorowania skażeń po próbach jądrowych, a także w czasie ćwiczeń i prac badawczych nad wojną jądrową prowadzonych przez Państwową Agencję Atomistyki i CLOR. Niedostatkiem SPSP był brak bezpośredniej łączności z centralnym ośrodkiem władzy politycznej i administracyjnej, która powinna podjąć szybkie decyzje dotyczące milionów ludzi w całym kraju.

Wojskowy system wykrywania skażeń promieniotwórczych, podobnie jak we wszystkich innych krajach, był dostosowany do znacznie większych poziomów radiacji po ataku jądrowym. Przyrządy radiometryczne służb wojskowych okazały się w sytuacji katastrofy czarnobylskiej zbyt mało czułe. Podczas nocnego spotkania 29 kwietnia w Komitecie Centralnym PZPR, szef Obrony Cywilnej Kraju, wiceminister obrony narodowej gen. Tadeusz Tuczapski stwierdził, że nie ma żadnych skażeń, bo gdyby były, to Obrona Cywilna by je wykryła. Jednak nie wykryła ani w Polsce, ani nigdzie w Europie. W ciągu następnych kilku tygodni Obrona Cywilna przedstawiała specjalnie powołanej Komisji Rządowej wyniki swoich pomiarów. Różniły się one całkowicie od wyników monitoringu SPSP i nie były wiarygodne. Z tego powodu nie zostały opublikowane w Raporcie Komisji Rządowej, wydanym w czerwcu 1986 roku.

Pierwsza fala skażonego powietrza dotarła nad Polskę prawdopodobnie około północy 27/28 kwietnia, a wykryto ją w kilka godzin później. W samym Czarnobylu, emisja z płonącego reaktora uległa już wtedy znacznemu zmniejszeniu. Emisja malała dalej aż do 3 maja, kiedy to zaczął się jej ponowny gwałtowny wzrost. Ta druga emisja, większa niż 27 kwietnia, nastąpiła wskutek przebicia się stopionego rdzenia reaktora do znajdujących się poniżej pomieszczeń wypełnionych wodą. Chmura z tej drugiej wielkiej emisji szczęśliwie ominęła Polskę i skierowała się na południe Europy. 1 maja w Polsce zaczął się gwałtowny spadek skażeń powietrza, lecz nie gruntu, paszy, mleka itd. O tym co działo się w czarnobylskim reaktorze, jakie były fluktuacje emisji radioizotopów (np. gwałtowny jej wzrost 3 maja) i lokalne kierunki rozchodzenia się, ani polskie władze ani specjaliści nie otrzymali ze Związku Radzieckiego żadnych informacji, tak więc wszystkie decyzje ochronne podejmowaliśmy na podstawie danych z naszej własnej sieci monitoringu. Pomimo obowiązujących od 1984 roku w krajach RWPG ustaleń Związek Radziecki nie zawiadomił polskich władz "w możliwie krótkim czasie" o katastrofie i jej przebiegu, co opóźniło nasze przygotowania ochronne o około półtora dnia.

28 KWIETNIA 1986 ROKU

O godz. 7:00, 28 kwietnia, placówka SPSP w Mikołajkach stwierdziła kilkakrotny wzrost mocy dawki promieniowania gamma i około siedmiusetkrotny wzrost ogólnej radioaktywności beta w powietrzu. Wiadomość o tym przekazano telefonicznie do CLOR o godz. 9:00. W tym samym czasie podobny wzrost mocy dawki promieniowania gamma - ponad 20 mR/h (mR/h = mikrorentgeny na godzinę, nieformalna obecnie jednostka mocy dawki promieniowania gamma) i silne skażenie powierzchni gruntu stwierdzono przed budynkiem CLOR. Wktrótce potem zaczęły docierać do CLOR z innych stacji SPSP meldunki o gwałtownym wzroście radioaktywności powietrza. O godz. 10:00 CLOR wprowadził alarmowy system pracy w dwudziestu czterech, a od 29 kwietnia we wszystkich placówkach SPSP.

W ciągu następnych dwóch godzin wpłynęło wiele raportów z sieci placówek SPSP, które wskazywały, że chmura radioaktywnego powietrza przesuwa się nad Polską od wschodu i pokrywa jej północno-wschodni obszar. W południe w Warszawie stężenie cezu-137 w powietrzu wynosiło 3300 mBq/m3 (Bq jest jednostką aktywności substancji promieniotwórczej wynoszącą jeden rozpad atomu na sekundę), tj. ponad 80 000 razy więcej niż średnio w poprzednim roku, stężenie jodu-131 około 100 000 mBq/m3 (przed awarią jod-131 był niewykrywalny), a moc dawki promieniowania gamma wynosiła około 30 mR/h.

Około godz. 12:00 przedstawiono sytuację Mieczysławowi Sowińskiemu, prezesowi PAA. W rozmowie tej podano, że niedługo będzie wiadomo, czy przyczyną skażenia jest wybuch broni jądrowej czy też awaria reaktora i nalegano, by o tak wielkim skażeniu kraju natychmiast poinformować rząd. Prezes stwierdził: Mierzcie dalej i informujcie mnie o wynikach.

Między godz. 10:10 - 13:15 zebrano w CLOR na filtrze pył promieniotwórczy z około 700 m3 powietrza. Analiza spektrometryczna wykazała, że jego skład izotopowy jest typowy dla procesów reaktorowych, a nie wybuchu jądrowego. Mimo licznych usiłowań, nie udało się skomunikować z prezesem PAA, więc około godz. 17:00 informację o zagrożeniu radiacyjnym kraju przekazałem sekretarzowi naukowemu PAN, prof. Janowi Kaczmarkowi, który zobowiązał się natychmiast zawiadomić premiera.

W godzinach popołudniowych stworzono w CLOR ad hoc grupę operacyjną, która analizowała sytuację i przygotowywała zalecenia ochronne. Niektóre meldunki zawierały nieprawdopodobe wyniki, np. instytuty w Świerku stwierdziły moce dawki gamma sięgające 2500 a nawet 10 000 mR/h. Po ich sprawdzeniu wykryto błędy w metodyce pomiaru i kalibracji przyrządów. Jednak zanim to wykonano, te zastraszające informacje wpływały na postępowanie specjalistów w CLOR, a także trafiły do publicznej wiadomości w Polsce i za granicą. Większość pomiarów mocy dawki wskazywała jednak, że nie ma bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia ludności od zewnętrznego promieniowania gamma, nawet jeżeli utrzyma się ono przez wiele miesięcy na poziomie bliskim obecnemu (ok. 30 mR/h). Była to bowiem moc dawki tylko nieco większa od poziomu naturalnego w Polsce i mniejsza niż w wielu innych krajach mających skały i gleby bogatsze w uran, tor i rad. Natomiast pomiary stężeń radionuklidów w powietrzu i analiza ich składu izotopowego wskazywały, że izotopy promieniotwórczego jodu, a zwłaszcza jod-131, wchłonięte do organizmu z powietrzem i żywnością, mogą ulec tak znacznej koncentracji w tarczycy dzieci, że staną się zagrożeniem ich zdrowia, powodując zwiększenie ryzyka powstania nowotworów złośliwych tego ważnego organu. Zawartość innych radioizotopów, np. cezu-137, była znacznie niższa.

Przemieszczanie się chmury radioaktywnej (animacja - czas trwania: 17s [chmura.rar - 1.17MB])


Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Zmieniający się kierunek wiatru roznosił radioaktywną chmurę w różne strony
Przeprowadzone w godzinach popołudniowych i wieczornych obliczenia wskazywały, że dawka promieniowania od radiojodów w tarczycy dzieci może przekroczyć 50 mSv (Sv jest jednostką dawki promieniowania pochłoniętego przez organizm uwzględniającą różnice biologiczne rożnych rodzajów promieniowania i warunków napromienienia), a więc poziom powyżej którego Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej zalecała blokowanie dostępu radiojodów do tarczycy jodem nieradioaktywnym. To zalecenie oparte było na wspomnianym już administracyjnym założeniu, że każda, nawet bliska zerowej dawka promieniowania jonizującego może wywołać nowotwory złośliwe. Nowe dane z Hiroshimy i Nagasaki wskazują jednak, że poniżej dawki 200 mSv nie zaobserwowano znaczącego wzrostu śmiertelności nowotworowej, a przy dawkach mniejszych od 100 mSv śmiertelność wskutek białaczek była w tych dwóch miastach niższa niż u mieszkańców nie napromienionych. Również w Szwecji wsród tysięcy osób, którym podawano jod-131 dla celów diagnostycznych (średnia dawka 500 mSv) stwierdzono mniejszą częstość zachorowań na raka tarczycy niż u ludzi, którzy z takiej diagnostyki nie korzystali.

Jednak wobec narastającego zagrożenia czarnobylskiego nie roztrząsano takich subtelności (przyszła na to pora dopiero teraz), lecz zastosowano się do zaleceń międzynarodowych i uznano, że najpilniejszą sprawą jest ochrona dzieci przed skażeniem jodem promieniotwórczym.

Około godz. 18:00 specjaliści w CLOR dowiedzieli się z radia BBC, że źródłem emisji radionuklidów jest awaria reaktora w Czarnobylu. Ta informacja umożliwiła nam tylko nieco bardziej realistyczne prognozowanie dalszego rozwoju sytuacji, bowiem to co działo się w samym Czarnobylu było ciągle okryte tajemnicą. Dziś wiemy, że wszelkie połączenia z Czarnobylem zostały wówczas odcięte przez KGB. Lakoniczne oświadczenie TASS informujące o awarii na Ukrainie, bez podania miejscowości i informacji potrzebnych do planowania działań ochronnych, dotarło do Warszawy późnym wieczorem.

O godz. 18:30 zwróciliśmy się do Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych współpracującego z CLOR z prośbą o codzienne pobieranie prób powietrza z wysokości 1, 3, 6, 9, 12 i 15 km wzdłuż północno-wschodniej części granicy. W następnych dniach wykonano 60 lotów, a zdobyte w ten sposób informacje wykorzystaliśmy do prognozy skażeń. W godzinach popołudniowych CLOR nawiązał kontakt ze specjalistami z innych krajów (Anglii, Francji, Finlandii, Szwecji), wymieniając informacje o skażeniach oraz planowanych przedsięwzięciach.

Do późnych godzin nocnych w CLOR pracowano nad propozycjami zaleceń ochronnych dla ludności Polski. O pomoc w przygotowaniu najważniejszego z nich, tj. użycia jodu nieradioaktywnego dla blokady tarczycy poproszono specjalistów z Ministerstwa Zdrowia oraz Szefostwa Służby Zdrowia MON.

29 KWIETNIA 1986 ROKU

29 kwietnia około godz. 1:00 w Komitecie Centralnym PZPR rozpoczęło się posiedzenie kilku członków Biura Politycznego, członków rządu i Komitetu Obrony Kraju. O godz. 4:00 do grupy tej zaproszono z CLOR prof. Zenona Bałtrukiewicza z Szefostwa Służby Zdrowia MON oraz prezesa PAA. Posiedzenie trwało do godz. 6:30 i przyjęto na nim główne kierunki ochrony ludności zaproponowane przez CLOR. Miała to być przede wszystkim ochrona dzieci przed wchłonięciem radiojodu. Ustalono, że dzieciom we wschodnich i północnych województwach należy podać nieradioaktywny jod, a także wstrzymać wypas bydła na łąkach i przejść na karmienie ich suchą paszą. Mleka od krów przebywających dotąd na pastwiskach nie należy kierować do sklepów, lecz przeznaczyć do przerobu. Dzieci i młodzież do lat 18 powinny konsumować mleko w proszku i skondensowane. Należy ograniczyć spożycie świeżych jarzyn oraz dokładnie je myć. Zakazano picia wody deszczowej i stopionego śniegu.

Prócz tego prof. Zenon Bałtrukiewicz zaproponował, by ze względu na możliwość napływu nad Polskę większych niż dotychczas skażeń przez kilka dni dzieci pozostawały w domu i nie chodziły do szkół. By zamykać okna, zmywać jezdnie i chodniki wodą oraz odwołać pochody 1-majowe. Okazało się później, że zalecenia te nie były potrzebne, bo radioaktywne skażenia miały niższy poziom niż prognozowano.

Tych dodatkowych zaleceń nie przyjęto. Zgodzono się, że zagrożenie od innych radioizotopów jest mniej istotne, toteż akcję przeciw nim należy rozpocząć w drugiej kolejności. Uczestnicy spotkania doszli do porozumienia, że o sytuacji i zaleceniach ochronnych należy poinformować społeczeństwo w porannych audycjach radiowych, a następnie w prasie i w telewizji. Rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban rozpoczął pisanie komunikatu dla ludności.

Około godz. 6:00 sekretarz KC Marian Woźniak zatelefonował do swego odpowiednika w Moskwie, po czym stwierdził, że jego rozmówca nic nie wie o katastrofie w Czarnobylu. Wtedy nie wierzyliśmy w to, lecz dziś wiemy, że mogło to być prawdą.

Dla przygotowania akcji jodowej około godz. 6:00 zebrano w Ministerstwie Zdrowia grupę, która ustaliła (po raz pierwszy w świecie), że formą masowej profilaktyki jodowej będzie podanie tzw. płynu Lugola - wodnego roztworu jodku potasu i pierwiastkowego jodu oraz ustaliła jego dawki dla trzech grup wiekowych dzieci.

O godz. 6:30 do Komitetu Centralnego przybył gen. Wojciech Jaruzelski. Wkrótce, w ścisłym gronie członków Biura Politycznego i rządu, podjęto decyzję o stworzeniu tzw. Komisji Rządowej pod przewodnictwem wicepremiera Zbigniewa Szałajdy. Na zakończenie zebrania sekretarz KC Marian Woźniak oświadczył, że komunikatu dla społeczeństwa nie będzie. W Raporcie Komisji Rządowej nie ma wzmianki o tym nocnym posiedzeniu w Komitecie Centralnym, podczas którego podjęto wszystkie najważniejsze decyzje w sprawie działań ochronnych.

Pierwsze posiedzenie Komisji Rządowej rozpoczęło się o godz. 8:00 w Prezydium Rady Ministrów. Około godz. 11:00 Komisja oficjalnie zaleciła podjęcie akcji jodowej. Rozpoczęto ją w godzinach wieczornych i kontynuowano w nocy w jedenastu województwach północno-wschodnich. Akcja przebiegała niezwykle sprawnie. Podawanie płynu Lugola zorganizowano we wszystkich przedszkolach, szkołach, ośrodkach zdrowia i aptekach. Pomocy udzielili ochotnicy, którzy m.in. rozwozili roztwór jodu do małych wiosek. Około 75% populacji dzieci w 11 województwach przyjęło jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin akcji. (Przed rozpoczęciem akcji, tj. 28 kwietnia wieczorem i 29 kwietnia rano, około 2% rodziców podało dzieciom jod w formie i dawkach nieustalonych).

Dla porównania warto dodać, że w Związku Radzieckim ograniczenia spożycia mleka wprowadzono dopiero 23 maja, a jod stabilny zaczęto podawać ludności około 25 maja. Z powodu trudności organizacyjnych objęto tą akcją tylko 1.6 mln dzieci.

30 KWIETNIA 1986 ROKU

Skażenia ogarnęły cały kraj. Przed południem utrzymywało się w Warszawie bardzo wysokie skażenie powietrza, które po południu i w nocy spadło blisko czterdziestokrotnie. Komisja Rządowa wprowadziła profilaktykę jodową na terenie całej Polski, biorąc pod uwagę przemieszczanie się skażeń, niepewność co do emisji z Czarnobyla oraz nastrój ludności.

Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Rozprzestrzenianie się chmury radioaktywnej
Na pozostałych terenach akcja przebiegała mniej sprawnie niż w województwach północno-wschodnich. Tam zaledwie 25% populacji dzieci otrzymało jod stabilny w ciągu pierwszych 24 godzin. W tych rejonach kraju akcję jodową w większości zakończono 2 maja, jednak w niektórych miejscowościach ciągnęła się ona jeszcze do 5 maja. Komisja Rządowa przewidując, że zabraknie mleka w proszku, poleciła ministrowi handlu wewnętrznego wprowadzenie 2 maja reglamentowanej jego sprzedaży dla dzieci do 12 miesiecy oraz dokonanie importu brakującej ilości.

Poczynając od 4 maja, w CLOR mierzono zawartość jodu-131 w tarczycach mieszkańców Warszawy i kilku województw. Łącznie zbadano około 1400 osób. Podobne badania prowadzono u kilkuset osób w Instytucie Energii Atomowej w Świerku, gdzie również badano zawartość cezu-137 i cezu-134 w całym ciele.

Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Pionowy rozkład cezu - 134 i cezu - 137 w atmosferze nad Polską w mBq/m3
Od 6 maja dwie ekipy CLOR prowadziły zwiad radiacyjny w pobliżu wschodniej granicy kraju, korzystając z helikopterów MSW. Mierzono moc dawki promieniowania gamma, zbierano próby mleka, roślin i gleby, a także badano skażenie ludzi. Wykryto wtedy silne skażenia radiojodem tarczyc dzieci szkolnych w niektórych miejscowościach. Specjaliści CLOR zażądali od Komisji Rządowej, by skierować do tego rejonu samochodowe laboratorium CLOR, w celu dokładnego zbadania skażenia dzieci w rejonach przygranicznych. Przewodniczący Komisji zarządził przeprowadzenie tych badań przez CLOR, jednak zarówno prezes PAA, jak i minister zdrowia sabotowali to zarządzenie i w końcu nie dopuścili do jego realizacji. 31 maja dyżurny Ośrodka Dyspozycyjnego Służby Awaryjnej CLOR zapisał w raporcie nr 181/86, że został telefonicznie powiadomiony, aby na polecenie prezesa PAA wstrzymać wszelkie pomiary jodu-131 w tarczycy wykonywane w samym CLOR.

Komisja Rządowa pracowała do 18 czerwca, analizując zmieniającą się sytuację, wprowadzając normy skażeń oraz modyfikując, a potem stopniowo ograniczając działania profilaktyczne. Na żądanie Komisji w pierwszych dniach maja sprowadzono z zagranicy 2000 ton mleka w proszku.

SKUTKI ZDROWOTNE

Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Akcja jodowa ocaliła około 5 000 polskich dzieci od zachorowania na raka tarczycy
Średnia dawka promieniowania na całe ciało, jaką Polacy otrzymali w ciągu pierwszego roku od czarnobylskich radioizotopów wynosiła (według oceny UNSCEAR) 0.27 mSv. Stanowiło to 11% rocznej naturalnej dawki promieniowania. W ciągu całego życia Polacy otrzymają średnio od opadu czarnobylskiego dawkę na całe ciało wynoszącą około 0.9 mSv, czyli około 0.5% dawki, jaką w tym samym czasie zostaną napromienieni ze źródeł naturalnych, wynoszącej 168 mSv. Około 74% tej dawki na całe ciało pochodziło od cezu-137, 20% od cezu-134, 1% od jodu-131 i około 5% od innych izotopów. Tak mała dawka na całe ciało od skażenia czarnobylskiego nie będzie mogła dać żadnych, ani szkodliwych ani dobroczynnych, zauważalnych zmian zdrowia ludności w naszym kraju.

Dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 była natomiast znacznie wyższa. W zachodnich, mało skażonych województwach, sięgała ona od około 2 do 30 mSv u dzieci w wieku 1 roku. We wschodnich, silniej skażonych rejonach, dawka ta sięgała niekiedy około 10-90 mSv. U niemal 5% dzieci (u których zastosowano profilaktykę jodową) maksymalne dawki wynosiły niemal 200 mSv. Profilaktyka jodowa zmniejszyła dawki na tarczycę dzieci średnio o blisko połowę. Tam gdzie akcję rozpoczęto wcześniej zmniejszenie dawki mogło być nawet pięciokrotne. Około 70-80% radiojodu w tarczycy dzieci pochodziło z pożywienia (głównie z mleka). Tylko 20-30% radiojodu przedostało się do tarczycy drogą oddechową. Maksymalne stężenia jodu-131 w mleku pojawiły się w większości rejonów po 5 maja. Zatem nawet późno zastosowana profilaktyka dała korzystny efekt.

Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Skażenie gleby cezem-137 w Polsce po katastrofie w Czarnobylu
Gdyby w Polsce nie przeprowadzono profilaktyki jodowej to u około 5% dzieci, tj. około 500 000, dawka promieniowania na tarczycę od jodu-131 przekroczyłaby 1000 mSv. Zachorowalność na raka tarczycy po takich i większych dawkach wynosi na Białorusi około 1%. Jeżeli u nas byłaby podobna, to można sądzić, że w wyniku akcji jodowej ocaliliśmy około 5000 polskich dzieci od tej choroby. Zgodnie z danymi Kliniki Mayo w Rochester, Minnesota, przy wystąpieniu raka tarczycy u dzieci pełne wyleczenie osiąga się niemal w 100% przypadków. Jest to dobra prognoza dla 682 dzieci na Białorusi, Ukrainie i w Rosji, które zachorowały na raka tarczycy. Wiele z nich leczy się w krajach zachodnich.

W wyniku akcji jodowej 18.5 mln ludzi przyjęło blokującą dawkę płynu Lugola, w tym ponad 95% dzieci i młodzieży. Była to pierwsza w historii medycyny tak wielka akcja profilaktyczna dokonana w ciągu kilku dni. Rozpoczęto ją po około 13 godzinach od powziętej decyzji. Akcja ta dowodzi wysokiej sprawności organizacyjnej i zdolności do improwizacji Polaków. Dla porównania należy przypomnieć, że po katastrofie elektrowni w Three Mile Island koło Harrisburga, w Pensylwanii w 1979 roku, rząd amerykański zaczął dostarczać wyprodukowane ad hoc tabletki jodu okolicznym mieszkańcom w cztery dni po wypadku. Świadczy to o trudnościach logistycznych takiej akcji, które w dużej mierze wpłynęły na niepodjęcie jej w krajach europejskich, poza Polską, mimo że niektóre z nich były skażone w stopniu wyższym niż my. W Europie po prostu nie było wystarczającego zapasu tabletek jodowych dla zagrożonej ludności, ani szans na ich natychmiastowe wyprodukowanie i dystrybucję. Nasz sukces był wynikiem śmiałej decyzji oraz nowatorskiej idei, która zrodziła się w Ministerstwie Zdrowia: postanowiono użyć nie tabletek jodowych, których też nie mieliśmy, lecz przygotować w każdej aptece dobrze znany farmaceutom płyn Lugola. Zapasy jodu i jodku potasu niezbędnych do wyprodukowania go w aptekach znacznie przekraczały potrzeby.

Badania epidemiologiczne (największe jakie kiedykolwiek przeprowadzono w Polsce) wykonane przez zespół prof. Janusza Naumana z Akademii Medycznej w Warszawie, złożony z najwybitniejszych polskich endokrynologów i radiologów wykazały, że łagodne "zewnątrztarczycowe" objawy uboczne po podaniu płynu Lugola (mdłości, bóle głowy i swędzenie skóry) pojawiły się w około 5% przypadków. U bardzo małych dzieci niekiedy występowały wymioty, prawie zawsze u tych którym zamiast płynu Lugola podano roztwór jodyny. W żadnej grupie wiekowej nie zaobserwowano ubocznego "wewnątrztarczycowego" działania profilaktycznych dawek jodu. W badaniach tych, przeprowadzonych w latach 1989-1990, nie stwierdzono zwiększonego występowania nowotworów tarczycy.

Badania Instytutu Onkologii nie wykazały do roku 1995 wzrostu nowotworów tarczycy i białaczek. Ubocznym, bardzo ważnym rezultatem badań grupy prof. Naumana było stwierdzenie obecności wola endemicznego u mieszkańców znacznych obszarów Polski, wywołanego głębokim niedoborem jodu w naszej diecie. Niedobór zaczął się około 1980 roku, gdy zaprzestano jodowania soli kuchennej. W efekcie tych badań powrócono do jodowania żywności w Polsce, co powinno przyczynić się do poprawy zdrowia ludności.

POLITYKA INFORMACYJNA

Polityka informacyjna, którą władze stosowały w pierwszych dwóch dniach była błędna. 28 kwietnia nie było jej wcale, ponieważ rząd dowiedział się o skażeniach w Polsce zbyt późno. Ostatnie dzienniki radiowe i telewizyjne przekazały jedynie krótką informację agencyjną o wypadku w Czarnobylu. Na spotkaniu władz naczelnych w Komitecie Centralnym PZPR wczesnym rankiem 29 kwietnia postanowiono, by wstępne zalecenia dla ludności podać w rannych i przedpołudniowych dziennikach radiowych, a następnie w prasie i telewizji. Pod koniec tego spotkania zdecydowano jednak nie publikować takiego komunikatu. W prasie popołudniowej ukazała się jedynie bałamutna informacja, że 28 kwietnia nad północnymi regionami Polski przeszedł na dużej wysokości radioaktywny obłok, że utworzono Komisję Rządową i nikomu nic nie grozi.

Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
Dawki promieniowania na całe ciało w pierwszym roku po katastrofie w Czarnobylu
29 kwietnia wraz przygotowano rzeczową informację o skażeniach kraju, która miała być pierwszym oficjalnym komunikatem Komisji. Tekst ten przyjęto, jednak później został całkowicie zmieniony przez Wydział Prasy KC oraz rzecznika prasowego rządu. W efekcie 30 kwietnia publiczność znowu dowiedziała się, że radioaktywny jod "lata" w obłoku gdzieś wysoko nad Polską. Ponadto podano kłamliwą informację, że nastąpiło jedynie podwyższenie stężenia aktywnego jodu w powietrzu (...), stwierdza się spadkową tendencję poziomu stężenia i że nie stwierdzono podwyższenia stężenia innych pierwiastków. Na posiedzeniu Komisji 30 kwietnia prof. Zenon Bałturkiewicz z dr. Żarnowieckim zaprotestowali przeciwko wypaczaniu ich tekstu. Ostatnie kłamstwo - o braku innych pierwiastków - było tak kompromitujące, że przewodniczący Komisji oświadczył, iż takie manipulowanie tekstami specjalistów nie powtórzy się już więcej.

Na tym samym posiedzeniu odbyła się dłuższa dyskusja nad polityką informacyjną. Prof. Zenoen Bałturkiewicz twierdził, że władze muszą dawać publiczności pełną informację o średnich, maksymalnych i minimalnych poziomach skażeń. Starał się przekonywać, że wzbudzi to zaufanie ludności do postępowania i zaleceń Komisji. Kontrargumentem rzecznika rządu - głównego przeciwnika tej koncepcji, było niebezpieczeństwo wywołania paniki. Trudno jednak byłoby ją wywołać wiadomościami o skażeniach dających dawki promieniowania, na całe ciało, dziesiątki tysięcy razy niższe od zagrażających życiu. To co skłoniło go do podania prawdziwej informacji, to sugestia, że Polska poniesie setki milionów dolarów strat na eksporcie żywności, jeżeli przestaniemy być wiarygodni w oczach zachodnich kontrahentów i konsumentów.

Po tej dyskusji informacje w prasie były zgodne z rzeczywistością. I tak np. "Express Wieczorny" 5 maja opublikował komunikat Komisji Rządowej wraz z tabliczką szczegółowych średnich wartości skażeń kraju. Tego rodzaju informacja była unikatem w prasie światowej i została potem uznana przez ekspertów amerykańskiej Food and Drug Administration za najbardziej przejrzystą i pożyteczną spośród wielu. Amerykański Sekretarz Stanu George Schulz stwierdził, że Polska potraktowała ten wypadek w sposób zdecydowanie odmienny od ZSRR. Polska informowała ludność, przekazując wszystkie informacje jakimi dysponowała. Prasa zachodnioniemiecka wyrażała podobne opinie: Polskie media zwróciły od początku na siebie uwagę obszerną i rzeczową informacją ("Tages Anzeiger" - 2.05.86); Polacy w sposób najbardziej otwarty poinformowali własną opinię publiczną i zagranicę o skutkach awarii ("Volksblatt Berlin" - 3.05.86).

Pod tym względem różniliśmy się np. od Francji, gdzie po dwóch tygodniach milczenia, władze podały informację, że sytuacja wróciła do normy. W Anglii pojawiały się raczej enigmatyczne wiadomości, np. że większe skażenia występują na północy niż na południu, a 12 maja minister środowiska twierdził: można pić wodę, która wtedy w południowej Szkocji czterokrotnie przekraczała normy na wypadek awarii.

W roku 1986 specjaliści zachodnioniemieccy mówili do nas: Podziwiamy waszą sprawność i szybkość. U nas nie byłoby to możliwe. Tak widziano działania polskich specjalistów i władz za granicą, lecz nie w Polsce, gdzie spotkały się z powszechną krytyką.

Elektrownia w tle
Elektrownia w tle
Śledztwo wykazało, że odpowiedzialność za tę monstrualną tragedię spada na wiele osób, niekiedy zupełnie nie związanych z zespołem, który w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 pełnił dyżur w elektrowni. Następstwa katastrofy również wykroczyły daleko poza przemysł jądrowy, zmuszając do stawiania podstawowych pytań dotyczących dalszego rozwoju cywilizacji technicznej. Czarnobyl (ros. Czernobyl, ukr. Czornobyl) jeszcze kilkanaście lat temu był małym miastem, prawie zupełnie nie znanym światu. Po wybuchu reaktora nazwa ta znalazła trwałe miejsce w kronice XX wieku, stając się synonimem największej tragedii technologicznej w dziejach ludzkości, symbolem równie nośnym jak Stalingrad czy Bhopal. Z perspektywy lat widać nawet, że polityczne reperkusje katastrofy na Ukrainie przyspieszyły rozpad rosyjskiego imperium. Ważne jest zatem, aby świat zrozumiał przyczyny i skutki tego kataklizmu.

Rozległe skutki

Strefa zakazana
Strefa zakazana
Nigdy nie będzie znana całkowita ilość uwolnionej radioaktywności. 90mln kiurów, oficjalnie zgłoszonych przez ZSRR, należy traktować jako dolną granicę rzeczywistej wartości, która - według innych oszacowań - może być nawet kilkakrotnie wyższa. Trzeba uczciwie powiedzieć, że spowodowany katastrofą opad promieniotwórczy był porównywalny z tym, jakiego można oczekiwać po "średniej" wojnie jądrowej. Na miejscu wypadku w wyniku eksplozji i pożaru 187 osób zapadło na ostrą chorobę popromienną, a 31 z nich zmarło. Większość spośród pierwszych ofiar stanowili strażacy. Zniszczony reaktor wyzwolił setki razy więcej promieniowania jonizującego niż zbombardowanie Hiroszimy i Nagasaki. Intensywność promieni gamma na terenie elektrowni przewyższała 100 R/h (rentgenów na godzinę), a to oznacza, że dawka, którą Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej uznaje za maksymalną roczną, została tam przekroczona kilkaset razy w ciągu zaledwie godziny. Natomiast na dachu zniszczonego bloku energetycznego promieniowanie osiągnęło przerażający poziom 100 000 R/h.

Ludzki wymiar katastrofy sprzed 15 lat to odrębny, tragiczny i poruszający rozdział. Prof. Jurij Szczerbak pracował wówczas naukowo w kijowskim Instytucie Epidemiologii i Chorób Zakaźnych, około 100 km od Czarnobyla. 26 kwietnia dowiedział się od kolegi o poparzonych ludziach, których przywożono z elektrowni do szpitala. Nie miał wtedy pojęcia o rozmiarach wypadku. Przez kilka kolejnych dni napływały jedynie bardzo skąpe oficjalne komunikaty, w których dawano do zrozumienia, że skala zagrożenia jest niewielka. Władze zagłuszały większość zagranicznych radiostacji, zdołał jednak usłyszeć w radiu szwedzkim o wysokich poziomach radioaktywności w Skandynawii i innych rejonach Europy. Wraz z kilkoma lekarzami zdecydował się pojechać na miejsce katastrofy, aby poznać prawdę i służyć pomocą.

Kijowski Instytut Endokrynologii
Kijowski Instytut Endokrynologii
Wyruszyli w pogodnym nastroju, wkrótce jednak, w miarę zbliżania się do celu, zaczęli dostrzegać oznaki paniki. Ludzie ustosunkowani wykorzystywali swoje wpływy, aby zdobyć bilety lotnicze lub kolejowe dla dzieci. Inni, nie mający znajomości, stali w długich kolejkach do kas dworcowych lub szturmowali zatłoczone pociągi. Raz tylko, w czasie epidemii cholery, widział podobny popłoch wśród ludności. Wielu pracowników elektrowni było już wówczas hospitalizowanych. Terytorialny rozkład skażeń charakteryzował się wielką niejednorodnością. Jakiś fragment pola uprawnego mógł być bardzo niebezpieczny, podczas gdy zaledwie kilka metrów dalej rejestrowano niskie poziomy radioaktywności. Niemniej skażone zostały potężne obszary ziemi. Okres połowicznego rozpadu jodu 131 wynosi zaledwie 8 dni, bezpośrednio jednak po katastrofie izotop ten wyemitował ogromną dawkę promieniowania. Trwalsze są stront 90 i cez 137. Specjaliści twierdzą, że najbardziej szkodliwy w dłuższej skali czasu będzie właśnie cez. Ogółem na przeszło 260 000 km2 Ukrainy, Rosji i Białorusi nadal rejestruje się poziom radioaktywności cezu 137 przekraczający l Ci/km2. Ta wartość oznacza konieczność corocznych badań ludności. Na Ukrainie obszar, o którym mowa, zajmuje 35 000 km2, a więc ponad 5% terytorium państwa. Większość tych obszarów, bo aż 26 000 km2, to ziemie uprawne. W najdotkliwiej skażonych rejonach ograniczono wprawdzie produkcję rolną, jednak gleby o mniejszej radioaktywności ciągle się uprawia. Szczególnie dotknięte obszary to 13 regionów administracyjnych (obwodów) - 1300 miast i wsi, w których żyto 2.6 mln ludzi, w tym 700 tys. dzieci. 135 tys. mieszkańców tych terenów opuściło domy w ciągu pierwszych 10 dni po katastrofie; do dzisiaj 167 tys. osób. Należy stwierdzić, że próby wyciszenia sprawy i uspokojenia opinii publicznej przyczyniły się jedynie do pogorszenia sytuacji. Wielu ludzi otrzymałoby mniejsze dawki promieniowania, gdyby zorganizowano szybką ewakuację w ciągu pierwszych krytycznych dni. Obszar o promieniu 30 km wokół elektrowni czarnobylskiej jest dziś praktycznie nie zamieszkany. Przesiedlono również 60 osad spoza tej strefy. Tętniące niegdyś życiem miejscowości zmieniły się w miasta widma. Odpowiedzią rządu na tę bezprecedensową sytuację było nadanie skażonym terenom specjalnego statusu prawnego i za gwarantowanie pomocy materialnej dla osób szczególnie poszkodowanych. Następstwa katastrofy będą jednak odczuwane jeszcze przez wiele pokoleń.

Masowe zachorowania

Operacyjne leczenie raka tarczycy
Operacyjne leczenie raka tarczycy
Najpoważniejsze są rzecz jasna konsekwencje zdrowotne. Zachorowało około 30 tys. ludzi spośród 400 tys. "likwidatorów" - robotników zatrudnionych przy zakopywaniu najbardziej niebezpiecznych odpadów i budowie specjalnego budynku wokół zniszczonego reaktora ochrzczonego "sarkofagiem". Stan zdrowia 5 tys. osób nadal uniemożliwia im podjęcie pracy. Trudno określić, nawet w przybliżeniu, ile osób poniosło śmierć w wyniku katastrofy. Skupiska ludzkie uległy dezintegracji; z wielu rejonów masowo wysyłano dzieci. Ukraiński oddział Greenpeace porównywał śmiertelność w różnych społecznościach przed i po wypadku. Liczbę zmarłych oszacowano w ten sposób na 32 tys. Inne źródła podają liczby większe lub mniejsze, jednak ustalenia Greenpeace uważane są za najrzetelniejsze. Pewne, może nawet liczne zgony mogły być następstwem olbrzymiego stresu, którego doświadczyli mieszkańcy skażonych obszarów. W wyniku badań prowadzonych w ramach jednego z programów badawczych realizowanego przez kijowski zespół pod kierunkiem Siergieja Komissarienki stwierdzono u większości osób z licznej grupy likwidatorów pewne objawy, które występowały łącznie, co sugerowało, że mamy do czynienia z nowym zespołem chorobowym. Były to uczucie zmęczenia, apatia i zmniejszona liczba pewnego rodzaju limfocytów (tzw. natural killer cells) należących do białych ciałek krwi. Z uwagi na uderzające analogie niektórzy mówią nawet o "czarnobylskim AIDS". Limfocyty-zabójcy potrafią niszczyć komórki nowotworowe i zaatakowane przez wirusy. Zmniejszenie ich liczby jest zatem równaj znaczne z osłabieniem układu odpornościowego. Wśród chorych notuje się nie tylko więcej przypadków białaczki i złośliwych guzów, lecz także większą podatność na choroby układu krążenia oraz zwykłe infekcje: bronchit, zapalenie migdałków lub zapalenie płuc. Wdychanie rozproszonego w powietrzu jodu 131 spowodowało bezpośrednio po katastrofie napromieniowanie tarczycy dawkami równoważnymi ponad 200 R u 13 tys. dzieci. (Dopuszczalna dawka roczna dla pracowników przemysłu atomowego jest dwukrotnie mniejsza.) 4 tys. dzieci otrzymało dawki odpowiadające aż 2000 R i zapadło na chroniczne zapalenie tarczycy (jod gromadzi się selektywnie w tym gruczole). Zapalenie tarczycy przebiega wprawdzie bezobjawowo, można już jednak mówić o początku fali zachorowań na nowotwory. Liczby mówią za siebie. Dane zebrane przez kijowskiego badacza Mikolę D. Tronkę i jego kolegów wskazują, że w latach 1981-1985 na skażonych później obszarach Ukrainy notowano około pięciu przypadków raka tarczycy rocznie. W ciągu 5 lat po katastrofie liczba ta wzrosła do 22, a w latach 1992-1993 notowano już średnio 43 przypadki rocznie. Oficjalne dane statystyczne mówią o 589 dzieciach z najdotkliwiej skażonych regionów, u których po 1986 roku stwierdzono nowotwór tarczycy. (Na Białorusi liczba zachorowań jest jeszcze większa.) Wśród dzieci ewakuowanych z bliskich okolic reaktora zachorowalność na raka tarczycy wzrosła dziesięciokrotnie w porównaniu z poziomem sprzed awarii i przekraczało 5 lat temu 4 przypadki na milion. Są to nowotwory łatwo dające przerzuty. Warunkiem wyleczenia jest szybkie wykrycie guza i usunięcie całego gruczołu. Pacjent musi później już do końca życia uzupełniać niedobór hormonów tarczycy.

Inne badania prowadzone przez naukowców ukraińskich i izraelskich wykazały, że co trzeci spośród likwidatorów -głównie mężczyzn po trzydziestce - ma zaburzenia aktywności seksualnej lub zdolności reprodukcyjnej. Problemem jest zwłaszcza impotencja oraz patologie składu nasienia. Na skażonych terenach wzrosła też liczba powikłań ciążowych, wśród młodzieży zaś szerzy się obezwładniający strach przed promieniowaniem.

Zrujnowany reaktor
Zrujnowany reaktor
Optymistyczne prognozy, które zakładały brak jakichkolwiek długofalowych skutków katastrofy, były więc całkowicie błędne. Formułowali je urzędnicy służby zdrowia byłego Związku Radzieckiego zgodnie ze specjalną instrukcją Biura Politycznego KPZR. Do "optymistów" należeli również niektórzy zachodni eksperci ds. pokojowego i militarnego wykorzystania energii atomowej.

Nie sprawdziły się też przepowiednie katastroficzne, choćby takie, w których dopuszczano wystąpienie ponad 100 tys. dodatkowych przypadków raka. Z dotychczasowych badań, przeprowadzonych głównie wśród ofiar bombardowania Hiroszimy i Nagasaki, wynika, że należy się liczyć z ciągłym wzrostem liczby zachorowań. Nowotwory wywołane promieniowaniem rozwijają się niekiedy przez długie lata. Dzieci z najdotkliwiej skażonych obszarów nie mają więc, niestety, zbyt dużych szans na zdrowe życie. Propagandowe próby tuszowania i bagatelizowania zagrożeń związanych z promieniowaniem przyniosły efekt przeciwny do zamierzonego. Ludzie żyją w ciągłym stresie i strachu przed chorobą; powszechne są zwłaszcza obawy o zdrowie dzieci. Ten uraz psychiczny przerodził się w pewien szczególny zespół objawów, który można rozpoznać także u weteranów wojen w Wietnamie i Afganistanie. Badania dzieci ewakuowanych z okolic reaktora wykazały dziesięcio- lub nawet piętnastokrotny wzrost liczby zaburzeń neuropsychiatrycznych.

Katastrofa w Czarnobylu wymusiła masowe przesiedlenia ludności. Wynikające stąd zniszczenie struktury etnicznej na skażonych terenach wydaje się nie do naprawienia. (Chodzi tu zwłaszcza o społeczności Drewlanów i Poleszuków.) Skazane na zapomnienie unikalne obiekty architektoniczne oraz inne przedmioty kultury duchowej i materialnej niszczeją w opuszczonych miastach i wioskach. Piękne krajobrazy są dziś często niebezpieczne dla zdrowia.

Rząd ukraiński pomimo głębokiego kryzysu gospodarczego corocznie przeznacza aż 5% budżetu na walkę ze skutkami katastrofy. Pieniądze te wydatkowane są m. in. na bezpłatne mieszkania dla ludzi, których oficjalnie uznano za najciężej dotkniętych tragedią. Jest wśród nich 356 tys. likwidatorów i 870 tys. dzieci. Nie wiadomo, jak długo władze zdołają utrzymać tę pomoc na obecnym poziomie, chociaż wprowadzono specjalny 12-procentowy podatek od wynagrodzeń. Pod względem radioaktywności strefa Czarnobyla jest dziś jednym z najbardziej niebezpiecznych miejsc na świecie. Szczątki zrujnowanego reaktora kryją dziesiątki tysięcy ton paliwa jądrowego o łącznej radioaktywności sięgającej 20 mln kiurów. Emitowane w samym reaktorze promieniowanie, kilka tysięcy rentgenów na godzinę, jest zabójcze dla każdej formy życia. Zagrożenie sięga jednak dalej. W granicach 30-kilometrowej strefy otaczającej elektrownię znajduje się około 800 naprędce utworzonych składowisk. Grzebano w nich różne radioaktywne odpady, w tym drzewa, które zaabsorbowały z atmosfery wielkie ilości groźnych izotopów.

Owe składowiska to zwykłe gliniane doły. Właśnie one mogą być przyczyną silnego skażenia osadów dennych Dniepru i jego dopływu Prypeci, które dostarczają wodę dla 30 min ludzi. Szacuje się, że w pobliżu Czarnobyla osady Dniepru zawierają 10 tys. kiurów strontu 90, 12 tys. kiurów cezu 137 i 2 tys. kiurów plutonu. Aby zahamować zatruwanie wód przez rozpuszczalne radioaktywne związki chemiczne, należałoby zlikwidować prowizoryczne składowiska i zastąpić je innymi. Niestety, wciąż nie ma odpowiednio przygotowanych i wyposażonych magazynów odpadów promieniotwórczych.

Koszty sprzątania

Miasto widmo
Miasto widmo
Pozostałe dwa reaktory elektrowni w Czarnobylu również stanowią poważny problem (trzech wyłączono po pożarze w 1992 roku). Dostarczają one Ukrainie 5% energii elektrycznej; wszystkie siłownie jądrowe dają w sumie 40% energii. Ukraina podpisała jednak z państwami Grupy Siedmiu formalne porozumienie w sprawie wspólnych działań, których rezultatem powinno być całkowite zamknięcie tej elektrowni w 2000 roku. Unia Europejska i Stany Zjednoczone pomogą w tworzeniu specjalnego programu, który ma łagodzić społeczne skutki likwidacji wielkiego zakładu pracy. Ustalono też mechanizmy finansowania przez zagranicę wydatków na modernizację innych pracujących reaktorów jądrowych. Umowa przewiduje międzynarodowe współdziałanie nie tylko przy wyłączaniu czarnobylskiej elektrowni, lecz i przy najtrudniejszym zadaniu -stworzeniu nowej, trwałej i ekologicznie bezpiecznej konstrukcji w miejsce sarkofagu, który przykrywa ruiny czwartego bloku czarnobylskiego.

Dziesięciopiętrowy sarkofag zbudowano z betonu i wielkich płyt metalowych. Grubość jego ścian przekracza 6 m, a trwałość całej tej konstrukcji oceniono na 30 lat. Wznoszono ją jednak w wielkim pośpiechu, w warunkach silnego promieniowania, co oznacza kiepską jakość wykonanych robót - już dzisiaj sarkofag pilnie wymaga naprawy. Stal skorodowała, popękało ponad 1000 m2 betonu. Do wnętrza może przenikać deszcz i śnieg. W przypadku zawalenia się budowli (choćby na skutek trzęsienia ziemi) gruzowisko stałoby się źródłem radioaktywnego pyłu.

W poszukiwaniu najlepszego długofalowego rozwiązania rozpisano w 1993 roku międzynarodowy konkurs. Do dalszej oceny wybrano 6 najbardziej obiecujących projektów spośród 94 nadesłanych. Rok później konkurs został rozstrzygnięty na korzyść francuskiego konsorcjum Alliance, któremu przewodzi Campenon Bernard. Zwycięski projekt zakłada budowę supersarkofagu wokół już istniejącego. W przedsięwzięciu tym mają uczestniczyć firmy francuskie, niemieckie, brytyjskie, rosyjskie i ukraińskie. Rozpoczęto już wspólne prace nad założeniami techniczno-ekonomicznymi. Jeśli projekt wejdzie w życie, materiały konstrukcyjne kosztować będą 20-30 min dolarów, same zaś prace budowlane, które zajmą 5 lat, ponad 300 min. Natomiast ostateczne zebranie radioaktywnych pozostałości po katastrofie zajmie 30 lat. Jeden z projektów przewiduje uwięzienie odpadów w specjalnym szkle.

Katastrofy w Czarnobylu nie można zaliczyć do takich kataklizmów, jak pożary, trzęsienia ziemi lub powodzie, które od wieków nękały ludzkość. Jest to globalne zjawisko ekologiczne zupełnie nowego typu. Mamy tu tysiące uchodźców, długotrwałe skażenie ziemi, wody i powietrza oraz głębokie, być może nieodwracalne zniszczenie ekosystemów. Czarnobyl to przykład wzrastającego zagrożenia ze strony oszalałej technologii, która potrafi wymknąć się spod kontroli. Projektanci, którzy nie zadbali o zgodność z międzynarodowymi standardami zabezpieczeń, ponoszą niewątpliwie nie mniejszą winę niż operatorzy elektrowni. RBMK-1000 jest adaptacją reaktora wojskowego, który niegdyś produkował materiał rozszczepialny do broni atomowej. Nie wyposażono go w odpowiednio wzmocnione osłony, by ograniczyć skutki ewentualnych awarii. Alarmujący jest fakt, że takie same reaktory wciąż eksploatuje się na Ukrainie, Litwie i w Rosji.

Katastrofa sprzed 10 lat to także przykład odpowiedzialności spoczywającej na barkach naukowców i innych ekspertów, którzy doradzają politykom w sprawach technologicznych. Co więcej, uważam, że część winy ponoszą komunistyczne władze byłego ZSRR. Głasnost, deklarowana przez ówczesnego prezydenta Michaiła S. Gorbaczowa, nie przeszkodziła reżimowi zewrzeć szyki w daremnych i szkodliwych próbach zatajenia ogromu tragedii. Katastrofa czarnobylska stanowi przykład błędów popełnianych przez zmonopolizowane środowiska polityczne i naukowe ZSRR. Nacisk na zachowanie tajemnicy i upraszczanie układów anty-awaryjnych, minimalizacja kosztów za wszelką cenę - to przejaw lekceważenia ogólnie przyjętych zasad konstrukcji bezpiecznych reaktorów.

Tragedia w Czarnobylu powinna stać się ostrzeżeniem przed budową elektrowni jądrowych w rejonach niestabilnych politycznie, zagrożonych wojnami. Trzeba również pamiętać, że wszystkie reaktory bez względu na lokalizację są potencjalnym celem dla terrorystów. Narody świata mają za sobą trudną lekcję. Wiemy, że musimy być odpowiednio przygotowani, aby polegać na technologii jądrowej. 26 kwietnia 1986 roku ludzkość w pewien sposób utraciła niewinność. Przeszliśmy do "ery poczarnobylskiej" i musimy wyciągnąć wnioski z tej katastrofy.

15 GRUDNIA 2000 ROKU

Ostatni działający blok elektrownii w Czarnobylu został zamknięty 15 grudnia 2000r. Cały świat odetchnął z ulgą. Miejmy nadzieję, że została na zawsze zamknięta ta niechlubna karta historii świata.

Kijów domagał się, by oprócz sfinansowania zamkniecia Czarnobyla Zachód zapłacił za budowę dwóch nowych blokow w elektrowniach atomowych w Rownem i Chmielnickim. Amerykanie dali na razie 78 mln dolarów na konserwację sarkofagu nad IV blokiem elektrowni, ktory wybuchł w kwietniu 1986 r., i dwa miliony na poprawę bezpieczenstwa w innych elektrowniach. Tymczasem premier Wiktor Juszczenko ogłosił, ze samo zamknięcie Czarnobyla będzie kosztować 500 mln dol. Niemal drugie tyle potrzeba na konserwację sarkofagu i 400 mln na utworzenie nowych miejsc pracy dla ponad 4 tys. pracowników elektrowni - w sumie prawie 1,5 mld dolarów.

W budżecie ukraińskim na rok 2000 rząd na zamknięcie Czarnobyla przeznaczył zaledwie 20 mln dol. Członkowie delegacji amerykańskiej mówili nieoficjalnie, że planowana na początek lipca konferencja donatorów z państw G7 w Berlinie zakończy się sukcesem, jeżeli uda się zebrać 750 mln dolarów, czyli połowe potrzebnej sumy. Budowa nowych bloków w Rownem i Chmielnickim ma kosztować kolejny miliard dolarów. Amerykanie proponują, by sfinansował ją Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Sprzeciwiają sie temu Niemcy, którzy nie zgadzają sie na rozbudowę energetyki jądrowej na Ukrainie.

Sponsor
Hosting w KEI.pl
Reklama
Copyright © 2001 - 2006. Wszystkie prawa zastrzeżone. Mambo. powered by www.webdeco.pl. Hosting w Kei.pl - serwery dedykowane, kolokacja, Kalendarz rajdowy

buy topamax 20 online sale of epivir hbv apcalis sx women buy rayh health care pvt ltd india do i need a prescription for benzac buy micronase tablets online mentax india pharmacy lamictal order in the us pulmicort online in canada brahmi gadi katha songs online viagra brisbane is generic dutas effective buy dapoxetine mg online for valacyclovir dosage shingles colchicina buy mexico keftab on line in the india aarp rx plan mail order buy isotretin online canada no prescription ed pills sold at walmart buy emsam with paypal non perscription dostinex mexico diclofenac pharmacy arzomicin online canadian omnicef drug in mexico pharmacy buy generic provera online with prescription lipothin noprescrition needed uk online pharmacy canadian propecia tablet fluoxetine without a prescription from australia simvastatina mg no prescription renagel order online no prescription buy levitra generic online how long does it take for zithromax to cure gonorrhea order generic levitra cialis sublingual uk online doxycycline hyclate discount low cost overnight viagra sublingual buy brand vagifem buy delta cortef new zealand online overseas pharmacy no prescription curacne ciplox generic canada side effects of xeloda tablets is female cialis legal in uk purchase mobic 7.5 mg phone in order for prednisone orlistato buy usa pamelor buy canada shatavari farming in india crestor without insurance colospa dose drugs order erection packs 1 drugstore get xanax online no prescription color of abilify pills no script amlodipinbesilat mg antabuse online without rx losartan hydrochlorothiazide 100 25 fluoxetine 40 mg anxiety where to buy skelaxin online mexico ordering aricept uk diclofenac patch price estro legal us buy lozol online usa furosemide 40 mg coupons generic zentel for sale on line can you buy quibron t online curacne pill shortage resources for strattera betnovate c for pimples health canada betnovate order lady era on line canada pharmacy buy drugs cialis professional can we trust cephalexin online trimox to buy from europe buy pilex with visa trandate order on web isoniazid over the couter canadian combivent tablet pravachol india companies only best place buy serophene diovan coupons printable eltroxin dosage 200 buyers of noroxin canada effects of viagra for young men mirapex to buy in the canada without a prescription female cialis online pharmacies with out prescription buy atarax mexican pharmacies ciprofloksacin prices unisom 25 mg pregnancy cheap actos 45mg canada discount comprar estrofem original en madrid benemid online pharmacy uk minomycin buy online mexico how to order pulmicort how long does it take for viagra to work chloroquine prices usa buy levoxyl capsules cheap naprosyn sale uk amlodipinbesilat online without prescription dostinex canada drug store reglan pharmacy mail order is digoxin a prescription drug colchicine without a prescription from india sale prescription buy himcolin retin a gel 0,1 cheap mexico pharmacy can you buy thyrox canadian drugstores no prescription order plendil on line usa buy indocin online from india atorlip 5 order online no prescription where can i buy azitromicina online without a prescription arjuna to buy in the canada without a prescription best price for zovirax ointment reviews on kamagra uk order januvia cheap online advair india gyne lotrimin canada head office maximum dose of keppra in children himalaya drugs lasuna paxil pills online in the india online pharmacy nolvadex seroquel buy online uk better than artane where do i wellbutrin in india trandate generic uk malegra pro 100 review ventolin drug in fr pharmacy l tryptophan medication side effects buy compazine site revista veja online novo digoxin without a prescription from canada over the counter drugs similar to carvedilolo amlodipinbesilat where can i buy it como comprar cialis buy tretinoin 0 05 cheap janumet no prescription fedex ups can you buy zovirax online pharmacy roxithromycin from australia duetact drug in uk pharmacy speman buy online mexico order rumalaya gel side effects of prometrium suppositories buy olistat online amazon how to import biaxin orlistat 120 mg generico precio meloxicam enolat lawsuit canada do the alli diet pills really work starlix canada prescription no prescription vagifem sale zoloft alcohol liver vasotec drug store online zebeta generic canada diovan hct normal dosage nitrofurantoin canada online no prescription detrol reviews orlistar weight gain generic zithromax order arjuna uk pharmacy purchase bupropion 75 mg pharmacy buy alesse prescription eldepryl for sale usa trial erection packs 3 cheap canada pharmacy microzide drug class cost of coumadin vs warfarin obelit no prescription what is suprax 400 mg free coupon for female cialis indian pharmacy buy atorlip mixing viagra and weed buy mentat online without prescription prandin order online tizanidinum dose non prescription medicine for acid reflux best place to buy chloromycetin without a prescription cheap buy avodart online overnight uk buy dilantin without prescription order prescription eurax cream purchase levaquin cheap pharmacy best site to buy prograf moduretic mg order ordering clomid uk pharmacy express belize female viagra canada head office cuanto cuestan las pastillas cialis over the counter alesse optimal aspirin dose stroke prevention purchase lamisil cheap prescription online pharmacy buy vardenafilum capsules better than zentel artane side effects uk online speman with no prescription what does hydrochlorothiazide do to you zestoretic mg usa where to dostinex where can i buy frumil lasix without a perscription order noroxin on line canada where to buy silagra with echeck over counter mirapex buy bentyl tablets canada zetia australia companies only is generic zenegra available in usa delivery cash premarin overnight buy estrogen online uk amoxycillin medicine online list of tesco stores selling zertalin can you buy lisinopril over the counter in germany what symptoms does wellbutrin treat can you take albenda daily discount viagra canada didronel lawsuit can americans get prescriptions filled in canada free or low cost bupropion best price for real cyklokapron micardis prix en pharmacie en france cipralex reviews buy cheap prazosin using pay pal generic fertomid uk paypal common side effects of desyrel viagra generics online cymbalta weight gain purchase advair diskus on line in the uk xeloda ordering online pharmacy astelin mail order cipralex buy online mexico rumalaya forte lawsuit settlements methotrexate to buy in the usa without a prescription diamox daily use reviews ajanta pharma ltd share price lisinopril hctz 20 25 mg side effects voltaren gel 100 mg robust male enhancement drug where to buy naprosyn with mastercard can you buy flagyl er in ireland phexin online in usa digoxin non generic yasmin mg buy order erythromycin online no prescription with a visa purinethol not generic suprax cefixime tablets best online generic viagra my fosamax coupons how much does diovan hct cost lotensin prescription assistance walmart online drugstore brand levitra professional no prescription fedex ups best site for oristal order acai tablets very cheap cephalexin clomid for women who ovulate zyloprim discontinued side effects of bystolic blood pressure medicine generic erection packs 3 uk buy florinef discount buy meloxicam enolat perth australia tofranil canadian online generic online order lamisil how can i get off abilify prednisone over the counter for dogs prescription abana buy cheap where to isoniazid safe place order zyrtec where to buy ethionamide ointment cytotec online in canada imitrex side effects heart buy claritin in ireland safe nizoral no prescription buy relafen tablets india what is depo medrol used for discount cabgolin mg exelon fast uk buy neurontin from mexico online arava patient reviews vagifem refills purchase bupropion in mexico viagra on the internet orlistar canada sale getting nizagara in australia prometrium pills online in the uk buy bystolic online from canada application form format in word purchase aprovel online no prescription finax medication online what is some examples of alliteration purchase unisom lowest price motrin dosage for 2 year old zithromax rxlist how long does 5mg of buspar last stromectol pills buy generic for atrovent hfa how much is allegra d over the counter medicine torsemide without a script drugs controller general india address where can i get micardis from kamagra now co uk eriacta tablets cheap comprar effexor xr portugal isoptin phone orders can you buy chloramphenicol over the counter coversyl medication its side effects vytorin for sale australia lariam reviews for men advair india companies only zoloft brand positioning sarafem pct buy cheap skelaxin uk buy speman pills in the australia pill rx health femara products lisinopril medication used where to get abana pct buy glucophage inhaler canada best place to buy phenergan in canada drugs similar to shuddha guggulu buy glucovance in singapore best generic zanaflex review purchase ortho cyclen in us claravis over the counter usa buy cheap accutane in usa cordarone dosage instructions buy revatio 50 buy differin us fast oratane deleviery kytril shortage non generic amaryl purchase lamictal canada is it illegal to order generic sildenafila buy advair diskus online canada no prescription erection packs 2 trusted online drug stores in canada dutasterid drug class snafi tablet price over counter tadapox tadapox generic mexico sinequan trusted online drug stores in canada bancuri despre viagra chloramphenicol usage externe claritin d 24 hour allergy and congestion relief extended release tablets trial erection packs 3 no prescription needed canadian online pharmacy difference between effexor xr venlafaxine er list of generic birth control pills brands storage of nitroglycerin tablets zenegra uk buy canadian pharmacy levitra plus leukeran fast uk cuanto cuesta alli mexico zithromax noprescrition needed uk online pharmacy buy phenergan hong kong ver pelicula online habana blues best site get phenergan purchase arzomicin pills can you buy ventolin inhalers over counter uk prescription purim for dogs buy ranking of pharmacy school in canada where to buy mirapex online usa discount online pharmacies australia canadian prescription buy amoxil rosuvastatin to buy in england tinidazole without a prescription from us asacol 800mg mr tablets can you buy atorlip 10 over the counter roxithromycin noprescrition needed uk online pharmacy insulin passport pharmacy renova mg mexico cheap levitra professional 100 mg strattera birth control online uk carvedilolo online canadian side effects of ventolin inhaler in children propranolol hcl manufacturer india buy avandamet online from usa atarax 25 mg tablet side effects kamagra oral jelly cost in canada cheap viagra pills uk buy aciphex cheap order cipro online canada keppra tabletas 500 mg eurax drug in mexico pharmacy predalone canadian online overnight pharmacy lanoxin pills online in the canada flovent hfa printable coupons fluconazole 200 mg tablets use noroxin overseas fast apcalis sx deleviery canada prescription buy accutane online order viagra online in canada female viagra pills buy online natural viagra alternatives medical glucofage australia companies only minomycin brand positioning dove comprare alli buy mobic online without a prescription alfa flucon usa no prescription purchase zyloprim in india esperal legal us sending medicine by mail to usa strattera dosage for teenagers dipyridamole pill shortage accutane lawsuit texas lotrel india sale riperdal birth control online us order cardura buy zetia online amazon best price for real vistaril how to take clomid with pcos ordering pilex usa buy viagra soft usa purchase prednisona on line in india metformin buy online ireland zantac cheap australia pharmacy malaria prophylaxis doxycycline dose antara buy online us etodolac over the counter canada cialis black 800mg reviews aripiprazola online australia can order mircette online liv 52 to buy generic hydrochlorothiazide uk alti doxycycline uk next day delivery thyroxin online no prescription purchasing simvastatina online uk olistat medication side effects best viagra in indian market motrin without insurance where is xenical made generic lipitor walmart price piracetam powder bulk buy relafen online ireland metronidazole flagyl dosage for bv tamoxifen generic mexico aldactone 100 costo side effects of leukeran in cats advair diskus generic equivalent lotrisone 100mg cheap buy over the counter combivent online parlodel non perscription countries order slimex online with mastercard over the counter drugs similar to yaz zoloft 50mg high best place to buy apo clopidogrel in usa nizagara worldwide what is the side effects of viagra tablets hyzaar without prescription medication western drug fincar generic viagra online pharmacy escrow service crestor cost per month medicine calan products pharmacy buy brand suhagra over the counter medicine that acts as strattera can buy rumalaya online buying acai berry plants vasotec over counter uk better than retin a 0,05 ditropan from australia over the counter medicine paroxetine buy trazodone online no prescription canada aloprim medication cipralex over the counter canada can you only get eldepryl on prescription cialis tadalafil 20m original tamoxifen lowest price online i pill esperal website can you get high off ventolin inhaler purchase xenical on line in usa buy bupron online india online canadian pharmacy pet meds order allegra online uk minipress online purchase is toradol legal in uk lanoxin pct buy gabapentine in croatia apo clopidogrel without a prescription from india does walmart sell viagra over the counter trazodone from courier delivery anti depressant anti anxiety where to buy innopran xl with mastercard cost of roxithromycin online rogaine 5 india can i buy viagra in canada over the counter dramamine order on web indian generics online dutasterid reviews on predalone buy cefadroxil in ireland buy aleve online india no prescription donde puedo comprar micardis cheap cabaser pills ordering lexapro from canada use metoclopramide coupon online purchase tricor on line in india confido no prescription overnight delivery ditropan tablets us online sale orlistatum viagra 100mg preis schweiz buy endep online from india atrovent online kaufen viagra affect women mexico pharmacies online that sell glucotrol purchase imuran omnicef mg mexico buy coreg pills furosemide tablets usp 40 mg fluoxetina no prescription compare prices hydrochlorothiazide combination pill india pak online live dapoxetine lowest price online buy minipress without rx remeron without prescription to purchase online starlix prescription coupon what is the drug azithromycin used to treat how to order prednisona online buy generic viagra jelly online with prescription anacin pain reliever coated tablets what types of casodex are there ephedraxin with prescription purchase ashwagandha where can i buy baclofen in canada anafranil drug in fr pharmacy buy zentel online from mexico discount nordette otc tizanidina online without prescription rumalaya forte tablets price non persciption ranitidine usa buy motilium without prescription order zovirax cheap rhabdomyolysis zocor lawsuit donde puedo comprar topamax purchase oracea on line in canada how long does it take for lopressor to work side effects of cefadroxil antibiotic lipitor mist canada where could i buy depakote without prescription imuran next day bupropion medline india asacol reviews patients where to buy duprost with amex cost of viagra uk buying retino a cream in manchester innopran xl online australia eurax for dogs buy discount exelon patches canada how to import minocin what is viagra for women drug is mail order remeron safe zyloprim birth control online mexico low cost albendazole mg uk diltiazem canadian pharmacy where to lisinopril mail order pharmacy technician jobs anafranil pas cher italie himcolin cheap amoxicillin 500mg capsules alcohol risperdal spain over counter retino a cream 0,025 mexico companies only liposafe uk companies only norvasc paypal combivent pill shortage buy speman bulk side effects of ortho tri cyclen birth control pills propecia prescription free seroquel drug wiki order proscar from canada without prescription what is pariet medication purchasing requip online uk free viagra samples med cab baridium prednisone in dogs with cancer western drug zestoretic atrovent side effects babies low cost drugs albendazole mg prevacid delivered to your home purchase himcolin in us brand levitra sales pharmacy has best price bactroban buy prednisona pills in the india how much does sarafem cost atorlip 10 usa sale best price vasotec zovirax mg order actonel uk pharmacy where to buy rosuvastatin online without rx forged prescriptions for online valtrex what is lopressor mg used to treat medrol dosepak fast mexico champix dosage schedule advair diskus uses medication adiponectin insulin sensitivity monthly cost of finasteride buy clozaril usa keppra 1000 mg twice a day walmart pharmacy $4 generic drug list acquistare tegretol in italia meloxicam enolat online from uk buy viagra jelly greece singulair pct buy female viagra no prescription compare prices thyroxin mg uk where can i get some tinidazole there generic form protonix buy hyaluronic acid serum quickest suprax growing pharmacycustomercare orderstatus online pharmacy flagyl discount canadian pharmacy tulasi what are the side effects of too much aleve information on evista medication omnicef medicine seroflo tablets purchase on line fast yagara delivery what is the side effects of cymbalta 60 mg legal buy ciplox online canada does zanaflex make you gain weight keftab over the counter uk viagra sublingual where can i buy it ordering viagra sublingual generic non prescription inhalers for asthma erection packs 1 overnight delivery buy pct drugs long time side effects avapro salbutamol usa sale my avapro coupons metformin 500 mg price etodolac without a prescription from canada buy generic himcolin online methotrexate generic canada buy actos online from mexico brand levitra online legally anacin 10 mg cost pill rx health order actoplus products ciprofloksacin best online non prescription pharmacy buy amantadine uk canadian pharmacy online confido expired ventolin side effects tofranil 5mg tablets where to buy l tryptophan in canada safely cheap clomid to buy cymbalta approved in uk order viagra 100 online canada tricor from usa pharmacy limon onlain ru xanax wiki nl eurax from china order buspar 120 mg wellbutrin 100mg side effects walmart drug prices generic proper prednisone dosage for poison ivy order revatio online without rx eldepryl overnight delivery order acticin uk pharmacy where can i get some aspirin coreg cr and weight gain 20 mg cialis for daily use india pharmacies online that sell celebrex comprar roxithromycin pela internet do primatene mist tablets work flomax capsules side effects orlistato online pharmacy shipped to canada qsymia price prandin capsules is phenergan prescription only buy lotrel in singapore buy dramamine inhaler canada isoptin with no subscription best place to buy geriforte in canada beat way to order diclofenac gel buy flucazole online no prescription us what is the medicine keppra for oratane order in the us medication endorsement courses online lady era on line buy vermox discount what is aviane 28 mg used to treat where to buy hydrodiuril with visa vasodilan usa cvs prices prednisolona sublingual dosage staxyn 10 mg price where to buy levitra super active ointment diprolene with no rx buy cardizem online us no prescription where purchase saw palmetto tetracycline buy on line augmentin medicines.ie cheap motrin 600 mg buy voltaren rapid online power slim acai berry diet pills reviews nizoral cheap price can you take cialis 20 mg everyday buy myambutol mexican pharmacies ordering tadacip mexico zovirax ointment cost india drugs and pharmaceuticals limited generic torsemide overnite shipping canada drugs chloroquine with prescription buy nizoral shampoo 2 buy clozaril online india no prescription how to take sominex arimidex vs nolvadex on cycle buy emsam 100 tizanidinum online in uk generic serpina no prescription effexor xr medication dosage uk buy cytotec without prescription tretinoin 0 025 over the counter drug buy demadex online canada no prescription ginseng buy usa ordering ranitidine here in canada can you only get disulfiramum on prescription where purchase retino a cream 0 05 cleocin gel without prescription what is metformin used for in infertility lisinopril side effects muscle pain cipralex reviews 2011 eldepryl india sale purchase voltaren on line in mexico order antivert 12.5 mg avodart dosage too high pyridium canada online no prescription nootropil bonus pills is there a generic drug for avalide diovan where can i buy zovirax results forum femara 100mg cheap zyprexa generic uk mirapex to buy in england how to get l tryptophan in australia anastrozolo online uk ethionamide canada prescription buy oristal inhaler canada how to buy etodolac zyban nhs blue lotus pills review nolvadex generico italiano what does lasix largest generic drug manufacturers 2010 can you buy lamisil cream over the counter terbinafine clonidine drugs online purchases buy endep without rx buy vardenafilum online thru paypals liquid evista review original elocom online tofranil brand positioning retin a for acne and wrinkles what is propecia drugs renagel without a prescription from us alphagan order comprar septilin pela internet buyers of levitra canada pharmacies alesse prescription overnight side effects of astelin spray diclofenac liquid filled capsules best pharmacy to order furosemide fluoxetine birth control online uk best place to buy dilantin online kelnor noprescrition needed uk online pharmacy how much is roaccutan tablets what is the drug evista used for safe danazol no precription order zyprexa 5mg what are neurontin tablets used for buy generic prednisolone viagra no prescriptions online canadian discount januvia from canada is maxaman a prescription drug duphalac online brand viagra next day delivery orlistar without prescription mobic prescription medication generic janumet safe what is wellbutrin sr 150 used for order erection packs 1 levitra prescription aricept mg buy lotrel without a prescription from india s club 7 buy ephedraxin online india protonix 20 mg side effects where to buy amaryl zentel medication on line where to buy strattera without a prescription lozol reviews where to buy crestor drugs online viagra tijuana fluticanose canada prescription order lopressor 50mg cheap glycomet india long time side effects vagifem sex pills for women in south africa metronidazole tablets used for furosemide no prescription overnight delivery buy serophene online us no prescription colospa price zestoretic with no subscription duphalac price india buy frumil online no prescription us diarex for sale online buy prednisone online uk paroxetine online store crestor tablets 20mg order aldactone 120 mg in scozia il viagra buy stromectol australia metocarbamol best online non prescription pharmacy buy obestat online at canada pharmacy female viagra free sample order metronidazol on line mexico generic luvox effective best place to buy haldol in canada olanzapine tablets ip 5mg what does krishna teaches arjuna no prescription etabus seroquel overnight pharmacy buy permethrinum canada methotrexate medication overnight delivery zantac without prescription medication rhinocort tablets lipitor side effects metocarbamol prescription only differin by mail order buy glucophage metformin midamor spain best site for haldol what is brafix for ampicilina no rx buy anitviral medication online doxycycline uses inflammation non prescription orlistato pharmacy biaxin generic australia pravachol mexico companies only lloyds pharmacy ventolin inhaler speedy rx drugs buy chloramphenicol lowest price decadron drugstore can you get high off nitroglycerin patch best natural viagra alternatives ranitidine to buy in the uk without a prescription buy dyazide tablets mexico buy accutane 20mg coupon keftab buy online us prevacid generic release date what is tinidazole mg used to treat a good web page to buy diflucan with no script comprar duetact original what is the medicine voltaren gel used for proscar no prescription what does paxil feel like cytotechnologist certification florida buy rosuvastatin online canada no prescription dog anxiety medication for travel order duprost overnight legal buy benzac online canada how does alcohol affect prednisone use where do i januvia in canada buy paxil cr no prescription olanzapine with no rx generic decadron us dose aldactone pcos purchasing promethazine online uk resources for olanzapine hyzaar pharmacies over the counter substitute for celebrex which uk site to buy prilosec diprolene buy australia finasteride 5mg vs 1mg health canada cefadroxil generic triamterene in usa adderall mexico pharmacy cheapest available actos online can levitra tablets split valtrex mg price can you crush bactrim tablets order kamagra by phone what is betnovate scalp application used for can you take sleeping pills accutane ortho tri cyclen medication overnight delivery premarin 100 comprar yaz original en madrid promethazine best online non prescription pharmacy paroxetine pills online in the usa no prescription hyzaar sudafed and cialis lanoxin online price canada pharmacies online that sell lisinopril sildenafil citrate tablets 100mg india reviews on alli pills zoloft lowest price online can you haridra online buy cheap glucotrol canada drug store worldwide pharmacy actonel trimix blending tables nolvadex comprar orlistat drug oversea vermox online from india pharmacies combivent canadian brand name innopran xl online resources for forzest purchase clonidine pills keftab where can i buy buy vardenafilum online no prescription us gabapentine for sale uk aviane 28 without script remeron medicine to buy benemid in uk how to get feldene in australia florida almetec buy betnovate ointment without prescription buy stieva a uk best site for vardenafilum acheter actoplus met pas cher buy ciprofloksacin tablets uk janumet without a prescription from us canadian evista indian kamagra gel benadryl drug in canada pharmacy order hydrochlorothiazide from australia without prescription where to buy cheap generic doksazosin lek avandamet spain singulair price uk how to buy starlix in london dosage of viagra for young men best price for real sarafem zyvox usa no prescription cefixime for sale uk safe to buy generic atomoxetin from uk stromectol 30 day free trial walmart pharmacy paroxetine buy misoprost online without prescription lotrel without prescription medicine furosemide 40 mg actoplus for sale uk valacyclovir hydrochloride drug interactions betnovate price how to cure side effects of betnovate tadacip prescription coupon ordering floxin canada over counter proventil triderm cream uk where to buy roaccutan with echeck buy viagra plus online uk no prescription ranitidine prescription price generic nolvadex for pct can you buy cialis jelly in ireland levitra generic buy brand tamsulozin buying viagra online safe can you buy triamterenum over the counter citalopram generic brand can we trust phenergan online purchase dostinex in india overseas pharmacy no prescription movalis prescription drugs for genital herpes lansoprazol canada prescription remeron on line purchase oristal prescription coupon where can i purchase sertralina pravachol from europe buy ciprofloksacin inhaler canada how to order alphagan online getting himcocid in australia dilantin maximum daily dosage where to buy nootropil without a prescription top 10 online tizanidina sites buy tenormin online at canada pharmacy where to buy zestril without a prescription tadalis sx online purchase diamox online no prescription quetiapine seroquel wiki generic claritin for kids missed 2 doses of lamictal parlodel order canada emoquette uses medication rogaine 2 online cheap buy fosamax canada bupron sr online uk liquid bactrim dosage allopurinol dosage too high colchicine mg canada effexor xr dosage strengths buy erythromycin with e check tizanidinum delivery buy depakine chrono online from india what type of medicine is buspar buy isotretin australia ceftin germany where can i buy griseofulvin for cats buy zyloprim online with no prescription blopress for sale vantin paypal can you buy aldactone spironolactone back guarantee can you only get tetracycline on prescription discount tegretol of canada atrovent hfa coupons accutane price walgreens tetracycline lawsuit settlements aleve without a prescription from mexico where to buy synthroid mg sertralina buy online mexico what do allopurinol pills look like can i make micardis zanaflex online in canada how much does capoten cost online medrol dosepak purchase cost of advair diskus 100 50 discount kytril mg safe to buy generic diamox from canada where to buy zyrtec 5mg can we trust eltroxin online v gel delivered to your home cheapest aleve to buy nexium tablets for sale aloprim sublingual dosage simon and yasmin le bon where to buy grifulvin v drugs online brand cialis from mexico brand name retino a cream 0,025 online buying propecia in ireland .side effects of prednisone at 20 mg per day celexa canada drug store serophene non perscription countries toradol mexico companies only where to buy nizoral a d lozol without prescription pills atarax free shipping prednisolone acetate drops prices buy abilify 2mg online no prescription glucofage sale midamor to buy in australia elocom canadian online florida pletal buy over the counter xeloda online retin a 0,025 mg order how to use provera to get pregnant canadian pharmacy online relafen shatavari india organics order adalat uk pharmacy buy arimidex in uk amitriptyline weight gain forum online lansoprazol with no prescription mestinon timespan generic buy baridium tablets canada zyvox 800 mg tablet kamagra chewable order by phone price of viagra with prescription ventolin shopping alcohol and flagyl myth asacol mr dosage zestoretic drugs online purchases revatio online canadian wellbutrin sr without a prescription from mexico skelaxin us companies only order depakote online no presctiption acai berry and medication canada buy cefixime without prescription buy imitrex tablets uk generic himcocid uk paypal viagra plus uk next day delivery himplasia women buy bactroban buy australia is prilosec a prescription drug maxalt no script shallaki without a prescription from us naprosyn where can i buy it where to buy duprost with mastercard zestril coupons oristal online canadian splitting wellbutrin sr tablets levaquin free shipping phenamax to purchase without a prescription pharmacy buy drugs promethazine tamoxifen online abc does skelaxin cause weight gain buy fluticanose online pharmacy mail order over counter asthma inhalers canada order mometasona without prescription buy astelin perth australia diamox reviews cleocin cost best site get kelnor pill rx health order deltasone products buy generic elimite online salbumol pct buy propecia pills buy ic valacyclovir hcl for cold sores zofran for purchase without a prescription where do i citalopram in uk viagra jelly drug in germany pharmacy canadian online pharmacy for adalat thyrox with no rx buyers of ayurslim canada buy diprolene online uk no prescription insulin dependent diabetes mellitus aciclovir 200mg herpes labial dosis indian pharmacy apo clopidogrel goes you order promethazine canadian mevacor lowest price online aviane 28 drug schedule what does zovirax look like online retin a gel 0,1 overnight delivery cephalexin from canada with no prescription tetracycline no prrescription cabaser in croatia acai slim discount coupon i pill zyban website can you buy ventolin inhalers over counter uk medicine called amitriptyline cheap dipyridamole india levothroid online meds brand disulfiramum buy premarin how to buy gabapentine buy usa digoxin 10 mg cost free fertility pills women buy risperdal boots avodart buy uk confido where to buy in canada fluoxetine online forum where to buy tamsulozin with mastercard micronase without prescription canada allopurinol tablets online can you buy fertomid online get tegretol toronto what is retin a 0,05 for frusemide usa pharmacy phenergan sleep apnea otomax online india voltaren mexico pictures of generic depakote er generic betnovate safe to buy generic prevacid from uk mentat pills buy where can i get frusemide pills teoria del los actos de habla buy cialis super active online from australia beta val online without rx buy wild ginseng seeds estro over counter uk fastest levothroid uk delivery isoptin in the uk buy cephalexin online no prescription uk drugs reform endep pill shop discount code levoxyl drug in mexico pharmacy online pharmacy minipress buy zantac paypal ventolin rotahaler discontinued bisoprololi fumaras discount no prescription evista birth control online canada can we trust zanaflex online what is procardia pills used for to buy cialis online lipitor price increase zestoretic drug schedule brand pilex for sale zanaflex 100mg buy cheap acai berry pills in uk use clopidogrelum coupon online cordarone oral dosage very cheap lithium doxycycline hyclate dr tabs worldwide pharmacy viagra super active buy dog medicine online canada buy retin a 0,025 online without prescription side effects of fluoxetine 60 mg what infections does omnicef treat buy adalat with mastercard order clomid online with no prescription oracea suppositories buy orlistat next day shipping american himplasia trial erection packs 2 next day shipping depakote bipolar can celexa 20 mg get you high buy deltasone online with out prescription cozaar usa sale i pill website delivery elavil buy tulasi plant london skelaxin buy mexico cialis jelly india pharmacy buy floxin in uk purchase duetact in mexico what is the correct dosage of brahmi advair pills online in the uk iv erythromycin shortage zyrtec on line in the mexico lexapro discount copay where cefixime diamox order on web buy zitromax pills in the mexico desyrel spain how long does it take for citalopram to take effect buy lipitor online india no prescription buy cheap hydrochlorothiazide pill for yeast infection diflucan torsemide user reviews order micardis from canada without prescription buy terramycin pills in the mexico ordering celexa purchase live butterflies over counter bactroban how to take clomid for women generic atarax dosage comprar motrin original en madrid drug market order artane where can i get retin a 0,05 prograf on line purchase buy zydis tablets canada avandamet generico italiano online drug for micronase diamox generic 2013 drugs overnight viagra fedex cefixime dosage gonorrhea dosage where to buy cialis with visa toradol to buy in the canada without a prescription vytorin drug in canada pharmacy order retin a ge cheap retin a drugstore.com how to get off of trazodone us online pharmacy no prescription provera colchicine availability us buy flomax online without prescription pyridium over counter uk order premarin without rx buy capoten online pharmacy what kind of medication is topamax over counter clopidogrelum seroflo shoppers drug mart can sarafem cause weight gain buy olanzapine 5 order micronase pill alti doxycycline from canada with no prescription cost of coumadin per month buy cephalexin online uk no prescription buy skelaxin xr without prescription ordering active kaufen super cialis online detrol 100 review minocycline italiano can you take antivert daily how to buy doxazosin in canada buy himcocid online no prescription canada seasonique refills walmart discount prescription drug list is promethazine available in canada vasodilan for sale philippines buy proventil tablets mexico omnicef drug in germany pharmacy azitromicina to buy salbutamol on line in the usa malegra dxt online cheap cheap rumalaya forte 40 mg wellbutrin sr without a prescription from uk canadian pharmaceutical companies triamterene drug canadian pharmacy clopidogrelum medication how to buy trial erection packs 3 in london generic uk paypal kamagra what is venlor used for ordering generic cialis online quibron t pills online in the india buy plendil 100 how to use aspirin to heal a pimple cheap uk buy order acticin order fluticanose online no presctiption what is the medication relafen used for prednisolone new zealand rocaltrol paypal what is vasotec for colchicina medicine online is there a generic cialis available promethazine on line in the india clarithromycin 500 mg for urine infection no prescription accutane medication order aceon from india without prescription discount prometrium from canada my erection packs 2 coupons best buy for viagra online cialis 20 mg 2 tablet fiyat oratane usa sale zertalin refills does cialis help you last longer hydrea not generic safe place order glucotrol where to get doxazosin where can i buy compazine in canada asacol from australia super avana on the internet elocon online usa no prescription clavamox cheap uk glucotrol xl over the counter uk over counter clonidine retino a cream 0,025 cheap australia pharmacy problems switching effexor xr to generic generic name for plendil prednisona uk pharmacy where to buy spironolactone does diamox cause weight gain generic clopidogrel bisulfate 75 mg tablets alfa flucon brands india lowest price blopress buy actoplus uk discount generic viagra online advair diskus generic 2013 drugs the best weight loss pills canada buy minocycline without prescription cheap canadian bupron no prescription viagra for sale in boots online pharmacies buy abilify online generic serophene for sale uk pfizer coupons for pristiq order neurontin from uk without prescription florinef canada companies only over the counter medicine similar to singulair evista on line in the canada non prescription danazol can you order online pharmacy cheap prednisone ampicillin shipping overseas buy alli online uk cheap can metoclopramide hydrochloride get you high keflex usa sale generic zantac overnite shipping how long does sarafem stay in your system c ratioph overnight pharmacy order cialis online canada generic for actoplus metformin pharmacy diprolene pas cher glucotrol xl lawsuit settlements canadian pharmacy pulmicort buy calan online from canada tadalis sx buy australia doxi 1 for men sale in uk micardis over counter uk antabuse drugs online purchases buy clavamox online overnight delivery plendil buy usa yasmin rx discount canadian pharmacy depakote lasilix over the counter uk zyprexa side effects forum how to buy wellbutrin sr online us online pharmacy no prescription oratane rumalaya gel en mexico flagyl er online shipping grifulvin v 500mg and alcohol where to get furosemide buy tamoxifen citrate research nolvadex tadacip no prescription needed doxycycline boots thailand prandin noprescrition needed usa online pharmacy buy cialis lowest price pharmacy pills we accept echeck buy xenical online australia what does lamictal feel like post cycle therapy capoten genuine atrovent 100mg viagra in shoppers drug mart calan canadian pharmacy what is the normal dosage for viagra cheap genuine hoodia online buy oestrogel online from usa maxaman express canada zenegra without a prescription from mexico generic avandamet buy canada buying celadrin from canada no prescription lotensin pills online in the australia viagra pour homme pharmacie ivenox for sale australia cheap diclofenac gel free delivery order dostinex online what is the medicine detrol for generic pills for ventolin rumalaya liniment cost purchase sertralina in uk haridra on line purchase online pharmacy reviews no prescription low cost does alli work prescription drugs best online pharmacy generic levothyroxin serophene overseas trental in usa order aprovel from india without prescription where to buy meclizine ointment where to buy lidocaine geriforte online pharmacy shipped to canada shelf life of doxycycline capsules imovane to buy in australia list of canadian allies united states long time side effects uroxatral dyazide uk pharmacy where to get brahmi powder zyloprim normal dosage erythromycin noprescrition needed usa online pharmacy arava class action lawsuit buy levitra perth australia orlistat shortage uk 2012 zyban pills shop diclofenac during breastfeeding diclofenac dose for back pain clavamox canada prescription drug revatio where do i aricept in usa buy cheapest kamagra online fincar fast uk meloxicam high diclofenac generic release date buy acnetane online no prescription uk liquid gabapentine review buy unisom online no prescription us finasteride dosage vistaril fda approved to buy without prescription what is glucophage and what does it do ortho tri cyclen to buy aciclovir what is amoxil used for in dogs american dostinex starlix tablets from buy buy orlistat with a mastercard ordering brand dosage viagra online glucovance next day delivery over counter flovent danazol mg price artane usage cheap generic sildenafil what is xeloda capecitabine terramycin generic equivalent can you get pregnant on coumadin methotrexate drug store online what is generic cialis tadalafil cheap atarax 10mg alesse delivery uk buy disulfiramo low cheap price buy strattera with paypal forzest sale online 10mg brand pamelor buy online no prescription uk for bisoprololi fumaras glaxosmithkline ventolin coupon viagra for sale in austin texas augmentin order canada what is the drug zetia for vytorin coupon discounts buy fast cheap kamagra can you order advair diskus safe to buy generic trileptal from canada medrol generic name combivent respimat coupons evista pills online in the usa generic periactin in usa zantac medication uses pfizer seeks sell lipitor over counter retino a cream 0,05 to buy asthma inhalers colours uk nursing indications for lopressor order vermox no prescription pharmacy 9 com alesse birth control canada cheap buy generic actoplus met 15 500 500mg terramycin without prescription miami fucidin tablets 250mg prednisolona billig kaufen buy ponstel online trimox sublingual dosage cymbalta 60 mg reviews side effects of cytoxan the chepest topamax snorting meloxicam erection packs 3 from canada with no prescription can you get tricor is there a shortage of levitra professional buy unisom tablets uk metoclopramide medication side effects antabuse overnight pharmacy gout flare up while on allopurinol depakote no rx can you buy eurax online where to get saw palmetto in chennai suprax overnight pharmacy tesco malarone tablets naprosyn without rx sample viagra cialis levitra what does it feel like to take zyprexa eltroxin mg order safe to buy generic suprax from canada zetia medication how to get prandin in australia comprar viagra generico online delivery buy cymbalta online optimmune for dogs walgreens mail order pharmacy jobs depakote 250 mg tbec natural selection 2 lerk tutorial online pharmacy testosterone enanthate acne treatment tetracycline side effects clarithromycin uses and side effects glucotrol xl on line in the uk buy kamagra gold in india online best place to buy proventil in canada buy hytrin in usa pariet tablets 20 mg generic uk paypal azitromicina best site to buy accuran buy precose without rx lioresal order on web order apo clopidogrel from mexico without prescription paxil online canada bactrim ds no prescription cost comparison drugs buy phenergan phone in order for chloroquine buy brand flexisyn buy cialis soft mg para que se usa el cipro 500mg lady era from usa buy motilium 40 kytril drugs for sale actos pioglitazone buy inderal online no prescription canada amoxicillin 875 mg twice day strep throat cheap lantus in mexico where to buy zaditor drugs online benadryl pharmacy prices list aristocort generic wikipedia drugs pharmacy has best price celadrin pariet no prescription reviews purchase buspar in uk does generic prozac cause weight gain ou acheter alli en belgique buy claravis online cheap retin a reviews makeupalley propecia 1mg or 2mg canada pharmacies online that sell probalan aloprim shop net buy dutas online from mexico buy l thyroxine tablets uk buy shuddha guggulu new zealand online side effects of isoniazid inh and rifampin rifadin beta val online canada information on singulair medication is alesse a low dose birth control pill l tryptophan weight gain levaquin to buy in the canada without a prescription generic uk paypal menosan where to get levitra pct piracetam experience report levitra for men in usa avodart online order claritin cheap meloxicam enolat order canada zyvox 60 mg price norvasc sales 2010 can buy predalone online acyclovir without prescriptions buy music books online australia ortho cyclen prix en pharmacie en france what is mestinon pills used for is generic baridium available in usa menstrual cycle after clomid heartworm no prescription medicine us pharmacies online that sell zyprexa actos recommended dosage buy grifulvin v online thru paypals misoprost billig kaufen gasex pill shortage medazole noprescrition needed uk online pharmacy lowest price lady era skelaxin back order avodart india sale kelnor pills online in the canada purchase sinemet online advair maximum dosage quickest trazodone cheap etabus uk what is doxazosin made of get rumalaya liniment las vegas wellbutrin indian pharmacy combivent respimat cost how much does chloramphenicol cost alli medication dosage purchase maxaman in canada what is yasmin birth control medrol in us disulphiram without a prescription from australia generic key pred india buy bupropion 75 mg purchase paxil 30mg buy pravachol lowest price order thyrox on line canada why is there a shortage of blopress vasotec with no rx generic yagara united states where to buy zebeta with echeck order plendil online canada i pill website delivery zestoretic to buy voveran what does viagra do yahoo answers buspar drugstore fast flucazole deleviery donde comprar lamisil 1 snovitra super power medication online buy roxithromycin tablets india buy thyroxin without rx retin a ge brands india viagra softabls buy accutane canada pharmacy cobra 120 side effects arava fast mexico all types stieva a pills qsymia online no prescription purchase risperdal 4mg kytril generic equivalent no rx wellbutrin online silagra usa no prescription amoxicillin 500mg capsule buy requip pills in the australia nonprescriptionevista can i make diltiazem buy duprost pills in the canada mircette pills rogaine 2 over the couter doxycycline hyclate 100mg used for std nootropil without a prescription from uk frusemide fda approved to buy without prescription buy generic vasodilan online canada and isoniazid alfa flucon generic wikipedia drugs fasigyne fast usa cholestoplex online ordering canada pharmacies online that sell lasix remeron phone orders phenergan western australia prednisolone tablets what are they used for buy trileptal mg buy cymbalta mg buyers of citalopram canada diclofenac without a prescription from uk how to use hesh brahmi powder is mail order amoxicilina safe mobic where to buy in canada cleocin gel canada no prescription buy zyprexa zydis nexium discounts where cheap adalat sale uk dyazide online pharmacies with out prescription half price propecia online canadian pharmacy legal amlodipinbesilat trusted online drug stores in canada digoxin woldwide shipping precio de pastillas cytotec nolvadex rx colchicine best price delivery phenergan without overnight purchase prozac on line in australia reducing levothyroxine dosage where can i get xenical from glucophage xr 750 mg order pariet on line canada amlodipinbesilat in usa mexican pharmacy no prescription desyrel toprol no script vytorin side effects uk order prozac online no prescription with a amex order tadalis sx online canada overnight delivery generic propecia online levitra on line in the uk buy cheap doxazosin best place buy zetia rocaltrol prix en pharmacie en france olanzapine capsules is lexapro generic for xanax where can i buy tamoxifen online buy neurontin from canada buy brand dyazide how to buy norvasc online buy sildenafil citrate xr without prescription differin tablets buy tinidazole online no prescription canada mail order mentat online nitroglycerin without prescription what does claritin do lowest price mentat saw palmetto reviews and dosage buy zovirax online with mastercard how long does levitra last on line no prescription viagra cialis vigrx casodex non perscription countries what is avalide for can u buy viagra india ginette 35 over the couter zocor costco price pharmacy online canada free shipping zofran brand order pariet with paypal payment augmentin canada online no prescription can i buy clomiphene uk amaryl birth control online india is malegra dxt a prescription drug dipyridamole on line in the canada doksazosin lek mg usa how to order combivent online delta cortef with no rx diovan 80 mg generic asacol online overnight maximum bentyl dose western drug viagra fluss 40 lowest price online why is there a shortage of cleocin lozol otc europe online pharmacy lamictal stromectol where to get order flucazole online no prescription with a visa vagifem without a prescription from us buy nexium online us pharmacy best site get unisom cardizem uses medication what drug category is tizanidina purchase lotrel lowest price doxycycline max dose per day buy altace online mexico no prescription